Το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου

ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΟΥ ΑΡΚΑΔΙΟΥ 8–9 Νοεμβρίου 1866

Εκεί όπου η ελευθερία έγινε θυσία και η θυσία έγινε ιστορία. Στην καρδιά της Κρήτης, λίγα χιλιόμετρα έξω από το Ρέθυμνο, στέκει η Ιερά Μονή Αρκαδίου. Ένα μοναστήρι που έμελλε να γίνει σύμβολο της κρητικής λεβεντιάς, της πίστης και της ακατάβλητης δίψας για ελευθερία. Νοέμβριος του 1866. Η Κρήτη βρίσκεται σε επαναστατικό αναβρασμό, διεκδικώντας την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού και την Ένωση με την Ελλάδα. Στη Μονή Αρκαδίου έχουν καταφύγει εκατοντάδες άνθρωποι, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά, αναζητώντας προστασία. Το μοναστήρι έχει γίνει καταφύγιο αμάχων αλλά και κέντρο του επαναστατικού αγώνα. Στις 8 Νοεμβρίου αρχίζει η πολιορκία από τις πολυάριθμες οθωμανικές δυνάμεις του Μουσταφά Πασά. Οι πολιορκημένοι αρνούνται να παραδοθούν. Υπερασπίζονται τη Μονή με πείσμα, γνωρίζοντας την άνιση μάχη που δίνουν. Στις 9 Νοεμβρίου οι επιτιθέμενοι καταφέρνουν να εισβάλουν στο μοναστήρι. Ακολουθεί σφαγή και ανείπωτη καταστροφή. Τότε γράφεται η πιο συγκλονιστική σελίδα της ιστορίας του Αρκαδίου. Στην πυριτιδαποθήκη της Μονής, ο Κωστής Γιαμπουδάκης, σύμφωνα με την επικρατέστερη ιστορική παράδοση, πυροδοτεί την πυρίτιδα. Η έκρηξη συγκλονίζει το μοναστήρι και παρασύρει στον θάνατο πολιορκημένους και επιτιθέμενους. Ο ηγούμενος Γαβριήλ Μαρινάκης, οι αγωνιστές, οι μοναχοί, οι γυναίκες και τα παιδιά γίνονται μέρος μιας τραγικής ιστορικής μνήμης που δεν έσβησε ποτέ. Και μέσα σε αυτή την ιστορία δεν πρέπει να ξεχάσουμε τις γυναίκες της Κρήτης. Εκείνες που βρέθηκαν δίπλα στους άνδρες τους, που κράτησαν τα παιδιά τους στην αγκαλιά τους, που μοιράστηκαν την αγωνία, την πείνα, τον φόβο και τελικά τη μοίρα των πολιορκημένων. Η Κρητικιά γυναίκα δεν υπήρξε μόνο θεματοφύλακας της οικογένειας και της παράδοσης. Στους αγώνες του νησιού στάθηκε δίπλα στον άνδρα, συχνά στην πρώτη γραμμή της δοκιμασίας, με δύναμη και αξιοπρέπεια. Το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου συγκλόνισε τον ελληνικό και τον ευρωπαϊκό κόσμο. Η θυσία του έγινε σύμβολο ελευθερίας και ενίσχυσε το φιλελληνικό κίνημα και τον αγώνα της Κρήτης. Το Αρκάδι δεν είναι μόνο ένα ιστορικό μνημείο. Είναι μια ζωντανή παρακαταθήκη μνήμης. Γιατί υπάρχουν τόποι που δεν τους επισκεπτόμαστε απλώς. Τους προσκυνούμε με την καρδιά μας. Τιμή και ευγνωμοσύνη σε εκείνους που θυσιάστηκαν για την ελευθερία της Κρήτης. Γιατί η ιστορία της Κρήτης γράφτηκε και με το αίμα των γυναικών της. Οι Κρήσσες τιμούμε τη μνήμη τους. Δεν ξεχνούμε. Στοιχεια απο το ιστορικο αρχειο της ΕΡΤ

Οι Κρήσσες της Αντίστασηςς

Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι μόνο οι άντρες που είπαν το μεγάλο «ΟΧΙ». Είναι και οι γυναίκες που κράτησαν όρθια τα σπίτια, περιέθαλψαν τραυματίες, έκρυψαν καταδιωκόμενους, μετέφεραν μηνύματα και στάθηκαν απέναντι στον κατακτητή με θάρρος που πολλές φορές πληρώθηκε με τη ζωή τους.

ΟΙ ΚΡΗΣΣΕΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ — ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΛΥΓΙΣΑΝ 28η Οκτωβρίου 1940 – Η ελληνική ψυχή δεν γνωρίζει υποταγή. Στην Κρήτη, η λεβεντιά δεν φορούσε μόνο ανδρικά στιβάνια. Φορούσε και την ποδιά της μάνας, το μαντίλι της γιαγιάς, το απλό φόρεμα της κοπέλας του χωριού. Όταν τον Μάιο του 1941 οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές εισέβαλαν στην Κρήτη, βρήκαν απέναντί τους έναν ολόκληρο λαό αποφασισμένο να υπερασπιστεί τη γη του. Και ανάμεσα στους υπερασπιστές της Μεγαλονήσου στέκονταν γυναίκες που δεν περίμεναν να τους δοθεί άδεια για να γίνουν ηρωίδες. Οι Κρητικές πήραν μέρος στην αντίσταση με κάθε τρόπο που μπορούσαν. Μετέφεραν τρόφιμα και εφόδια στους αντάρτες, περιέθαλψαν τραυματίες, έκρυψαν καταδιωκόμενους, μετέφεραν πληροφορίες και βοήθησαν να κρατηθεί ζωντανός ο αγώνας στα χρόνια της Κατοχής. Κι όταν οι κατακτητές απαντούσαν με αντίποινα, εκείνες εξακολουθούσαν να στέκονται όρθιες. Πολλές φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν, εκτελέστηκαν. Άλλες έχασαν τους αγαπημένους τους και ανέλαβαν μόνες τον αγώνα της επιβίωσης, κρατώντας οικογένειες και χωριά ζωντανά μέσα στην πείνα και τον φόβο. ✨ Ας θυμηθούμε μερικές από τις γυναίκες που έδωσαν πρόσωπο και φωνή σε αυτή την ιστορία. Τη Μαρία Γλυμιδάκη – Μανωλαράκη, που έζησε τις πρώτες δραματικές ώρες της Μάχης της Κρήτης. Την Αφροδίτη Πουλινάκη – Φραγκιαδάκη, που αφηγήθηκε πώς εκείνη και άλλες κοπέλες μετέφεραν τρόφιμα και εφόδια στους αντιστασιακούς. Την Αικατερίνη Μαυρόκωστα – Μανουρά από το Καλό Χωριό Μονοφατσίου και τη δασκάλα Ευαγγελία Παναγιωτάκη από τα Πεζά Ηρακλείου, γυναίκες που καταγράφονται στην ιστορία της Κρητικής Αντίστασης. Δεν ήταν όλες γνωστές. Δεν έγιναν όλες πρωτοσέλιδα. Πολλές δεν άφησαν πίσω τους παρά μια οικογενειακή αφήγηση, μια φωτογραφία κι ένα όνομα που κινδύνευε να χαθεί στη λήθη. Μα η ιστορία ενός λαού δεν γράφεται μόνο από εκείνους που κρατούν όπλα. Γράφεται κι από εκείνες που κρατούν ζωντανή την ελπίδα, που μοιράζονται το τελευταίο κομμάτι ψωμί, που κρύβουν τον καταδιωκόμενο και που δεν προδίδουν τον άνθρωπό τους, ακόμη κι όταν κινδυνεύει η ίδια τους η ζωή. 🕊️ Αυτές είναι οι αφανείς ηρωίδες της Κρήτης. Οι γυναίκες που τίμησαν την πατρίδα τους όχι με μεγάλα λόγια, αλλά με πράξεις. Οι κόρες, οι σύζυγοι, οι μανάδες και οι αδελφές που έγιναν σύμβολα αντίστασης και αξιοπρέπειας. Σήμερα, μέσα από τη μνήμη τους, υποκλινόμαστε σε όλες εκείνες που αγωνίστηκαν, που θυσιάστηκαν και που κράτησαν άσβεστη τη φλόγα της ελευθερίας. Γιατί η λευτεριά δεν έχει φύλο. Έχει ψυχή. Και η ψυχή της Κρήτης ήταν —και παραμένει— αδούλωτη. 🇬🇷 Χρόνια πολλά στην Ελλάδα μας

Κρήσσες- Γαλάτεια Αλεξίου Καζαντζάκη

ΟΙ ΚΡΗΣΣΕΣ Γαλάτεια Καζαντζάκη

Η Κρητικιά συγγραφέας που αξίζει να γνωρίσουμε με το δικό της όνομα Στο Ηράκλειο της Κρήτης, το 1881, γεννήθηκε η Γαλάτεια Αλεξίου. Ήταν η μεγαλύτερη κόρη του Στυλιανού Αλεξίου και της Ειρήνης Ζαχαριάδη, σε μια οικογένεια όπου τα γράμματα και η πνευματική ζωή είχαν ξεχωριστή θέση. Αδελφός της ήταν ο Λευτέρης Αλεξίου και μικρότερη αδελφή της η Έλλη Αλεξίου. Δύο αδελφές από το ίδιο ηρακλειώτικο σπίτι, που θα άφηναν και οι δύο το δικό τους αποτύπωμα στα ελληνικά γράμματα. Η Γαλάτεια έδειξε από νωρίς την αγάπη της για τη λογοτεχνία και ακολούθησε τον δικό της δρόμο ως συγγραφέας. Έγραψε ποιήματα, διηγήματα, μυθιστορήματα και άλλα έργα, ενώ η γραφή της συνδέθηκε με την κοινωνία και την εποχή που έζησε. Η ζωή της συνδέθηκε για πολλά χρόνια και με τον Νίκο Καζαντζάκη. Οι δυο τους γνωρίστηκαν στην Αθήνα, έζησαν μαζί και παντρεύτηκαν το 1911. Η αλληλογραφία τους, που έχει διασωθεί και αποτελεί σημαντικό αρχειακό υλικό, φωτίζει μια ολόκληρη περίοδο της ζωής τους και του πνευματικού κόσμου της εποχής.

Όμως υπάρχει κάτι που θέλουμε ιδιαίτερα να θυμόμαστε στις «Κρήσσες»: Η Γαλάτεια δεν ήταν μόνο η πρώτη σύζυγος του Καζαντζάκη. Ήταν η Γαλάτεια Αλεξίου. Ήταν συγγραφέας. Ήταν μια γυναίκα των ελληνικών γραμμάτων. Και είχε τη δική της φωνή. Αργότερα, ακόμη και μετά τον χωρισμό και τον δεύτερο γάμο της με τον λογοτέχνη Μάρκο Αυγέρη, κράτησε το επώνυμο Καζαντζάκη με το οποίο είχε ήδη γίνει γνωστή στο αναγνωστικό κοινό. Η Κρήτη όμως έμεινε πάντα σημαντικό κομμάτι της ταυτότητάς της. Η Γαλάτεια μεγάλωσε στο Ηράκλειο μιας άλλης εποχής, σε μια Κρήτη που βρισκόταν ακόμη πολύ κοντά στα χρόνια της Τουρκοκρατίας και των αγώνων για την ελευθερία. Ήταν μια γενιά που έζησε τη μεγάλη αλλαγή της Κρήτης και πέρασε από τον παλιό κόσμο στον καινούργιο. Κι εκεί βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ιστορίας της. Γιατί η Γαλάτεια δεν έμεινε απλώς θεατής αυτής της αλλαγής. Την έζησε. Τη σκέφτηκε. Και την έκανε λέξεις. Σήμερα, όταν μιλάμε για τη Γαλάτεια Καζαντζάκη, συχνά το όνομά της ακολουθείται αμέσως από εκείνο του Νίκου Καζαντζάκη. Εμείς όμως στις «Κρήσσες» θέλουμε να σταθούμε λίγο περισσότερο στη γυναίκα που υπήρχε πίσω από αυτό το όνομα. Στην Ηρακλειώτισσα. Στη συγγραφέα.

Στην αδελφή της Έλλης. Στη γυναίκα που έζησε τη δική της διαδρομή και άφησε το δικό της έργο. Η Γαλάτεια Καζαντζάκη έφυγε από τη ζωή το 1962. Και λίγους μήνες αργότερα, ο αδελφός της Λευτέρης έγραφε στην Έλλη για την απώλεια της αδελφής τους. Το οικογενειακό αυτό τεκμήριο σώζεται σήμερα στο Αρχείο Έλλης Αλεξίου του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης. Και κάπως έτσι, οι δύο αδελφές που ξεκίνησαν από το ίδιο σπίτι στο Ηράκλειο συναντιούνται ξανά μέσα από την ιστορία. Η Γαλάτεια και η Έλλη. Δύο αδελφές. Δύο διαφορετικές διαδρομές. Μια κοινή αγάπη για τα γράμματα. Και μια Κρήτη που στάθηκε στην αρχή της ζωής τους.

Γαλάτεια Καζαντζάκη — 1881–1962 Μια ακόμη Κρήσσα που αξίζει να θυμόμαστε όχι μόνο μέσα από τις σχέσεις της με τους μεγάλους άνδρες της εποχής της, αλλά για τη δική της φωνή και το δικό της έργο.

Κρήσσες -Έλλη Αλεξίου

Έλλη Αλεξίου

Η Κρητικιά παιδαγωγός που έκανε τα γράμματα δρόμο ζωής Στο Ηράκλειο της Κρήτης, στις 22 Μαΐου 1894, γεννήθηκε η Έλλη Αλεξίου. Κόρη του εκδότη και λογίου Στυλιανού Αλεξίου και της Ειρήνης Ζαχαριάδη, μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου τα γράμματα, η τέχνη και η πνευματική ζωή ήταν μέρος της καθημερινότητας. Αδελφή της ήταν η Γαλάτεια Καζαντζάκη, ενώ και ο αδελφός της Λευτέρης Αλεξίου υπήρξε λογοτέχνης και φιλόλογος. Η Έλλη όμως θα ακολουθούσε τον δικό της δρόμο. Έναν δρόμο που ξεκίνησε από την εκπαίδευση. Από νεαρή ηλικία εργάστηκε ως δασκάλα και αργότερα ως καθηγήτρια γαλλικών. Για δεκαετίες υπηρέτησε την παιδεία, έχοντας βαθιά πίστη στη δύναμη της μόρφωσης και στον ρόλο του δασκάλου. Εργάστηκε συνολικά 42 χρόνια στην εκπαίδευση. Παράλληλα, άρχισε να γράφει. Διηγήματα, μυθιστορήματα, θέατρο, παιδικά βιβλία, δοκίμια, μελέτες και μεταφράσεις. Η πρώτη της συλλογή διηγημάτων, «Σκληροί αγώνες για τη μικρή ζωή», κυκλοφόρησε το 1931 και από τότε η παρουσία της στα ελληνικά γράμματα έγινε ολοένα πιο έντονη. Όμως η ζωή της Έλλης Αλεξίου δεν περιορίστηκε στη λογοτεχνία και την εκπαίδευση. Έζησε μέσα σε μια ταραγμένη εποχή και συμμετείχε ενεργά στα κοινωνικά και πολιτικά γεγονότα της εποχής της. Στην Κατοχή πήρε μέρος στην Αντίσταση και μετά τον Εμφύλιο έζησε για χρόνια εκτός Ελλάδας. Μια ζωή ολόκληρη.

Σχεδόν ένας αιώνας. Και σήμερα, τόσα χρόνια μετά τον θάνατό της το 1988, η Κρήτη την ξαναφέρνει στο προσκήνιο. Όχι τυχαία. Αυτή την περίοδο το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης στο Ηράκλειο φιλοξενεί την περιοδική έκθεση: «Έλλη Αλεξίου. Ένας αιώνας, μια ιστορία. Η παιδαγωγός, η συγγραφέας, η αγωνίστρια». Μια έκθεση που παρουσιάζει φωτογραφίες, χειρόγραφα, βιβλία, έργα τέχνης και προσωπικά αντικείμενα της Έλλης Αλεξίου, μέσα από το προσωπικό της αρχείο.

Και κάπως έτσι, σήμερα που εμείς στις «Κρήσσες» ανοίγουμε το δικό μας μικρό «τετράδιο» για εκείνη, είναι σαν να βρισκόμαστε κι εμείς λίγο πιο κοντά στην ίδια την ιστορία. Γιατί η Έλλη Αλεξίου δεν είναι μόνο ένα όνομα στα ελληνικά γράμματα. Είναι μια γυναίκα της Κρήτης. Ένα κορίτσι που μεγάλωσε στο Ηράκλειο, σε μια οικογένεια που αγαπούσε τα γράμματα, και που στη συνέχεια άνοιξε τον δικό της δρόμο ως παιδαγωγός, συγγραφέας και άνθρωπος της εποχής της. Κι αυτό ακριβώς θέλουμε να θυμόμαστε στις «Κρήσσες». Όχι μόνο τις μεγάλες στιγμές. Αλλά και τη γυναίκα πίσω από το όνομα. Την Κρητικιά που μεγάλωσε, ονειρεύτηκε, σπούδασε, δίδαξε, έγραψε και έζησε μια ολόκληρη εποχή. Έλλη Αλεξίου — 1894–1988 Μια Κρήσσα που άφησε τις λέξεις της να ταξιδέψουν πολύ μακριά από το Ηράκλειο. Και σήμερα, οι λέξεις αυτές επιστρέφουν στον τόπο απ' όπου ξεκίνησαν. Οι Κρήσσες Γυναίκες της Κρήτης που άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στον χρόνο.

Κρήσσες - Αλκυόνη Παπαδάκη

ΟΙ ΚΡΗΣΣΕΣ Αλκυόνη Παπαδάκη Μια γυναίκα από την Κρήτη που έκανε τις λέξεις ζωή Υπάρχουν άνθρωποι που φεύγουν από τον τόπο τους, αλλά ο τόπος δεν φεύγει ποτέ από μέσα τους. Μια τέτοια γυναίκα είναι η Αλκυόνη Παπαδάκη. Γεννήθηκε στο Νιο Χωριό, κοντά στα Χανιά, σε ένα σπίτι όπου ο πατέρας της ήταν δάσκαλος. Τα παιδικά της χρόνια δεν ήταν εύκολα. Μέσα στις δυσκολίες εκείνων των χρόνων, όμως, γεννήθηκε και ένας ξεχωριστός κόσμος: ένας κόσμος γεμάτος φύση, λέξεις, εικόνες και φαντασία. Η ίδια έχει γράψει για εκείνα τα χρόνια πως μιλούσε με τα δέντρα, τις κάργιες που φώλιαζαν στα κυπαρίσσια, τους θάμνους και τις πέτρες. Και πως αγαπούσε να φέρνει στο μυαλό της τις λέξεις και να ανακαλύπτει το χρώμα και τη μυρωδιά τους. Τελείωσε τη Γαλλική Σχολή και έφυγε από την Κρήτη για την Αθήνα. Έφυγε, όπως τόσοι και τόσες Κρητικοί, με όνειρα και προσδοκίες. Και η Αθήνα έγινε η αρχή μιας άλλης ζωής. Μιας ζωής γεμάτης αναζητήσεις, ανατροπές, αγώνες και —τελικά— λέξεις. Η Αλκυόνη Παπαδάκη έγινε συγγραφέας με μια ιδιαίτερη, προσωπική και λυρική γραφή. Στα βιβλία της μίλησε για τους ανθρώπους, τις σχέσεις, τις δυσκολίες, τις ελπίδες, τις ήττες και τις μικρές νίκες της ζωής. Το πρώτο της βιβλίο, «Κόκκινο σπίτι», ήταν βαθιά συνδεδεμένο με τα προσωπικά της βιώματα και κυκλοφόρησε με δικά της έξοδα. Κι ύστερα ήρθαν πολλά ακόμη βιβλία και ένα αναγνωστικό κοινό που αγάπησε τον δικό της τρόπο να αφηγείται τη ζωή. ο 1988 η Αλκυόνη Παπαδάκη συστήθηκε στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό μέσα από το μυθιστόρημα το Κόκκινο Σπίτι. Από τότε έχει καταφέρει να δημιουργήσει ένα πιστό κοινό που την ακολουθεί από κόσμο σε κόσμο, που ταυτίζεται με τους ήρωες που δημιουργεί η πένα της και τις ιστορίες που ξεπηδούν από το κεφάλι της και αποτυπώνονται στο χαρτί. Το πιο πρόσφατο βιβλίο της, Μία παράγκα για τ’ όνειρο, κυκλοφόρησε το 2022. Η Αλκυόνη Παπαδάκη έχει καταφέρει να μας συντροφεύει εδώ και 35 χρόνια

Για εμάς, όμως, στις «Κρήσσες», έχει σημασία κάτι ακόμη. Έχει σημασία εκείνο το κορίτσι από το Νιο Χωριό που κοίταζε τα κυπαρίσσια, άκουγε τις κάργιες και έδινε στις λέξεις χρώμα και μυρωδιά. Γιατί ίσως εκεί, μέσα στο κρητικό τοπίο, να γεννήθηκε η συγγραφέας που θα κουβαλούσε αργότερα την Κρήτη μαζί της. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα χαρακτηριστικά των ανθρώπων του τόπου μας: Μπορεί να φύγουν μακριά. Μπορεί να αλλάξουν ζωή. Μπορεί να περάσουν χρόνια και δεκαετίες. Όμως η Κρήτη ταξιδεύει μαζί τους. Η Αλκυόνη Παπαδάκη είναι μία από τις γυναίκες που αξίζει να θυμόμαστε. Όχι μόνο για τα βιβλία της. Αλλά και για τη διαδρομή της. Για το παιδί που μεγάλωσε στην Κρήτη, για τη γυναίκα που έφυγε για την Αθήνα και για τη συγγραφέα που έκανε τις προσωπικές της μνήμες, τις δυσκολίες και τα όνειρα λέξεις που έφτασαν σε χιλιάδες ανθρώπους.

Μοναστήρια της Κρήτης. Μονή Αγίου Φανουρίου Βαλσαμονέρου στα Βορίζια

Μονή Βαλσαμονέρου

Ο Άγιος Φανούριος και οι παλαιότερες τοιχογραφίες του στην Κρήτη Στις νοτιοανατολικές υπώρειες του Ψηλορείτη, κοντά στα Βορίζια, βρίσκεται το ιστορικό Βαλσαμόνερο, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της κρητικής τέχνης. Από την παλιά μονή σώζεται σήμερα κυρίως το καθολικό, το οποίο αποτελεί μετόχι της Ιεράς Μονής Βροντησίου. Η μονή είχε εγκαταλειφθεί ήδη από τον 18ο αιώνα. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του ναού είναι ότι η ιστορία του ξεκίνησε με την Παναγία. Το αρχικό κλίτος ήταν αφιερωμένο στη Θεοτόκο και χρονολογείται στον 14ο αιώνα. Στη συνέχεια προστέθηκαν το κλίτος του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, το εγκάρσιο κλίτος του Αγίου Φανουρίου και ο νάρθηκας, δημιουργώντας σταδιακά τη σημερινή μορφή του ναού. � Οδυσσέας +1 Ο Άγιος Φανούριος στο Βαλσαμόνερο Εδώ βρίσκεται ένας πραγματικός θησαυρός. Το κλίτος του Αγίου Φανουρίου οικοδομήθηκε το 1426 και τοιχογραφήθηκε το 1431 από τον Κρητικό ζωγράφο Κωνσταντίνο Ειρίκο (ή Ειρηνικό). Στους τοίχους σώζεται ένας μοναδικός κύκλος παραστάσεων από το Συναξάρι του Αγίου Φανουρίου. Πρόκειται για τις παλαιότερες χρονολογημένες απεικονίσεις του Αγίου που γνωρίζουμε. � Οδυσσέας +1 Και εδώ συναντούμε έναν ακόμη μεγάλο εκπρόσωπο της Κρητικής Σχολής, τον Άγγελο Ακοτάντο. Δύο σημαντικές εικόνες του Αγίου Φανουρίου που συνδέονται με το Βαλσαμόνερο βρίσκονται σήμερα στη Μονή Βροντησίου. � Ο ηγούμενος Ιωνάς Παλαμάς, σημαντική μορφή της μονής στις αρχές του 15ου αιώνα, διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διάδοση της τιμής του Αγίου Φανουρίου στην Κρήτη. Έτσι το Βαλσαμόνερο έγινε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της φανουριανής παράδοσης στο νησί. � Orthodox Crete +1 Και η Παναγία δεν λείπει από την ιστορία μας Μου αρέσει ιδιαίτερα αυτό για το δικό μας οδοιπορικό: η μονή ξεκίνησε με κέντρο την Παναγία και αργότερα έγινε γνωστή για τον Άγιο Φανούριο. Στο παλαιότερο κλίτος σώζονται μάλιστα οι 24 Οίκοι του Ακαθίστου Ύμνου, αντί των συνηθισμένων ευαγγελικών σκηνών. � Orthodox Crete «Στο Βαλσαμόνερο, η Παναγία και ο Άγιος Φανούριος συναντιούνται μέσα στις παλιές τοιχογραφίες της Κρήτης. Ένας τόπος όπου η πίστη, η ιστορία και η κρητική αγιογραφία έμειναν ζωντανές μέσα στους αιώνες.» 🌿🙏 Ένα ιδιαίτερο προσκύνημα στο νοερό οδοιπορικό μας στην Κρήτη, αφιερωμένο στον Άγιο Φανούριο, με αφορμή τη γιορτή του στις 27 Αυγούστου.

Μοναστήρια της Κρήτης . Ιερά Μονή Παναγίας Καλυβιανής

🌿 Ιερά Μονή Παναγίας Καλυβιανής

Η Παναγία της αγάπης, της ελπίδας και της προσφοράς Στην καρδιά της εύφορης Μεσαράς, κοντά στις Μοίρες Ηρακλείου, βρίσκεται η Ιερά Μονή Παναγίας Καλυβιανής, ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Κρήτης και τόπος βαθιάς πίστης και ανιδιοτελούς προσφοράς. Η ιστορία της μονής ξεκινά από ένα μικρό βυζαντινό εκκλησάκι αφιερωμένο στη Ζωοδόχο Πηγή. Σύμφωνα με την παράδοση, εκεί βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας, γεγονός που οδήγησε στη δημιουργία του πρώτου μοναστηριακού πυρήνα. Στα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας η μονή ερημώθηκε και οι μοναχοί αναγκάστηκαν να ζουν σε πρόχειρες καλύβες. Από αυτές τις «καλύβες» προήλθε και η ονομασία Καλυβιανή. Το σημερινό καθολικό της μονής είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου, ενώ η μονή πανηγυρίζει με ιδιαίτερη λαμπρότητα στις 15 Αυγούστου, συγκεντρώνοντας πλήθος προσκυνητών από όλη την Κρήτη. Η Παναγία Καλυβιανή είναι γνωστή όχι μόνο για την πνευματική της ακτινοβολία, αλλά και για το σπουδαίο κοινωνικό της έργο. Με αγάπη και διακριτικότητα στηρίζει παιδιά, οικογένειες, ηλικιωμένους και ανθρώπους που δοκιμάζονται, αποτελώντας φωτεινό παράδειγμα χριστιανικής διακονίας. Στην Μεσσαρά του Νομού Ηρακλείου Κρήτης, βρίσκεται η γυναικεία κοινοβιακή Μονή της Παναγίας της Καλυβιανής. Από τα βυζαντινά χρόνια υπήρχε στον τόπο τούτο ανδρικό Μοναστήρι, απομεινάρι του οποίου είναι το εκκλησάκι της Ζωοδόχου Πηγής, του 14ου αιώνα, στο οποίο κατά την παράδοση βρέθηκε η Θαυματουργός εικόνα του Ευαγγελισμού, μικρή σε μέγεθος και λαϊκής τέχνης. Το Μοναστήρι αυτό καταστράφηκε από τους Τούρκους και οι μοναχοί έγιναν ομολογητές και μάρτυρες της πίστεως. Ακολούθησε μια περίοδος που οι μοναχοί σκορπισμένοι από τον φόβο των Τουρκών ζούσαν σαν καλυβίτες. 📜 Το γνωρίζατε; Η Ιερά Μονή Παναγίας Καλυβιανής έχει αναπτύξει ένα από τα σημαντικότερα φιλανθρωπικά έργα της Κρήτης. Η προσφορά της στην κοινωνία συνεχίζεται αδιάκοπα εδώ και δεκαετίες, δίνοντας ελπίδα και στήριξη σε όσους έχουν ανάγκη.

Μοναστήρια της Κρήτης .Ιερά Μονή Παναγίας χρυσοσκαλίτισσας

Το αφιέρωμα αυτό είναι ένας φόρος τιμής στην Υπεραγία Θεοτόκο και στα μοναστήρια της Κρήτης, που για αιώνες κρατούν άσβεστη τη φλόγα της πίστης, της ελπίδας και της παράδοσης του τόπου μας.» Ιερά Μονή Παναγίας Χρυσοσκαλίτισσας

Ένα προσκύνημα πίστης στο νοτιοδυτικό άκρο της Κρήτης Στο άγριο αλλά μαγευτικό τοπίο της νοτιοδυτικής Κρήτης, κοντά στο Ελαφονήσι, δεσπόζει η Ιερά Μονή Παναγίας Χρυσοσκαλίτισσας, ένα από τα πιο αγαπημένα προσκυνήματα των Χανίων. Χτισμένη πάνω σε έναν βράχο με θέα το Νότιο Κρητικό Πέλαγος, η μονή πήρε το όνομά της από μια συγκινητική παράδοση. Λέγεται πως ένα από τα σκαλοπάτια που οδηγούν στη μονή ήταν χρυσό. Το χρυσό αυτό σκαλί, σύμφωνα με την παράδοση, μπορεί να το δει μόνο όποιος έχει καθαρή ψυχή και αληθινή πίστη. Το καθολικό της μονής είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου, ενώ στο εσωτερικό φυλάσσεται η σεβάσμια εικόνα της Παναγίας, μπροστά στην οποία χιλιάδες προσκυνητές ανάβουν το κερί τους και προσεύχονται κάθε χρόνο.

Η Χρυσοσκαλίτισσα δεν αποτελεί μόνο τόπο λατρείας. Είναι σύμβολο ελπίδας για τους ναυτικούς, τους ταξιδιώτες και όλους όσοι αναζητούν παρηγοριά και δύναμη. Το 1824 οι Τούρκοι λεηλάτησαν όλες τις εκκλησίες και τα μοναστήρια της περιοχής, ωστόσο σύμφωνα με μαρτυρίες που έχουν καταγραφεί, ένα σμήνος μελισσών εμπόδισε την επέλασή τους και συνέβαλε στην απομάκρυνσή τους από την περιοχή. Την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου το ιστορικό μοναστήρι βρέθηκε στο στόχαστρο και των Γερμανών, οι οποίοι έδιωξαν τις μοναχές προκειμένου να εγκαταστήσουν φυλάκιο. Στις μέρες μας, στο Καθολικό σώζεται η εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου -έργο του 17ου αιώνα- ενώ εντός του μοναστηριού στον χώρο του μουσείου ο επισκέπτης έχει την δυνατότητα να θαυμάσει διάφορα εκκλησιαστικά κειμήλια μεγάλης ιστορικής αξίας. © vema.com.au Το Καθολικό της Μονής είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και στην Αγία Τριάδα και εορτάζει στις 15 Αυγούστου. Πηγή: vema.com.au 📜 Το γνωρίζατε; Η μονή απέχει λίγα μόλις χιλιόμετρα από τη διάσημη παραλία του Ελαφονησίου. Παρά τη μεγάλη επισκεψιμότητα της περιοχής, εξακολουθεί να διατηρεί τον κατανυκτικό χαρακτήρα και την πνευματική της γαλήνη.

Το ολοκαύτωμα της Βιαννου!

ΑρχικήΙστορίαΤο Ολοκαύτωμα της Βιάννου: Η δεύτερη μεγαλύτερη σφαγή α

μάχων στην Ελλάδα Ιστορία Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου: Η δεύτερη μεγαλύτερη σφαγή αμάχων στην Ελλάδα Αλεξία Κυριαζοπούλου By Αλεξία Κυριαζοπούλου Τα παιδιά του Γεωργίου Βερβελάκη από το Κεφαλοβρύσι Βιάννου - η Ευαγγελία (8 ετών), η Μαρία (12 ετών) και ο Στυλιανός (15 ετών) - βασανίστηκαν απάνθρωπα και εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς. Ο λόγος ήταν η άρνησή τους να αποκαλύψουν πού είχε κρυφτεί ο πατέρας τους. Πηγή Εικόνας: mixanitouxronou.gr Της Αλεξίας Κυριαζοπούλου, Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου τον Σεπτέμβριο του 1943, αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη σφαγή αμάχων στην Ελλάδα της γερμανικής κατοχής μετά τα Καλάβρυτα. Πρόκειται για ένα οργανωμένο έγκλημα πολέμου που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο εκατοντάδων αμάχων και την ολοκληρωτική καταστροφή δεκάδων χωριών στη νοτιοανατολική Κρήτη. Η σφαγή της Βιάννου δεν μπορεί να θεωρηθεί μόνο μια τοπική τραγωδία: Είναι ένα κομμάτι της ευρύτερης ιστορίας της αντίστασης των Κρητών, αλλά και της εγκληματικής πολιτικής των κατακτητών που ακολούθησαν την τακτική των «αντιποίνων» σε όλη την Ευρώπη.

Η Κρήτη, ήδη από τη μάχη του Μαΐου του 1941, είχε μετατραπεί σε έναν τόπο όπου το πνεύμα της αντίστασης εκδηλώθηκε έντονα. Το ανυπότακτο φρόνημα των κατοίκων και η γεωμορφολογία του νησιού με τα βουνά και τα φαράγγια, έδωσαν τη δυνατότητα να οργανωθούν αντάρτικες ομάδες που παρενοχλούσαν συστηματικά τον κατακτητή. Η περιοχή της Βιάννου ξεχώριζε για τη σθεναρή υποστήριξη προς την Αντίσταση. Οι κάτοικοί της προσέφεραν τροφή, κρησφύγετα και πληροφορίες, ενώ δεν έλειψαν και οι ίδιοι οι ένοπλοι που έδρασαν ενάντια στους Γερμανούς.

Γερμανοί αλεξιπτωτιστές πάνω από την Κρήτη κατά τη διάρκεια της Μάχης της Κρήτης την άνοιξη του 1941. Πηγή Εικόνας: Wikipedia.org / Δικαιώματα Χρήσης Εικόνας: Onexmfs Το καλοκαίρι του 1943, η πλάστιγγα του πολέμου άρχιζε να γέρνει υπέρ των Συμμάχων. Η εκδίωξη των δυνάμεων του Άξονα από τη Βόρεια Αφρική, η εισβολή στην Ιταλία και κυρίως, η συνθηκολόγηση της Ιταλίας τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, γέμισαν ελπίδα τον ελληνικό πληθυσμό. Για τους Γερμανούς, όμως, η κατάσταση γινόταν πιο επισφαλής. Φοβούνταν πιθανή συμμαχική απόβαση στην Κρήτη και ανησυχούσαν για την αυξανόμενη δράση των ανταρτών. Μέσα σε αυτό το κλίμα, σημειώθηκε ένα επεισόδιο που αποτέλεσε το πρόσχημα για την επερχόμενη σφαγή. Η αφορμή για την τραγωδία ήταν η ενέδρα που έστησε ομάδα ανταρτών του Μανόλη Μπαντουβά κοντά στο Κεφαλοβρύσι, στην κοιλάδα της Σύμης, στις 10 Σεπτεμβρίου 1943, εκεί σκοτώθηκαν περίπου 14 Γερμανοί στρατιώτες. Η αντίδραση υπήρξε άμεση και αμείλικτη. Πληροφορίες από δωσίλογο έφτασαν στα χέρια της γερμανικής διοίκησης, η οποία, υπό τον στρατηγό Φρίντριχ-Βίλχελμ Μύλλερ, έδωσε διαταγή εξόντωσης, όλοι οι άνδρες άνω των 16 ετών να εκτελεστούν, καθώς και όσοι εντοπίζονταν στην ύπαιθρο, ανεξαρτήτως φύλου ή ηλικίας. Η διαταγή αυτή σηματοδοτούσε μια πολιτική συλλογικής ευθύνης και οργανωμένης εξόντωσης. Ο αρχηγός της Κρητικής αντίστασης Μανώλης Μπαντουβάς (κέντρο) με τους αδελφούς του, Γιάννη (αριστερά) και Νίκο (δεξιά). Δικαιώματα φωτογραφίας: Imperial War Museum. Πηγή Εικόνας: smithsonianmag.com Από τις 14 Σεπτεμβρίου, ξεκίνησε το μακάβριο έργο: Δεκάδες χωριά παραδόθηκαν στις φλόγες. Γερμανοί στρατιώτες εισέβαλαν σε χωριά όπως ο Αμιράς, η Κάτω Βιάννος, το Κεφαλοβρύσι, η Άνω Βιάννος, η Σύμη και δεκάδες άλλοι μικροί οικισμοί. Οι κάτοικοι συγκεντρώνονταν βίαια στις πλατείες ή σε ανοιχτούς χώρους. Άνδρες ξεχωρίζονταν, συχνά μπροστά στα μάτια γυναικών και παιδιών, και οδηγούνταν σε ομαδικές εκτελέσεις. Οι μαρτυρίες είναι συγκλονιστικές, έγκυες γυναίκες που εκτελέστηκαν επί τόπου, ανάπηροι που σέρνονταν έξω από τα σπίτια τους για να εκτελεστούν, παιδιά που χάθηκαν χωρίς διάκριση. Η βία ήταν τυφλή και ολοκληρωτική, οι Γερμανοί διέπραξαν σφαγές μεθοδικές και απάνθρωπες. Συνολικά, περισσότεροι από 460 άνθρωποι εκτελέστηκαν εν ψυχρώ. Τα σπίτια πυρπολήθηκαν, οι αποθήκες τροφίμων λεηλατήθηκαν και τα ζώα σφαγιάστηκαν, αφήνοντας πίσω καμένη γη. Υπολογίζεται ότι περίπου 2.000 άνδρες συνελήφθησαν συνολικά στην περιοχή κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, οι περισσότεροι οδηγήθηκαν σε τόπους μαζικών εκτελέσεων, με τον απολογισμό να φτάνει τους 461 νεκρούς, ενώ άλλες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό πάνω από 500. Οι εκτελέσεις πραγματοποιήθηκαν σε διάφορα σημεία, στον Αμιρά, στο Κεφαλοβρύσι, στη Σύμη και αλλού, αφήνοντας πίσω τους μαζικούς τάφους και οικογένειες διαλυμένες Οι μαρτυρίες όσων επέζησαν, περιγράφουν σκηνές ανείπωτης αγριότητας. Μητέρες θρηνούσαν πάνω από τα άψυχα σώματα των παιδιών τους, γέροντες σύρονταν έξω από τα σπίτια τους για να εκτελεστούν, ενώ παιδιά περιπλανιόνταν μέσα στα καμένα χωριά αναζητώντας τους γονείς τους. Μια μαρτυρία που συγκλονίζει είναι της Αικατερίνης Παππά, η οποία περιγράφει πώς είδε να εκτελούνται συγγενείς της, ενώ άλλες γυναίκες αναφέρουν πως τα μωρά στα χέρια τους δεν γλύτωσαν ούτε και εκείνα από τη φρίκη. Οι Γερμανοί δεν αρκέστηκαν στη φυσική εξόντωση των κατοίκων· στόχευσαν να σβήσουν κάθε ίχνος ζωής και προοπτικής επιβίωσης στην περιοχή. Η πολιτική τους ήταν καθαρά τρομοκρατική, με σκοπό να σταλεί μήνυμα παραδειγματισμού σε όλο το νησί. Ο στρατηγός Friedrich-Wilhelm Müller, γνωστός ως ο ” χασάπης της Κρήτης”. Δικαιώματα φωτογραφίας: Bundesarchiv.de. Πηγή Εικόνας: smithsonianmag.com Οι συνέπειες υπήρξαν καταστροφικές. Η ανθρώπινη απώλεια ήταν τεράστια, με εκατοντάδες νεκρούς και αμέτρητες χήρες και ορφανά. Η οικονομική ζωή καταστράφηκε, καθώς τα χωριά ισοπεδώθηκαν και οι κάτοικοι έχασαν τα σπίτια, τα χωράφια και τα κοπάδια τους. Το ψυχολογικό τραύμα άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στις ψυχές των επιζώντων, ενώ η μνήμη του αίματος σφράγισε τις επόμενες γενιές. Παρ’ όλα αυτά, το αποτέλεσμα για τους Γερμανούς δεν ήταν το προσδοκώμενο. Αντί να καμφθεί το φρόνημα των Κρητών, η σφαγή της Βιάννου έγινε πηγή δύναμης και σύμβολο θυσίας για τον αντιστασιακό αγώνα. Η κατάγραφη αυτής της θηριωδίας δεν ήταν εύκολη. Πολλά θύματα θάφτηκαν πρόχειρα ή χάθηκαν στα καμένα σπίτια. Μετά την απελευθέρωση, η Κεντρική Επιτροπή Διαπιστώσεως Ωμοτήτων, στην οποία συμμετείχαν προσωπικότητες, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Ιωάννης Κακριδής, κατέγραψε τα γεγονότα με μαρτυρίες, αριθμούς και φωτογραφίες. Το έργο της αποτέλεσε θεμέλιο λίθο για την ιστορική τεκμηρίωση των εγκλημάτων πολέμου. Ο στρατηγός Μύλλερ, υπεύθυνος για τη σφαγή, βαρύνεται και με άλλες θηριωδίες στην Κρήτη, όπως στο Κοντομαρί και στα Ανώγεια. Μετά τη λήξη του πολέμου, συνελήφθη και παραδόθηκε στην Ελλάδα. Το 1947, δικάστηκε από ελληνικό στρατοδικείο, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε. Η τιμωρία του θεωρήθηκε μια ελάχιστη δικαίωση για τα θύματα. Η μνήμη του Ολοκαυτώματος της Βιάννου παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα. Στην περιοχή έχουν ανεγερθεί μνημεία, ενώ κάθε Σεπτέμβριο πραγματοποιούνται εκδηλώσεις μνήμης και τιμής στους εκτελεσθέντες, με τη συμμετοχή της πολιτείας, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των απογόνων των θυμάτων. Η Βιάννος έχει αναγνωριστεί επίσημα ως «μαρτυρική περιοχή» και αποτελεί τόπο προσκυνήματος για όλους, όσοι τιμούν την ιστορική μνήμη. Μνημείο για τα θύματα των σφαγών της Βιάννου στον Αμιρά της Κρήτης. Πηγή Εικόνας: smithsonianmag.com Η σφαγή εντάσσεται στο πλαίσιο των μαζικών εγκλημάτων που διέπραξαν οι ναζί, σε όλη την Ευρώπη, ακολουθώντας τη λογική της συλλογικής ευθύνης. Όπως στο Δίστομο, στα Καλάβρυτα και σε άλλες περιοχές, έτσι και στη Βιάννο η πρακτική των αντιποίνων απέτυχε να επιτύχει τον σκοπό της. Αντί να επιβάλει σιωπή και φόβο, ενίσχυσε την αποφασιστικότητα για ελευθερία. Η Βιάννος, επομένως, δεν αποτελεί μόνο μια τοπική τραγωδία, αλλά και έναν κρίκο στην αλυσίδα των μαρτυρικών τόπων που θυμίζουν στην ανθρωπότητα το τίμημα της ελευθερίας και τα εγκλήματα του ολοκληρωτισμού. Σήμερα, η θυσία των κατοίκων της Βιάννου λειτουργεί ως διαρκές κάλεσμα για αντίσταση σε κάθε μορφή βίας, καταπίεσης και μισαλλοδοξίας. Η φρίκη που έζησε η περιοχή τον Σεπτέμβριο του 1943, δεν πρέπει ποτέ να λησμονηθεί. Είναι χρέος της ιστορικής μνήμης να διατηρεί ζωντανές αυτές τις μαρτυρίες, όχι μόνο για να τιμηθούν τα θύματα, αλλά και για να αποτελέσουν φραγμό σε κάθε επανάληψη της βαρβαρότητας. Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου, με τις εκατοντάδες χαμένες ζωές και την ολοκληρωτική καταστροφή, παραμένει ζωντανό στην ιστορική συνείδηση ως τραγική υπενθύμιση του τι μπορεί να προκαλέσει ο πόλεμος και η τυραννία, αλλά και ως ύμνος στο αδάμαστο πνεύμα ενός λαού που δεν υποτάχθηκε ποτέ. ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Νίκος Καζαντζάκης, Ιωάννης Καλιτσουνάκης, Ιωάννης Κακριδής, Κώστας Κουτουλάκης (1983), Έκθεσις της Κεντρικής Επιτροπής διαπιστώσεως Ωμοτήτων εκ Κρήτη, εκδ. Δήμος Ηρακλείου Γεώργιος Χρηστάκης (2000), Επαρχία Βιάννου 1940-1945, εκδ. Σύλλογος Βιαννιτών Ηρακλείου «Ο Πατούχας» Στέφανος Α. Γεροντής (2008), «Τα καημένα χωριά» Μνήμες της καταστροφής των δυτικών χωριών της Ιεράπετρας το 1943, εκδ. Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λασιθίου Μαρτυρικές πόλεις της Ελλάδος, dmko.gr, διαθέσιμο εδώ

Ιερά Μονή της Παναγίας της Χρυσοσκαλίτισσας!

Το 1900 η Μονή διαλύθηκε μαζί με άλλες μονές της Κρήτης. Επανιδρύεται σαν γυναικεία το 1940. Μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς, φιλοξενήθηκαν στη Μονή αρκετοί στρατιώτες, αγωνιστές και άλλοι που ανήκαν στην αγγλική κατασκοπεία. Το 1943 εγκαταστάθηκαν οι Γερμανοί κατακτητές στη Μονή (αφού έδιωξαν τους μοναχούς). Τότε πολυβολήθηκαν από αγγλικό αεροπλάνο. Σημάδια του πολυβολισμού φαίνονται σε χαμηλή εικόνα του τέμπλου. Η ζωή ξαναγύρισε μετά την 27η Ιανουαρίου 1944, ημέρα που έφυγαν οι Γερμανοί. Αυτή η ζωή συνεχίζεται αδιάκοπα από τους φιλόξενους και δραστήριους μοναχούς που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους και κρατούν ζωντανό το ιερό αυτό προσκύνημα. - See more at: http://www.mykriti.gr/politismos/item/6383-moni-panagias-xrysoskalitissas#sthash.nulX0hqT.dpuf

Moνή Παναγίας Χρυσοσκαλίτισσας

Παρασκευή, 30 Μαΐου 2014 - 06:43

Δεν έχουμε γραπτές μαρτυρίες για το ξεκίνημα του ιερού προσκυνήματος της Χρυσοσκαλίτισσας. Η παράδοση αναφέρει ότι η ιερότητα του χώρου αρχίζει με την παρουσία (εύρεση) της εικόνας της Κοίμησης της Θεοτόκου σε κόγχη του βράχου.

Η εικόνα αυτή κρύφτηκε εδώ πιθανότατα την εποχή της εικονομαχίας 726-842 μ.Χ. Λέγεται μάλιστα ότι βρέθηκε από ένα γεωργό που έβλεπε σαν όραμα φλόγα καντηλιού τα βράδια. Πριν κτισθεί η Χρυσοσκαλίτισσα στη θέση της υπήρχε άλλος ναός στο όνομα της Κοίμησης της Θεοτόκου. Ηταν προσκολλημένος σε σπηλαιώδη βράχο. Στη σκέπη του βράχου υπήρχε και άλλος συνεχόμενος ναός της Αγίας Τριάδος.

Κάποτε αποφάσισαν να κτίσουν μεγαλύτερη την εκκλησία και σκέφτηκαν η ανέγερση να γίνει στους πρόποδες του βράχου, γιατί, έτσι θα απέφευγαν τις δυσκολίες και τον κόπο του ανεβάσματος των υλικών. Λέγεται ότι ενώ η εικόνα είχε μεταφερθεί αλλού, μυστηριακά γυρνούσε στη θέση που είχε πρωτοβρεθει. Όλοι θεώρησαν το γεγονός θέληση της Παναγίας να κτισθεί ο ναός πάνω στο βράχο, πράγμα που έγινε.

Το όνομα το πήρε, (κατά την παράδοση πάντα), από ένα χρυσό σκαλοπάτι, το τελευταίο από τα ενενήντα οκτώ που είχε τότε. Τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ο Πατριάρχης αναγκάστηκε να πουλήσει τα κτήματα της Μονής καθώς και το χρυσό σκαλοπάτι, για να πληρώσει τους βαρύτατους φόρους που είχε επιβάλει ο σουλτάνος, με συνέπεια την ερήμωση του Μοναστηριού. Την ημέρα του Πάσχα του έτους 1824 έγινε η μεγάλη σφαγή στο Λαφονήσι από τους Τουρκοαιγύπτιους. Στο πέρασμά τους χάλασαν δέκα εκκλησίες της περιοχής. Πέρασαν και από τη Χρυσοσκαλίτισσα που ήταν έρημη. Ήθελαν να την ισοπεδώσουν, αλλά τους εμπόδισε ένα σμήνος μελισσών, που είχε για κυψέλη την κόγχη που βρίσκεται το εικονοστάσι το οποίο συναντούμε, όταν ανεβαίνουμε στη Μονή.

Πρώτος, που κατοίκησε μετά την ερήμωση, ήταν ένας μοναχός Ιωαννίκιος από τα Κύθηρα. Μετά το θάνατό του ακολούθησε νέα ερήμωση. Το 1855 άρχισε η αναβίωση της Μονής με την εγκατάσταση του μοναχού Μανασσή Καραγιαννάκη. Καταγόταν από την οικογένεια των Γλυνιάδων του χωριού Ασκύφου Σφακίων. Από συνδρομές, άρχισε την ανακαίνιση της ερειπωμένης Μονής και από τα ερείπια έκτιζε νέα κτίρια. Μετά από μερικά χρόνια ήλθε στη Μονή ο Εμμανουήλ Καλιτσουνάκης καταγόμενος από το χωριό Τζιτζιφιά. Χειροτονήθηκε ιερομόναχος και πήρε το όνομα Μελέτιος. Ο Μανασσής έφερε την αργυρή εικόνα της Παναγίας από τη Σμύρνη. Το 1866 πέθανε ο Μανασσής αφήνοντας, μια μικρή περιουσία που είχε αγοράσει από συνδρομές και χρήματα. Ο Μελέτιος συνέχισε επάξια το έργο του προϊσταμένου του Μανασσή και επί των ημερών του το μοναστήρι ήταν ιδιόρρυθμο. Τον Μελέτιο διαδέχθηκε ο Μανασσής κατά κόσμον Μιχαήλ Κατερινάκης από το Αμυγδαλοκεφάλι. Επί Μανασσή χάλασαν την παλιά εκκλησία και έκοψαν το βράχο για τη δημιουργία χώρου για το χτίσιμο της εκκλησίας που βλέπουμε σήμερα. Το κτίριο άρχισε με προθυμία και ζήλο την 9η Μαίου 1894 και περατώθηκε την 10η Αυγούστου του ίδιου έτους. Τα εγκαίνια έγιναν την ημέρα της εορτής της Κοίμησης της Θεοτόκου (15 Αυγούστου). Το 1897 ο Μανασσής έφυγε στο εξωτερικό και τον διαδέχθηκε ο Γρηγόριος Πλοκαμάκης (από Πλοκαμιανά) που υπηρέτησε τη Μονή περισσότερο από μισό αιώνα. Αυτόν αναφέρει ο Καζαντζάκης στο έργο του «Αναφορά στον Γκρέκο».

Το 1900 η Μονή διαλύθηκε μαζί με άλλες μονές της Κρήτης. Επανιδρύεται σαν γυναικεία το 1940. Μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς, φιλοξενήθηκαν στη Μονή αρκετοί στρατιώτες, αγωνιστές και άλλοι που ανήκαν στην αγγλική κατασκοπεία. Το 1943 εγκαταστάθηκαν οι Γερμανοί κατακτητές στη Μονή (αφού έδιωξαν τους μοναχούς). Τότε πολυβολήθηκαν από αγγλικό αεροπλάνο. Σημάδια του πολυβολισμού φαίνονται σε χαμηλή εικόνα του τέμπλου. Η ζωή ξαναγύρισε μετά την 27η Ιανουαρίου 1944, ημέρα που έφυγαν οι Γερμανοί. Αυτή η ζωή συνεχίζεται αδιάκοπα από τους φιλόξενους και δραστήριους μοναχούς που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους και κρατούν ζωντανό το ιερό αυτό προσκύνημα.

 

- See more at: http://www.mykriti.gr/politismos/item/6383-moni-panagias-xrysoskalitissas#sthash.nulX0hqT.dpuf