Δευτέρα, 6 Ιανουαρίου 2014

Τα Θεοφάνεια στην Κρήτη

Τα Θεοφάνεια στην Κρήτη


την παραμονή των Θεοφανείων ανοίγουν οι ουρανοί

Τα Θεοφάνεια είναι μια από τις σπουδαιότερες χριστιανικές γιορτές που γιορτάζεται με ελάχιστες παραλλαγές από τόπο σε τόπο.

Στα χωριά της Κρήτης πολλοί πιστεύουν ότι την παραμονή των Θεοφανείων ανοίγουν οι ουρανοί και ό,τι ζητήσει κανείς με πίστη μπορεί να πραγματοποιηθεί. Πιστεύουν ακόμα ότι γίνονται σημαντικές αλλαγές στους ανθρώπους και στη φύση. Μερι­κοί μάλιστα πιστεύουν πως τα νερά της θάλασσας γίνονται γλυκά και πόσιμα.

Είναι βαθιά η πίστη ότι το βάφτισμα φέρνει την ηρεμία και τη γαλήνη σ' αυτόν που βαφτίζεται. Έτσι την ημέρα των Θεοφανείων, αν φυσούν δυνατοί άνεμοι ηρεμούν γιατί και αυτοί βαφτίζονται στη θάλασσα. Πολλοί ακόμα πιστεύουν ότι τα αγιασμένα με τον αγιασμό ζώα τους αποκτούν την ικανότητα να μιλούν μεταξύ τους. Μάλιστα κάποιες γυναίκες βεβαιώνουν ότι άκουσαν την ημέρα των Θεοφανείων τα βόδια να μιλούν μεταξύ τους στο σταύλο.

Σε πολλά χωριά της Κρήτης την παραμονή των Θεοφανείων οι γεωργοί περιποιούνται με ιδιαίτερο τρόπο τα ζώα τους. Όπως προβλέπουν οι παραδόσεις μας η παραμονή των Θεοφανείων είναι ημέρα νηστείας για τους χριστιανούς, γιατί την επόμενη πίνουν αγιασμό. Λένε λοιπόν πως και τα ζώα εκείνη την ημέρα δεν έχουν όρεξη να φάνε όπως τις άλλες ημέρες.

Οι γεωργοί την παραμονή των Θεοφανείων βάζουν διάφο­ρους καρπούς στο νερό να μαλακώσουν, όπως ρόβι, κουκιά, αρακά, παπούλες και καλαμπόκι. Σαν βραδιάσει βάζουν στο παχνί άχυρα μαζί με τους καρπούς που αναφέραμε για να τους φάνε τα ζώα τους. Σκορπούν, επίσης, και στην αυλή τέτοιους σπόρους, για να φάνε τα σπουργίτια και τα περιστέρια. Αυτό το κάνουν, για να ευχαριστήσουν τα ζώα και τα πουλιά για τα καλά που κάνουν στους ανθρώπους. Έτσι, καθώς λένε πολλοί, εκείνο το βράδυ, μετά το φαγητό τους, τα ζώα, ευχαριστημένα καθώς είναι, κουβεντιάζουν μεταξύ τους και λένε πολλά καλά λόγια για τ’ αφεντικό τους.

Αυτό γίνεται και την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, αλλά τότε οι γεωργοί ταΐζουν τα ζώα μέσα στο σπίτι, γιατί έρχεται ο Αΐ-Βασίλης και τα ρωτάει πώς περνούν.

"Τα βούγια ρόβι θέλουνε να φάνε στο παχνί τους,

να κάνουν τα οργώματα να χαίρετ’ η ψυχή τους."

Ο αγιασμός των υδάτων που γίνεται την παραμονή των Θεοφανείων στις εκκλησίες λέγεται «πρωταγίαση ή φώτιση». Ο παπάς με αγιασμένο νερό, ένα σταυρό και ένα κλωνί βασιλικό επισκέπτεται τα σπίτια της ενορίας του και τα αγιάζει. Με την πρωταγίαση ραντίζουν οι άνθρωποι τα κτήματα τους, τις ελιές και τ’ αμπέλια, για να δώσουν άφθονο καρπό.

Την παραμονή των Θεοφανείων τα παιδιά λένε τα κάλαντα:

"Σήμερον τα Φώτα και ο φωτισμός

και χαρά μεγάλη στον Κύριο.

Σήμερον η Κυρά μας, η Παναγιά,

χαίρεται κι εκείνη μαζί με μας."

Ο μεγάλος αγιασμός τελείται την ημέρα των Θεοφανείων με την κατάδυση του σταυρού στη θάλασσα. Η τελετή της κατάδυ­σης του σταυρού γίνεται με κάθε επισημότητα και μεγαλοπρέ­πεια. Στις μεγάλες πόλεις την πομπή πλαισιώνουν στρατιωτικά τμήματα, μουσική, ο κλήρος, προεξάρχοντος του Μητροπολίτη, πολιτικοί και εκπρόσωποι των Δημοσίων υπηρεσιών και πλήθος πιστών, που βαδίζουν από την εκκλησία ως τη θάλασσα, όπου θα γίνει η ρίψη του Σταυρού.

Τα μικρά πλοιάρια σχηματίζουν κλοιό σημαιοστολισμένα γύρω από το σημείο όπου γίνεται η κατάδυση. Έμπειροι κολυμβητές πέφτουν στη θάλασσα αγνοώντας το ψύχος, για να πιά­σουν το σταυρό. Όποιος πιάσει πρώτος το σταυρό θεωρείται καλότυχος και έχει το προνόμιο να τον περιφέρει στα σπίτια όλη την ημέρα και να εισπράττει φιλοδωρήματα.

Οι χριστιανοί πιστεύουν ότι μετά τον αγιασμό των υδάτων, το θαλασσινό νερό έχει θεραπευτική δύναμη γι' αυτό κάνουν μπάνιο στη θάλασσα ή παίρνουν θαλασσινό νερό και πλένονται στο σπίτι. Λέγεται ότι όσοι έχουν πληγές στο σώμα τους θεραπεύονται με το αγιασμένο νερό.

Οι γεωργοί φροντίζουν να ραντίσουν τα άρρωστα ζώα τους για να γίνουν καλά. Επίσης, ραντίζουν τα κτήματα τους και τα δέντρα τους για να καρπίσουν. Κοντά σ’ αυτά πλένουν και τα εργαλεία τους με αγιασμένο νερό για να διατηρούνται σε καλή κατάστα­ση και να είναι περισσότερο ανθεκτικά.

Τα κάλαντα των Φώτων είναι περίπου τα ίδια σ' όλα τα χωριά της Κρήτης. Δια­φέρουν ελάχιστα από τόπο σε τόπο.

Κάλαντα των Φώτων

Αφρουκαστείτε να σας πω θαύμα του Ιωάννη

απού βαφτίζει το Χριστό μέσα στον Ιορδάνη.

Τώρα τα δωδεκαήμερα που ’ν’ του Χριστού τα γέννα

χαίρονται όλοι οι χριστιανοί, χαίρεται κι η Καθέδρα...

Παρακαλώ όσοι είστε εδώ καλά ν’ αφρουκαστείτε,

ν’ ακούσετε για το Χριστό κι όλοι σας να χαρείτε.

Χριστός τον κόσμο γύρισε με δώδεκα αποστόλους

στον Ιορδάνη τσ' ήφερε και βάφτισε τσοι όλους...

Ε! Ιωάννη Πρόδρομε, έλα να με βαφτίσεις,

με την αγία χέρα σου να με χειροτονήσεις.

Πώς να τολμήσω σήμερο και πώς ν’ αποφασίσω

και πώς να πιάσω το Χριστό για να τονέ βαφτίσω.

Τρίχα καμήλας φόρεσε και ζώνη δερματίνη

τον Κύριο παρακαλεί την κεφαλή να κλίνει.

Η θάλασσα είδε κι έφυγε, ο Ιορδάνης φρίσσει,

την κεφαλή του ήσκυψε για να τόνε βαφτίσει.

Κι άγγελοι από τον ουρανό ανεβοκατεβαίνουν,

Δόξα εν υψίστοις έλεγαν και στο Χριστό πηγαίναν.

Ιδού όπως σας είπαμε μ’ όλη την προθυμία

του Ιησού μας του Χριστού βάφτιση την Αγία,

του χρόνου πάλι να 'ρθουμε μ’ υγεία να σας βρούμε

στα σπίτια σας χαρούμενους κι όλοι να τραγουδούμε.

Την ημέρα των Θεοφανείων όλοι οι άνθρωποι εκκλησιάζο­νται και όλοι, κυρίως όμως τα παιδιά, παρακολουθούν την κατάδυση του σταυρού. Την προηγούμενη μέρα όλοι νηστεύουν και προετοι­μάζονται για να πιουν αγιασμό.

Το φαγητό που ετοιμάζουν οι νοικοκυρές την ημέρα των Θεοφανείων είναι κυρίως χοιρινό γιαχνί ή ψητό χοιρινό με πατάτες, και αντί για το συνηθισμένο ψωμί τρώνε στο σπίτι ένα καλοζυμωμένο ψωμί που το λένε φωτίτσα.

Β. ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗ: ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου