Κνωσσος. Τοιχογραφία του Ρυτοφόρου

Γράφει η Χριστίνα Παπαδάκη

Στο δαιδαλώδες αρχιτεκτονικό συγκρότημα της Κνωσού, η Τοιχογραφία του Ρυτοφόρου αποτελεί ένα από τα πλέον εμβληματικά και αρχαιολογικά τεκμηριωμένα δείγματα της μινωικής τέχνης της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (περίπου 1450 π.Χ.). Το έργο αυτό, που αποκαλύφθηκε από τον Sir Arthur Evans στον νότιο τομέα του ανακτόρου, δεν συνιστά μια απλή διακοσμητική σύνθεση, αλλά μια παγωμένη στο χρόνο μαρτυρία των θρησκευτικών δρωμενων που λάμβαναν χώρα στο ανάκτορο. Πρόκειται για το μοναδικό τμήμα μιας μεγάλης τελετουργικης «Πομπής» που διασώθηκε σχεδόν ακέραιο, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για την ανθρωπολογία, την ενδυματολογία και το λατρευτικό τυπικό της περιόδου. Αρχαιολογικά, η μορφή εντάσσεται στην Υστερομινωική ΙΑ-Β περίοδο, κατά την οποία η επίδραση της αιγυπτιακής εικονογραφίας είναι εμφανής αλλά προσαρμοσμένη στην κρητική αισθητική. Ο νεαρός Μινωίτης απεικονίζεται σε φυσικό μέγεθος, ακολουθώντας τη σύμβαση της απόδοσης του σώματος κατ’ ενώπιον, ενώ η κεφαλή και τα άκρα αποδίδονται σε κατατομή. Η μυϊκή ρώμη των βραχιόνων και η εξαιρετικά λεπτή μέση υποδηλώνουν την ιδανική φυσική κατάσταση που χαρακτήριζε τις ανώτερες κοινωνικές τάξεις. Η ενδυμασία του, ένα περίτεχνο περίζωμα με κεντητά γεωμετρικά μοτίβα και μια χάλκινη ή δερμάτινη ζώνη, επιβεβαιώνουν την ιερατική ή υψηλή κοινωνική του θέση. Το κεντρικό στοιχείο της σύνθεσης, το ρυτό, αποτελεί κλειδί για την ερμηνεία του έργου. Πρόκειται για ένα κωνικό αγγείο σπονδών, το οποίο βάσει της χρωματικής του απόδοσης (γαλάζιες και μαύρες ταινίες) εικάζεται ότι ήταν κατασκευασμένο από ημιπολύτιμο λίθο ή από αργυρά ελάσματα με ένθετη διακόσμηση από νίελλο. Η στάση του σώματος του Ρυτοφόρου, με το ελαφρύ λύγισμα του κορμού προς τα πίσω, τεκμηριώνει την προσπάθεια εξισορρόπησης του βάρους του υγρού περιεχομένου, προσδίδοντας στο έργο δυναμικό ρεαλισμό. Η κίνηση αυτή δεν είναι τυχαία· αντανακλά τον ρυθμικό βηματισμό της πομπής που κατευθυνόταν προς το Κεντρικό Ιερό, μετατρέποντας τον διάδρομο σε έναν ενεργό θρησκευτικό χώρο. Η τεχνική του buon fresco (νωπογραφία), που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του, αναδεικνύει την τεχνολογική υπεροχή των Μινωιτών καλλιτεχνών. Η χρωματική παλέτα, με κυρίαρχο το «μινωικό κόκκινο» για το δέρμα, δημιουργεί μια έντονη αντίθεση που τονίζει την πλαστικότητα της μορφής. Η αρχαιολογική σημασία του Ρυτοφόρου έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί τον «συνδετικό κρίκο» μεταξύ της ανακτορικής διοίκησης και της δημόσιας λατρείας. Μέσα από την αυστηρότητα της έκφρασής του και την ακρίβεια της τελετουργικής του κίνησης, η τοιχογραφία λειτουργεί ως οπτική μεταφορά της ευταξίας και της ευσέβειας της μινωικής κοινωνίας, παραμένοντας ένα αξεπέραστο μνημείο της αιγαιακής προσωπογραφίας.

Μινωϊκή εποχή .Το δακτυλίδι του Μίνωα

Το δαχτυλίδι χρονολογείται περίπου στο 1500–1400 π.Χ. και βρέθηκε κοντά στην Κνωσό, το 1928, σε περιοχή δίπλα στον λεγόμενο «Βασιλικό Τάφο – Ιερό». Είναι χρυσό σφραγιδόλιθο και πιθανότατα ανήκε σε πρόσωπο μεγάλης εξουσίας — ίσως ιερέα ή άρχοντα. � heraklionmuseum.gr +1 Η παράσταση επάνω του είναι συγκλονιστική γιατί δείχνει σκηνές από τη μινωική λατρεία και τη σχέση των ανθρώπων με τη θεά της φύσης. Στο κέντρο φαίνεται μια γυναικεία μορφή — πιθανόν θεότητα — καθισμένη σε υπερυψωμένο ιερό. Γύρω της υπάρχουν μορφές που χορεύουν ή τελούν ιεροτελεστία, ενώ δέντρα και κλαδιά παίζουν σημαντικό ρόλο. Οι Μινωίτες πίστευαν πως η θεότητα «φανερωνόταν» μέσα από τη φύση, ιδιαίτερα στα ιερά δέντρα. � heraklionmuseum.gr +1 Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία είναι πως η θεά παρουσιάζεται: στον ουρανό, στη γη, και στη θάλασσα μέσα σε πλοίο. Αυτό συμβολίζει ότι κυριαρχεί σε όλο το σύμπαν — ουρανό, γη και θάλασσα. Οι αρχαιολόγοι θεωρούν τη σκηνή μοναδική στη μινωική τέχνη. � Για χρόνια υπήρχαν αμφιβολίες αν ήταν αυθεντικό, επειδή η παράσταση ήταν υπερβολικά λεπτομερής και «μπροστά από την εποχή της». Τελικά όμως άλλα ευρήματα επιβεβαίωσαν ότι είναι γνήσιο και σήμερα θεωρείται αριστούργημα της μινωικής σφραγιδογλυφίας. � heraklionmuseum.gr Αν το κοιτάξει κανείς προσεκτικά, μοιάζει σχεδόν σαν μικρό θεατρικό έργο χαραγμένο πάνω σε χρυσό… Ένας ολόκληρος κόσμος πίστης, φύσης και τελετουργίας μέσα σε λίγα εκατοστά. ✨

Χρυσό κόσμημα των Μαλίων.

Χρυσό κόσμημα των Μαλίων.

Είναι επίσης γνωστό και ως των μελισσών ή σφηκών, που φιλοξενείται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, είναι διάσημο αρχαιολογικό εύρημα του 1930 από τον Χρυσόλακκο, τον ταφικό περίβολο της νεκρόπολης των Μαλίων, Μάλια Κρήτης.

Η πρώτη περιγραφή του κοσμήματος έγινε από τον Pierre Demargne. Πρόκειται για περίαπτο, κρεμαστό κόσμημα, με βασικό στοιχείο αυτό των δύο αντικριστών εντόμων (υμενόπτερα). Επάνω από τα κεφάλια των εντόμων βρίσκεται ένας χρυσός συρμάτινος κλωβός, που περικλείει στο εσωτερικό του ένα χρυσό σφαιρίδιο. Στα φτερά και στο άκρο της κοιλιάς των εντόμων κρέμονται τρία στρογγυλά δισκία. Κατά την ερμηνεία του κοσμήματος έχει ειπωθεί ότι τα έντομα είναι σφήκες ή κοινές μέλισσες που κρατούν ανάμεσα στα πόδια τους μια κηρήθρα. Η απόδοση ότι τα έντομα είναι μέλισσες δεν θεωρείται ορθή, αν και αυτό επικρατεί στην κοινή αντίληψη του κόσμου. Τα έντομα μπορούν με ασφάλεια να καταταγούν στα Aculeata (Apocrita, Hymenoptera). Η πιο πρόσφατη πλήρη μελέτη του κοσμήματος, προτείνει ότι ο καλλιτέχνης χρησιμοποίησε ως μοντέλα για τα έντομα το Megascolia maculata και για τα τρία στρογγυλά κρεμαστά δισκία του κοσμήματος τους καρπούς του φυτού Καυκαλήθρα Tordylium apulum.

Ιστορική τοποθέτηση: 1800 - 1700 π.Χ.

Μουσείο: Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου

Πηγή: 

http://odysseus.culture.gr/h/4/gh430.jsp?obj_id=7904&fbclid=IwAR3B7pFJVP-q1ROLmylsjpxwcwyIwwdj-jCzSmJPCYaFVXs4fwhbkcmK_vY

Το Άγνωστο Τέλος του Μίνωα

Το Άγνωστο Τέλος του Μίνωα

Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, όταν ο Δαίδαλος διέφυγε από την Κρήτη, ο Μίνωας άρχισε να τον ψάχνει και υποψιαζόμενος ότι ο Δαίδαλος μπορεί να είχε μεταμορφωθεί, ζητούσε από όποιον συναντούσε να περάσει μια κλωστή μέσα από το κέλυφος ενός κοχλία (χοχλιού, σαλιγκαριού), ξέροντας ότι αυτό θα μπορούσε να το κάνει μονάχα ο πανέξυπνος και πολυμήχανος Δαίδαλος, ο άνθρωπος που είχε φτιάξει το λαβύρινθο (το οίκημα που ήταν κατά πρότυπα του κοχλία).


Όταν ο Μίνωας έφτασε και στο παλάτι του βασιλιά Κώκαλου,βασιλιά τής Σικελίας, ζήτησε και από εκείνον να κάνει το ίδιο.
Ο Κώκαλος, για να μη φανεί ότι δεν είναι ικανός να το κάνει, ζήτησε τη βοήθεια του Δαίδαλου.

Ο Δαίδαλος, αφού άνοιξε μια μικρή τρύπα στον πάτο του κελύφους του σαλιγκαριού, πέρασε από εκεί ένα μυρμήγκι δεμένο με κλωστή.
Το μυρμήγκι βγήκε από την άλλη μεριά του σαλιγκαριού και το αίνιγμα – πρόβλημα λύθηκε.
Ωστόσο με αυτό τον τρόπο αποκαλύφθηκε η εκεί παρουσία του Δαίδαλου και ο Μίνωας απαίτησε να του παραδοθεί.
Όμως, ο Κώκαλος αρνήθηκε και στη συνέχεια έβαλε τις ωραίες κόρες του να τον δολοφονήσουν, ρίχνοντας καυτό νερό στο μπάνιο του Μίνωα, όπου υποτίθεται θα διασκέδαζαν μαζί τους.

Κι έτσι πέθανε ο πιο ξακουστός βασιλιά της Κρήτης. Όσο για τον Δαίδαλο έζησε μέρες δόξας στην Σικελία που όμως τις επισκίαζε η ανάμνηση του θανάτου του Ίκαρου.




Πηγή:
The Mythologists

Ο υπολογιστής του Μίνωα

Ο υπολογιστής του Μίνωα

1400 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΥΠΕΡΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ!

Yπάρχει και κάτι πολύ εκπληκτικό στο εύρημα.Ο υπολογιστής αυτός είναι μια μινιατούρα ακριβείας του Στόουνχεντζ άλλα και του ναού των Δελφών! Στο Στουνχεντζ επίσης έχουν βρεθεί χαραγμένα Μινωικά σύμβολά, αν αυτό λέει κάτι… Επίσης ο υπολογιστής διαθέτει αστρονομικές γνώσεις, παλαιότερες κατά μία χιλιετία περίπου από αυτές των Βαβυλώνιων και των Χαλδαίων που υποτίθεται ότι μας είχαν δανείσει.Τελικά κάτι τέτοια μικρά ευρήματα έρχονται ρίχνουν μια κλωτσιά, και γυρίζουν ανάποδα όλη την ιστορία της επιστήμης.
«Η κατασκευή αυτή έχει τη δυνατότητα να προσδιορίσει την ώρα και το γεωγραφικό πλάτος ενός τόπου αν χρησιμοποιήσουμε τα τρία εργαλεία, δύο βελόνες κι έναν διαβήτη, που υπάρχουν στην μήτρα πάνω από το δίσκο», τονίζει ο κ. Τσικριτσής και εξηγεί:
«Ο ακτινωτός δίσκος έχει στην περιφέρεια 25 τριγωνικά σχήματα αν τα αριθμήσουμε ανά μισή ώρα και τοποθετήσουμε μία βελόνα κάθετα στο κεντρικό βαθούλωμα και προσανατολίσουμε τον κεντρικό σταυρό σε βορρά – νότο, τότε η σκιά της βελόνας δείχνει το σημείο του ακτινωτού δίσκου που αντιστοιχεί στην ώρα της παρατήρησης. Φαίνεται λοιπόν ότι ο μηχανισμός αυτός θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ημερήσιο ηλιακό ρολόι χειρός (12,5ωρών). Από αυτή τη χρήση προκύπτει ότι η ώρα αντιστοιχεί σε περίπου 58 λεπτά, πολύ κοντά στην ώρα που χρησιμοποιείται σήμερα. Θεωρώντας ότι ένας τριγωνικός δείκτης (ακτινωτό τμήμα) αντιστοιχεί σε περίπου μισή ώρα, οι πέντε κουκίδες που υπάρχουν πάνω σε κάθε τριγωνικό δείκτη χωρίζουν αυτόν σε 5 μικρότερες μονάδες χρόνου, διάρκειας περίπου 6 σημερινών λεπτών».

 

Εξηγώντας ο κ. Τσικριτσής τη χρήση του μηχανισμού για τον υπολογισμό του γεωγραφικού πλάτους, τονίζει ότι «αν ο χρήστης του δίσκου χρησιμοποιούσε ως όργανα, μία βελόνα και μία λαβίδα, που υπάρχουν στο αποτύπωμα του πλακιδίου και σημείωνε ανά δύο εβδομάδες την άκρη της σκιάς όταν μεσουρανεί ο Ήλιος, τότε θα μπορούσε με την γωνία «ω» να καταγράφει το γεωγραφικό πλάτος του τόπου που βρίσκεται.
Έτσι σε μελλοντική απομάκρυνσή του από τον τόπο του στο βορρά, βρίσκοντας τη γωνία απόκλισης του τόπου του θα μπορούσε, παρατηρώντας τη σκιά της βελόνας, την αντίστοιχη εβδομάδα, να προσδιορίσει πόσο βόρεια κατευθύνθηκε, ώστε να μπορεί να επιστρέψει».
«Τελικά με βάση τα περιγραφόμενα διαφαίνεται ότι ο Μινωικός Πολιτισμός θα πρέπει να είχε σχέση και επαφή με τους υπερβορείους, όπως αναφέρει και ο Διώδορος ο Σικελιώτης», επισημαίνει ο κ. Τσικριτσής και προσθέτει ότι «αυτά που έχουμε βρει είναι ελάχιστα και προσωρινά αρχεία των Μινωιτών.
Αποδεικνύεται ότι είχαν πλούσια γνώση σε τομείς, όπως η Αστρονομία και τα Μαθηματικά. Ήταν ένας Πολιτισμός πολύ προχωρημένος που είχε φτάσει σε διάφορα μέρη του τότε κόσμου»

Ένα μινωικό μέγαρο στα νέφη του Ψηλορείτη

Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη

Το ξυπνητήρι χτυπά στις 6 το πρωί και οι ασυνήθιστοι στην πρωινή έγερση, όπως εγώ, νομίζουν απλώς ότι ακούν καμπάνες. Τι γιορτάζουμε σήμερα; Και αμέσως γύρισμα στο άλλο πλευρό. Στα Ανώγεια όμως οι άνθρωποι έχουν ήδη ξυπνήσει, ιδίως αυτοί που παίρνουν μέρος στην ανασκαφή ψηλά στη Ζώμινθο, 10 χλμ. από το χωριό. Πρωινό στα γρήγορα, ένα τσιγάρο, χαμηλές κουβέντες και γύρω στις 7 περί τα 50 άτομα μπαίνουμε στα αυτοκίνητα, που παίρνουν τον δρόμο για το βουνό.
Η φύση ξυπνάει γρήγορα στον Ψηλορείτη. Το φως της ημέρας δυναμώνει λεπτό προς λεπτό και ο παγωμένος αέρας τονώνει τις αισθήσεις. Αύγουστος, αλλά όλοι είμαστε με χοντρά μπουφάν. Ώσπου να βγει για τα καλά ο ήλιος, να ανέβει στον ουρανό για να ζεστάνει η μέρα. Στα 1.200 μ. όμως δεν κάνει ποτέ ζέστη, ούτε καν τις ημέρες του καύσωνα.
«Τι είναι το πρώτο που είδες;» με ρωτούν. «Η τρικοκκιά» απαντώ. Ένα γιγάντιο αιωνόβιο δέντρο που έχει κηρυχθεί Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης. Το καλοκαίρι βγάζει κάτι μικρούς κόκκινους καρπούς, που όταν ωριμάσουν γίνονται έξοχη μαρμελάδα με φίνα γεύση και λεπτό άρωμα. Στα αριστερά μου είναι η κρήνη με τους βασιλικούς της από δίπλα, ενώ η επόμενη συνάντηση είναι με το «κοπάδι» της ανασκαφής (τη Μαρίνα, τη Βαγγελιώ, τον Βάγγο και κάνα-δυο ακόμη), αρνάκια που τα φροντίζει ο φύλακας. Και επιτέλους, στον λόφο, στη θέση Άλωνες, το κτίριο.
Τεράστιοι τοίχοι, βαρείς, ογκώδεις, σαν να ξεπηδούν από τη γη, σε ύψος καμιά φορά πάνω από 2,5 μ., ένα εντυπωσιακό οικοδόμημα ηλικίας 3.500 χρόνων στη μέση του πουθενά. «Αυτό το κτίριο, αν και απομακρυσμένο από τα μεγάλα μινωικά κέντρα, χτίστηκε συγχρόνως με τα ανάκτορα της Κνωσού», λέει η αρχαιολόγος Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη, επικεφαλής της ανασκαφής, την οποία συνεχίζει μόνη της από πέρυσι, μετά τον θάνατο του σπουδαίου αρχαιολόγου Γιάννη Σακελλαράκη τον Οκτώβριο του 2010. Στο μεταξύ αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, σχεδιαστές, συντηρητές, ο φωτογράφος και οι εργάτες έχουν πάρει τη θέση τους ξεκινώντας τη δουλειά από εκεί που την άφησαν χθες.
«Τι ήταν δηλαδή η Ζώμινθος;». «Ασφαλώς αποτελούσε ένα μεγάλο διοικητικό κέντρο. Η όλη δομή του κτιρίου δείχνει ότι δεν ήταν μια εποχική εγκατάσταση βοσκών, αλλά μια πολυτελής έδρα σημαντικών παραγόντων της μινωικής ζωής», απαντά η αρχαιολόγος. Με περισσότερους από 55 ισόγειους χώρους, με εμβαδόν άνω των 1.600 τ.μ. και με τουλάχιστον δεύτερο όροφο —ή και τρίτο σε μεγάλο μέρος του—, αυτό το κτιριακό συγκρότημα είναι η μινωική αποκάλυψη πάνω στα βουνά. Κτίστηκε με μεγάλους ογκόλιθους, μήκους ενός μέτρου, κι όλοι οι τοίχοι του είναι επιχρισμένοι, ενώ τα κονιάματα που κατέπεσαν από τον σεισμό με τα κίτρινα, πορτοκαλί, μπλε, κόκκινα και μαύρα χρώματά τους προδιαθέτουν για τοιχογραφίες ποικίλως διακοσμημένες.
Αυτό το κτίριο άλλωστε φαίνεται ότι σχεδιάστηκε από έμπειρο και ευφυή αρχιτέκτονα. Το αποδεικνύουν τα πλακόστρωτα δωμάτια, οι διάδρομοι, οι αυλές, οι φωταγωγοί, το μεγάλο κλιμακοστάσιο, το θυρωρείο, η δεξαμενή καθαρμών και άλλοι χώροι λατρείας και ομαδικών συγκεντρώσεων, τα εργαστήρια, οι πολυτελώς τοιχογραφημένοι ιδιωτικοί χώροι και οι κοιτώνες των αρχόντων.

Στρατηγικό σημείο

Άλλωστε η θέση του δεν είχε επιλεγεί τυχαία, όπως έλεγε ο Γιάννης Σακελλαράκης, ο οποίος παρά τις σημαντικές έρευνες και ανακαλύψεις του (Ιδαίον Άντρον, Αρχάνες, βασιλικό νεκροταφείο στο Φουρνί, ιερό της ανθρωποθυσίας στα Ανεμόσπηλια, ιερό κορυφής στα Κύθηρα) θεωρούσε τη Ζώμινθο ως την πιο σημαντική ανασκαφή της ζωής του. Σήμερα είναι φανερό πια ότι η ανασκαφή της Ζωμίνθου είναι μία από τις σημαντικότερες που γίνονται στην Ελλάδα. Τι σημαίνουν όμως αυτά;
Καθισμένη στην ξύλινη εξέδρα που φτιάχτηκε εφέτος για την καλύτερη εποπτεία του χώρου, η Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη αρχίζει να ξετυλίγει το κουβάρι του μύθου: «Η Ζώμινθος βρίσκεται στον δρόμο προς την Ίδα και το Ιδαίον Αντρον, το οποίο κατοικούνταν ήδη από τα Νεολιθικά χρόνια, ενώ λειτουργούσε ως λατρευτικό κέντρο από την εποχή των πρώτων ανακτόρων στην Κρήτη», λέει. «Αυτή η σχέση μεταξύ τους, η πολυτέλεια του κτιρίου και τα ευρήματα, μεταξύ των οποίων πολλά λατρευτικά αντικείμενα, φανερώνουν την εντελώς ιδιαίτερη χρήση του. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι το ιερατείο του Ιδαίου Άντρου, που απαρτιζόταν από ισχυρά γένη, δεν θα περιόριζε τη δραστηριότητα του σπηλαίου μόνο για τρεις περίπου μήνες, όσο το επέτρεπαν δηλαδή οι καιρικές συνθήκες. Ένα άλλο Κέντρο, προσιτό στους ιερείς και στους πιστούς, θα έπρεπε να λειτουργεί τους λοιπούς μήνες. Και η Ζώμινθος βρίσκεται σε σημείο που να επιτρέπει τόσο την πρόσβαση από άποψη κλίματος στο κτίριο όσο και τον φυσικό χώρο με τις εναλλαγές (νέφη, ομίχλη, εναλλαγή με ήλιο κτλ.) που θα επέτρεπαν τη σκηνική λειτουργία των δρωμένων από το ιερατείο».

Κολατσιό και απόδραση

Ώρα 11 το πρωί, με ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς να είναι ήδη πίσω. Το πρόγραμμα επιβάλλει στάση για κολατσιό, που το φέρνει καθημερινά ένα αυτοκίνητο από τα Ανώγεια. Ευκαιρία για απόδραση μέσα από ένα μονοπάτι που οδηγεί στο μητάτο, το κρητικό τυρόσπιτο των βοσκών που ο Γιάννης Σακελλαράκης με την Έφη συντήρησαν πριν από μερικά χρόνια για να βρίσκουν βοσκοί και αρχαιολόγοι καταφύγιο στη βροχή. Δίπλα του το περιβολάκι, που παλιά είχε φράουλες, αλλά εφέτος διαθέτει ζαρζαβατικά: ντομάτες, πιπεριές, κρεμμυδάκια θρεμμένα με τον αέρα του βουνού. Η πρώτη κιόλας ημέρα της εφετινής ανασκαφής ήταν ιδιαίτερα τυχερή, όπως αφηγείται η ανασκαφέας, αφού μόλις η ομάδα άρχισε να σκάβει ήρθε στο φως μια εκπληκτική σφραγίδα από στεατίτη με χαραγμένους σκορπιούς. Βρέθηκαν όμως και άλλες δύο σφραγίδες, μία με δύο υδρόβια πουλιά και η άλλη με λιοντάρι.
Ακόμη καλύτερη ημέρα ωστόσο ήταν εκείνη που βγήκε μέσα από το χώμα το δεύτερο χάλκινο ειδώλιο της Ζωμίνθου —πέρυσι ήταν το πρώτο—, από τα ωραιότερα της εποχής της ακμής της μινωικής τέχνης, όπως λέει η κυρία Σαπουνά-Σακελλαράκη.
«Αν τα συνυπολογίσει κανείς με εκείνα που υφάρπαξαν αρχαιοκάπηλοι το 1960, είναι ήδη τέσσερα», λέει και διευκρινίζει: «Δύο χάλκινα ειδώλια, ένα ανδρικό και ένα γυναικείο, είχαν βρεθεί τότε από αρχαιοκάπηλους και στη συνέχεια πουλήθηκαν στο Ηράκλειο. Κατά μαρτυρίες μάλιστα Ανωγειανών ήταν από τον ίδιο χώρο όπου βρήκαμε και εμείς τα άλλα δύο».

Ιερό και τελετές

Αυτά τα ευρήματα μαζί με μερικά ακόμη υποδηλώνουν επίσημους χώρους τελετών, αλλά και σπουδαίο ιερό με ειδικά σκεύη και αναθήματα. Όπως οι δύο κύλικες που περιείχαν η πρώτη αστραγάλους (κότσια) τα οποία σχετίζονται με τελετές ενηλικίωσης ή άλλες μαγικές πράξεις και η δεύτερη κέρατο ελαφιού. Το «snake tube», δηλαδή ένας μεταλλικός κύλινδρος με χαραγμένα φίδια, το μαγικό σκήπτρο, κατά κάποιον τρόπο, του ιερέα. Τα θυμιατήρια, τα χάλκινα εγχειρίδια, ένα πολύτιμο χάλκινο κύπελλο, ρυτά σε σχήμα ζώου, κύπελλα κοινωνίας, αλλά και πολλά αναθήματα: περίτεχνες περόνες και περίαπτα, κοσμήματα, ακόμη και ένα χρυσό έλασμα τυλιγμένο, που φέρει χαραγμένη την εικόνα ενός μινωικού πλοίου.
Κοιτώντας ολόγυρα, καθώς η πολυπληθής ομάδα μαζεύει την ανασκαφή —είναι πια 3 μετά το μεσημέρι— αντιλαμβάνομαι τι εννοούσε ο Γιάννης Σακελλαράκης όταν μιλούσε για τη διάσταση των βουνών στην αρχαιολογία. Εδώ στην Κρήτη δεν άνθησαν μόνο τα πεδινά ανάκτορα, όπως πίστευαν όλοι ως σήμερα. Μια άλλη εικόνα, αυτή του μινωικού κόσμου στα βουνά, μας είχε διαφύγει. Δείχνει την εξουσία που διατηρούσαν οι άρχοντες της Ζωμίνθου, μια μεγάλη δύναμη η οποία στηριζόταν όχι μόνο στον φυσικό πλούτο του βουνού, αλλά και στη γειτνίαση και διαχείριση του ιερότερου σπηλαίου της Κρήτης, του Ιδαίου Άντρου, που η εμβέλειά του έφθανε σε Ανατολή και Δύση.
Ο Οθέλλος, το σκυλάκι της Έφης, θέλει να χαιρετήσει τα αρνάκια και τραβάει το λουρί. Τα ευρήματα συγκεντρώνονται προσεκτικά, ο χώρος κλείνει και τα αυτοκίνητα παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής. Όλα λειτούργησαν άψογα, αλλά και η συνέχεια έχει δουλειά — στο χωριό πλέον, όπου θα γίνει η καταγραφή στο επίσημο ημερολόγιο της ανασκαφής, πριν ή μετά το φαγητό, που είναι ορισμένο στις 8 το βράδυ. Έτσι μια βόλτα στο μεϊντάνι σπανίζει, αλλά είναι σαν γιορτή, αφού συνοδεύεται από παγωτό. Τα Σαββατοκύριακα μάλιστα, και από το περίφημο γαλακτομπούρεκο των Ανωγείων.

«Το ζωντανότερο παράδειγμα καταστροφής από σεισμό»

Το κτίριο της Ζωμίνθου καταστράφηκε από σεισμό δύο φορές στα μινωικά χρόνια και μία στα ρωμαϊκά. Ο ειδικός σεισμολόγος μάλιστα που μελέτησε το κτίριο αποφάνθηκε ότι η Ζώμινθος είναι «το ζωντανότερο παράδειγμα καταστροφής από σεισμό», καθώς οι χώροι της καταστράφηκαν από «απολιθωμένες παλμικές σεισμικές κινήσεις». Οι άνθρωποι όμως κάθε φορά επέστρεφαν και ξανάχτιζαν και καθώς ο χρόνος περνούσε άλλαζαν και αυτοί. Πρώτα ήρθαν οι Μυκηναίοι, μετά οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί, οι Ενετοί και τέλος Τούρκοι. Όλοι άφηναν πίσω τους τα ίχνη τους.
Από τη γεωσκόπηση που έγινε εφέτος γύρω από το κτίριο αποδείχθηκε ότι υπάρχει οικισμός της ίδιας εποχής που δεν έχει ερευνηθεί ακόμα. Υπάρχει και το νεκροταφείο, δυστυχώς όμως συλημένο από τη δεκαετία του 1960, πιθανώς από τους ίδιους αρχαιοκάπηλους που είχαν κάνει τις λαθρανασκαφές στο κεντρικό κτίριο.
Μυκηναϊκός οικισμός, εκτεταμένος μάλιστα και με διώροφα κτίσματα, υπάρχει στη θέση Μνήματα κάτω από το λεγόμενο «Βενετσιάνικο» τυροκομείο. Από το τμήμα του που έχει ανασκαφεί έχουν έρθει στο φως πλήθος αντικειμένων κεραμικής, όπως τριποδικές χύτρες, λίθινοι τριπτήρες, υφαντικά βάρη και σφονδύλια, δηλώνοντας την κύρια δραστηριότητα των κατοίκων που προφανώς ήταν η υφαντική. Στη θέση Κουρουπητός εξάλλου έχει εντοπιστεί το μυκηναϊκό νεκροταφείο, με σημαντικότερο εύρημα έναν τάφο ο οποίος αποδίδεται σε Αχαιό πολεμιστή.