Η Κρητική Επανάσταση του 1897 και η Μετανάστευση των Κρητικών Μουσουλμάνων

Φέτος συμπληρώνονται 129 χρόνια από την Κρητική επανάσταση του 1897, η οποία ώθησε την οθωμανική Κρήτη να γίνει αυτόνομο κράτος και, τελικά, οδήγησε στην προσάρτησή της από την Ελλάδα το 1913. Η επανάσταση προκάλεσε μαζική μετανάστευση της κρητικής μουσουλμανικής κοινότητας σε άλλα μέρη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η συντριπτική πλειοψηφία των Κρητικών Μουσουλμάνων ήταν ιθαγενείς Κρητικοί, των οποίων οι οικογένειες είχαν ασπαστεί τον Χριστιανισμό στο Ισλάμ στα μέσα του δέκατου έβδομου αιώνα μετά την οθωμανική κατάκτηση του νησιού. Οι Κρητικοί Μουσουλμάνοι, ως επί το πλείστον, μιλούσαν μόνο ελληνικά και δεν είχαν πάει ποτέ σε άλλα μέρη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η απόφαση να εγκαταλείψουν το νησί ήταν μια συντριπτική απώλεια πατρίδας και ξεχωριστής πολιτιστικής κληρονομιάς. Όπως ισχυρίζεται ο Davide Rodogno , η κρητική μετανάστευση προμήνυε την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας κατά τη δεκαετία του 1920. Τα κρητικά ζητήματα ήταν ενδεικτικά του ευρύτερου «Ανατολικού Ζητήματος», που άφησε πίσω του η παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ο ανταγωνισμός μεταξύ των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων και των εθνικιστικών ομάδων στα Βαλκάνια για την απόκτηση οθωμανικών εδαφών για πολιτικά οφέλη. Για πολλούς, το «Ανατολικό Ζήτημα» ήταν επίσης ο κώδικας για τη διακυβέρνηση των Χριστιανών πολιτών της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το ευρωπαϊκό κοινό είδε τα γεγονότα στην Κρήτη ως υπενθύμιση των ανθρωπιστικών αποτυχιών των Μεγάλων Δυνάμεων στις αρμενικές περιοχές της Ανατολίας το 1894-96. Στη λαϊκή φαντασία, η Κρήτη έγινε επίσης ένας αγώνας τύπου σταυροφορίας μεταξύ των «καταπιεσμένων» Χριστιανών Κρητικών και της «καταπιεστικής» μουσουλμανικής οθωμανικής κυβέρνησης, η οποία περιελάμβανε τους μουσουλμάνους Κρητικούς - θέτοντας έτσι το πολιτικό σκηνικό για μια μουσουλμανική έξοδο. Τον Ιανουάριο του 1897, εξεγέρσεις εξαπλώθηκαν σε όλη την Κρήτη, καθώς Κρητικοί Χριστιανοί επαναστάτες επαναστάτησαν κατά της τουρκικής κυριαρχίας με την ελπίδα να προωθήσουν τον στόχο τους για ένωση με την Ελλάδα. Ευρωπαϊκά πολεμικά πλοία και στρατεύματα στάλθηκαν από τις κυβερνήσεις τους στην Κρήτη για να αποκαταστήσουν την τάξη. Οι πολιτικές φιλοδοξίες των Χριστιανών επαναστατών οδήγησαν σε βίαιες μάχες με τους Μουσουλμάνους ομολόγους τους. Και οι δύο ομάδες διέπραξαν βίαιες πράξεις η μία εναντίον της άλλης. Λόγω των θρησκευτικών συγκρούσεων, πολλοί Μουσουλμάνοι κατέφυγαν στην ασφάλεια των παράκτιων πόλεων Χανίων, Ρεθύμνου και Χάνδακα για να προστατευτούν από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Η μεγαλύτερη μετανάστευση στις παράκτιες πόλεις έγινε στον Χάνδακα υπό τον έλεγχο των βρετανικών δυνάμεων, καθώς οι Μουσουλμάνοι πρόσφυγες εγκατέλειψαν τα σπίτια τους στις εσωτερικές επαρχίες. Σε διπλωματική αλληλογραφία με ημερομηνία 17 Απριλίου 1897 με τον Λόρδο Σέιλσμπερι, ο Συνταγματάρχης Τσέρμσαϊντ απέδειξε τη σοβαρότητα της κατάστασης, δηλώνοντας ότι σε μια πόλη 54.755 κατοίκων, υπήρχαν 39.900 Μουσουλμάνοι πρόσφυγες που χρειάζονταν οθωμανική βοήθεια. Μη μπορώντας να επιστρέψουν στα σπίτια τους, πολλοί από τους Μουσουλμάνους πρόσφυγες έμειναν φτωχοί, καθώς οι περιουσίες τους είτε καταστράφηκαν είτε οικειοποιήθηκαν από τους Χριστιανούς γείτονές τους. Ο Chermside κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μόνη λύση στο πρόβλημα θα ήταν μια μεγάλη μετανάστευση Κρητικών Μουσουλμάνων σε άλλα μέρη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μόλις εγκαθιδρυθεί η χριστιανική πολιτική ηγεμονία της Κρήτης. Ο Chermside πίστευε ότι αυτή η μετακίνηση των Μουσουλμάνων από την Κρήτη θα έπρεπε να είναι παρόμοια με τη μετανάστευση άλλων μουσουλμανικών λαών από τη Βουλγαρία, τη Σερβία, τον Καύκασο και τη Βοσνία. Η μετανάστευση μουσουλμανικών κοινοτήτων από τα Βαλκάνια και τον Καύκασο στα τέλη του 19ου αιώνα θεωρήθηκε μια ανθρωπιστική προσπάθεια, ειδικά για την προστασία των χριστιανικών ομάδων στα όρια της Ευρώπης, νομιμοποιώντας τις Μεγάλες Δυνάμεις ως ηθικές και ηθικές αρχές. Λόγω των εντάσεων που σχετίζονταν με την εξέγερση του 1897, ξέσπασαν νέες εχθροπραξίες στον Χάνδακα τον Σεπτέμβριο του 1898. Στη συνέχεια, οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις ανάγκασαν τα οθωμανικά στρατεύματα να εγκαταλείψουν την Κρήτη και ανακήρυξαν το νησί αυτόνομο κράτος υπό την προστασία ενός διεθνούς επιτρόπου. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επέλεξαν τον Πρίγκιπα Γεώργιο της Ελλάδας για τη θέση, παρά τις αντιρρήσεις του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄. Μόλις ο Πρίγκιπας Γεώργιος ανέλαβε τη θέση του επιτρόπου, ήρε τους νομικούς περιορισμούς που επέτρεπαν στους Κρητικούς Μουσουλμάνους να μεταναστεύσουν από το νησί ως κίνητρο για να μετακινηθούν. Υπήρχε επίσης η ελπίδα ότι επιτρέποντας στους Μουσουλμάνους να εγκαταλείψουν το νησί, οι Χριστιανοί πρόσφυγες που είχαν καταφύγει στην Ελλάδα θα δελεάζονταν να επιστρέψουν στην Κρήτη, απαλλάσσοντας έτσι την Ελλάδα από τις ανθρωπιστικές της υποχρεώσεις. Για την μουσουλμανική κοινότητα, η θητεία του Πρίγκιπα Γεωργίου ήταν ένα σαφές σημάδι μιας ένωσης μεταξύ Κρήτης και Ελλάδας. Χωρίς βιώσιμο μέλλον στο νησί, ο μουσουλμανικός πληθυσμός έφυγε σε μεγάλους αριθμούς από τα τέλη του 1898 έως το 1899 - κυρίως προς το λιμάνι της Σμύρνης. Τον Νοέμβριο του 1898, ο αριθμός των Κρητικών Μουσουλμάνων που έφτασαν στη Σμύρνη ήταν 3.000. Μέχρι τον Μάιο του 1899, ο αριθμός αυξήθηκε σε 20.000. Η ροή των προσφύγων μειώθηκε στα τέλη του 1899, λόγω των οθωμανικών περιορισμών, αλλά οι οικογένειες Κρητικών Μουσουλμάνων συνέχισαν να φτάνουν στη Σμύρνη καθώς το νησί προετοιμαζόταν για την ένωση με την Ελλάδα και την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923. Η οθωμανική κυβέρνηση, ανησυχώντας ότι ο υπερπληθυσμός των Κρητικών Μουσουλμάνων θα προκαλούσε θρησκευτικές εντάσεις στη Σμύρνη, μετέφερε ξανά τις οικογένειες Κρητικών Μουσουλμάνων. Από τη Σμύρνη, οι οικογένειες επανεγκαταστάθηκαν σε μέρη της Ανατολίας και σε άλλα μέρη εντός της Αυτοκρατορίας, όπως το Χαλέπι , η Τρίπολη, η Βεγγάζη και η Βηρυτός. Δυστυχώς, η εκτοπισμός των Κρητικών Μουσουλμάνων είναι μόνο ένα παράδειγμα από τις πολλές κοινότητες που είχαν παγιδευτεί στις προβληματικές έννοιες των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων για γεωπολιτική, θρησκεία και ανθρωπισμό υπό το λάβαρο του Ανατολικού Ζητήματος. Δυστυχώς, το Ανατολικό Ζήτημα είχε μακροχρόνιο αντίκτυπο στη σύγχρονη Μέση Ανατολή. Σήμερα, το 2026, η κληρονομιά του Ανατολικού Ζητήματος εξακολουθεί να στοιχειώνει τη Μέση Ανατολή με την πληθώρα ανταγωνιστικών πολιτικών ατζεντών στην περιοχή και τον ρόλο των ευρωπαϊκών κοινοτήτων στον τρόπο διευθέτησης των εκτοπισμένων πληθυσμών που επηρεάζονται από τις δολοπλοκίες του. Εικόνα τίτλου: Συλλογή Stereoview του Ελληνοτουρκικού Πολέμου του 1897, Τμήμα Εκτυπώσεων & Φωτογραφιών, Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, LOT11678.

Ιερά Μονή της Παναγίας της Χρυσοσκαλίτισσας!

Το 1900 η Μονή διαλύθηκε μαζί με άλλες μονές της Κρήτης. Επανιδρύεται σαν γυναικεία το 1940. Μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς, φιλοξενήθηκαν στη Μονή αρκετοί στρατιώτες, αγωνιστές και άλλοι που ανήκαν στην αγγλική κατασκοπεία. Το 1943 εγκαταστάθηκαν οι Γερμανοί κατακτητές στη Μονή (αφού έδιωξαν τους μοναχούς). Τότε πολυβολήθηκαν από αγγλικό αεροπλάνο. Σημάδια του πολυβολισμού φαίνονται σε χαμηλή εικόνα του τέμπλου. Η ζωή ξαναγύρισε μετά την 27η Ιανουαρίου 1944, ημέρα που έφυγαν οι Γερμανοί. Αυτή η ζωή συνεχίζεται αδιάκοπα από τους φιλόξενους και δραστήριους μοναχούς που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους και κρατούν ζωντανό το ιερό αυτό προσκύνημα. - See more at: http://www.mykriti.gr/politismos/item/6383-moni-panagias-xrysoskalitissas#sthash.nulX0hqT.dpuf

Moνή Παναγίας Χρυσοσκαλίτισσας

Παρασκευή, 30 Μαΐου 2014 - 06:43

Δεν έχουμε γραπτές μαρτυρίες για το ξεκίνημα του ιερού προσκυνήματος της Χρυσοσκαλίτισσας. Η παράδοση αναφέρει ότι η ιερότητα του χώρου αρχίζει με την παρουσία (εύρεση) της εικόνας της Κοίμησης της Θεοτόκου σε κόγχη του βράχου.

Η εικόνα αυτή κρύφτηκε εδώ πιθανότατα την εποχή της εικονομαχίας 726-842 μ.Χ. Λέγεται μάλιστα ότι βρέθηκε από ένα γεωργό που έβλεπε σαν όραμα φλόγα καντηλιού τα βράδια. Πριν κτισθεί η Χρυσοσκαλίτισσα στη θέση της υπήρχε άλλος ναός στο όνομα της Κοίμησης της Θεοτόκου. Ηταν προσκολλημένος σε σπηλαιώδη βράχο. Στη σκέπη του βράχου υπήρχε και άλλος συνεχόμενος ναός της Αγίας Τριάδος.

Κάποτε αποφάσισαν να κτίσουν μεγαλύτερη την εκκλησία και σκέφτηκαν η ανέγερση να γίνει στους πρόποδες του βράχου, γιατί, έτσι θα απέφευγαν τις δυσκολίες και τον κόπο του ανεβάσματος των υλικών. Λέγεται ότι ενώ η εικόνα είχε μεταφερθεί αλλού, μυστηριακά γυρνούσε στη θέση που είχε πρωτοβρεθει. Όλοι θεώρησαν το γεγονός θέληση της Παναγίας να κτισθεί ο ναός πάνω στο βράχο, πράγμα που έγινε.

Το όνομα το πήρε, (κατά την παράδοση πάντα), από ένα χρυσό σκαλοπάτι, το τελευταίο από τα ενενήντα οκτώ που είχε τότε. Τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ο Πατριάρχης αναγκάστηκε να πουλήσει τα κτήματα της Μονής καθώς και το χρυσό σκαλοπάτι, για να πληρώσει τους βαρύτατους φόρους που είχε επιβάλει ο σουλτάνος, με συνέπεια την ερήμωση του Μοναστηριού. Την ημέρα του Πάσχα του έτους 1824 έγινε η μεγάλη σφαγή στο Λαφονήσι από τους Τουρκοαιγύπτιους. Στο πέρασμά τους χάλασαν δέκα εκκλησίες της περιοχής. Πέρασαν και από τη Χρυσοσκαλίτισσα που ήταν έρημη. Ήθελαν να την ισοπεδώσουν, αλλά τους εμπόδισε ένα σμήνος μελισσών, που είχε για κυψέλη την κόγχη που βρίσκεται το εικονοστάσι το οποίο συναντούμε, όταν ανεβαίνουμε στη Μονή.

Πρώτος, που κατοίκησε μετά την ερήμωση, ήταν ένας μοναχός Ιωαννίκιος από τα Κύθηρα. Μετά το θάνατό του ακολούθησε νέα ερήμωση. Το 1855 άρχισε η αναβίωση της Μονής με την εγκατάσταση του μοναχού Μανασσή Καραγιαννάκη. Καταγόταν από την οικογένεια των Γλυνιάδων του χωριού Ασκύφου Σφακίων. Από συνδρομές, άρχισε την ανακαίνιση της ερειπωμένης Μονής και από τα ερείπια έκτιζε νέα κτίρια. Μετά από μερικά χρόνια ήλθε στη Μονή ο Εμμανουήλ Καλιτσουνάκης καταγόμενος από το χωριό Τζιτζιφιά. Χειροτονήθηκε ιερομόναχος και πήρε το όνομα Μελέτιος. Ο Μανασσής έφερε την αργυρή εικόνα της Παναγίας από τη Σμύρνη. Το 1866 πέθανε ο Μανασσής αφήνοντας, μια μικρή περιουσία που είχε αγοράσει από συνδρομές και χρήματα. Ο Μελέτιος συνέχισε επάξια το έργο του προϊσταμένου του Μανασσή και επί των ημερών του το μοναστήρι ήταν ιδιόρρυθμο. Τον Μελέτιο διαδέχθηκε ο Μανασσής κατά κόσμον Μιχαήλ Κατερινάκης από το Αμυγδαλοκεφάλι. Επί Μανασσή χάλασαν την παλιά εκκλησία και έκοψαν το βράχο για τη δημιουργία χώρου για το χτίσιμο της εκκλησίας που βλέπουμε σήμερα. Το κτίριο άρχισε με προθυμία και ζήλο την 9η Μαίου 1894 και περατώθηκε την 10η Αυγούστου του ίδιου έτους. Τα εγκαίνια έγιναν την ημέρα της εορτής της Κοίμησης της Θεοτόκου (15 Αυγούστου). Το 1897 ο Μανασσής έφυγε στο εξωτερικό και τον διαδέχθηκε ο Γρηγόριος Πλοκαμάκης (από Πλοκαμιανά) που υπηρέτησε τη Μονή περισσότερο από μισό αιώνα. Αυτόν αναφέρει ο Καζαντζάκης στο έργο του «Αναφορά στον Γκρέκο».

Το 1900 η Μονή διαλύθηκε μαζί με άλλες μονές της Κρήτης. Επανιδρύεται σαν γυναικεία το 1940. Μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς, φιλοξενήθηκαν στη Μονή αρκετοί στρατιώτες, αγωνιστές και άλλοι που ανήκαν στην αγγλική κατασκοπεία. Το 1943 εγκαταστάθηκαν οι Γερμανοί κατακτητές στη Μονή (αφού έδιωξαν τους μοναχούς). Τότε πολυβολήθηκαν από αγγλικό αεροπλάνο. Σημάδια του πολυβολισμού φαίνονται σε χαμηλή εικόνα του τέμπλου. Η ζωή ξαναγύρισε μετά την 27η Ιανουαρίου 1944, ημέρα που έφυγαν οι Γερμανοί. Αυτή η ζωή συνεχίζεται αδιάκοπα από τους φιλόξενους και δραστήριους μοναχούς που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους και κρατούν ζωντανό το ιερό αυτό προσκύνημα.

 

- See more at: http://www.mykriti.gr/politismos/item/6383-moni-panagias-xrysoskalitissas#sthash.nulX0hqT.dpuf