ΑΓΙΟΣ ΜΗΝΑΣ!

Share on google_plusone_shareShare on facebook262

Αγιος Μηνάς

Αεροφωτογραφία με τον Αγιο Μηνά (Νο 1), τον καθεδρικό ναό του Ηρακλείου,
τον παλιότερο "μικρό" Αγιο Μηνά (Νο 2) και την Αγία Αικατερίνη (Νο 3)
Ο Αγιος Μηνάς είναι ο προστάτης άγιος (πολιούχος) του Ηρακλείου και η μνήμη του γιορτάζεται στις 11 Νοεμβρίου, μέρα αργίας στο Ηράκλειο. Για να φτάσετε στον καθεδρικό ναό του Αγίου Μηνά από την Πλατεία Κορνάρου, θα προχωρήσετε στην Οδό Βικέλα και στη συνέχεια στην οδό Αγίου Μηνά. Η απόσταση είναι 5-10 λεπτά το πολύ.
Μπροστά από τον ναό του Αγίου Μηνά υπάρχει μια μεγάλη πλακόστρωτη πλατεία. Δεξιά είναι το κτίριο της Αρχιεπισκοπής Κρήτης, ενώ αριστερά βρίσκεται η πρώτη (μικρή) εκκλησία του Αγίου Μηνά. Η πρώτη εκκλησία του Αγίου Μηνά, ο μικρός Αγιος Μηνάς όπως λένε οι ντόπιοι σήμερα, χτίστηκε το 1735 και στέγασε για πρώτη φορά μετά την τουρκική κατάκτηση, την άστεγη μέχρι τότε μητρόπολη της Κρήτης.
Δίπλα στον Αγιο Μηνά βρίσκεται επίσης η Αγία Αικατερίνη και η πλατεία της Αγίας Αικατερίνης.

Ο Αγιος Μηνάς προστάτης του Ηρακλείου

Ο Άγιος Μηνάς γεννήθηκε στην Αίγυπτο στα μέσα περίπου του 3ου αιώνα μ.Χ. από γονείς ειδωλολάτρες, αλλά έγινε χριστιανός από την εφηβική του ηλικία. Οταν ενηλικιώθηκε αποφάσισε να κάνει καριέρα στον Ρωμαϊκό στρατό και υπηρέτησε σαν αξιωματικός στο Ρωμαϊκό ιππικό στην Μικρά Ασία.
Το 303 μ.Χ. ξεκίνησε διωγμός των Χριστιανών από τον Διοκλητιανό και τον Μαξιμιανό, που κράτησε μέχρι το 311 μ.Χ. Οι Ρωμαίοι στρατιώτες διατάχθηκαν να συλλαμβάνουν και να βασανίζουν τους χριστιανούς προκειμένου να τους κάνουν να απαρνηθούν την πίστη τους.
Ο Άγιος Μηνάς, πιστός στην πίστη του, παραιτήθηκε από τον Ρωμαϊκό στρατό και ασκήτεψε στα βουνά. Σε ηλικία πενήντα περίπου ετών, θείο όραμα του αποκάλυψε ότι είχε φτάσει η ώρα να μαρτυρήσει. Εγκατέλειψε την προστασία του βουνού και κατέβηκε στην πόλη, όπου μπροστά στους ειδωλολάτρες δήλωσε ότι είναι Χριστιανός.
Συνελήφθη, οδηγήθηκε στη φυλακή και βασανίστηκε φρικτά.  Τον μαστίγωσαν, τον έγδαραν και τον έσυραν γυμνό σε δρόμο με κοφτερές πέτρες.  Παρά το φρικτό μαρτύριο του, ο άγιος δεν δέχτηκε να αρνηθεί την πίστη του και στο τέλος αποκεφαλίστηκε.

Ο Αγιος Μηνάς καθιερώθηκε πολιούχος του Ηρακλείου την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Η διαφορετική θρησκεία Κρητικών και Τούρκων υπήρξε κύρια αιτία βιαιοπραγιών από τους μουσουλμάνους εναντίων των χριστιανών. Η παράδοση μας λέει ότι το Πάσχα του 1826 ενώ οι χριστιανοί ήταν μαζεμένοι στο ναό και παρακολουθούσαν τη λειτουργία της Ανάστασης, όχλος μουσουλμάνων προετοίμαζε σφαγή εναντίον τους, η οποία αποφεύχθηκε με την επέμβαση ενός ηλικιωμένου αξιωματικού καβαλάρη. Ο καβαλάρης αυτός έμοιαζε με το πρωτοπαλίκαρο των Τούρκων, τον Αγιάν Αγά, που τους ηρέμησε και τους απέτρεψε από τη σφαγή των χριστιανών. Την επέμβαση αυτή του μυστηριώδη καβαλάρη, οι χριστιανοί την απέδωσαν σε θαύμα του Αγίου Μηνά, πιστεύοντας ότι ήταν αυτός που παρουσιάστηκε στους Τούρκους και όχι ο Αγιάν Αγάς. Ομως, ακόμη κι αν οι Τούρκοι είχαν δίκιο και δεν ήταν ο Άγιος Μηνάς ο έφιππος αξιωματικός, ήταν θαύμα ο Τούρκος διώκτης των χριστιανών (Αγιάν Αγάς) να λειτουργήσει σαν προστάτης τους την τελευταία στιγμή.
Από τότε ο Αγιος Μηνάς απεικονίζεται έφιππος ως Ρωμαίος στρατηγός και τιμάται ως προστάτης της πόλης του Ηρακλείου. Αναφέρει ο Γεώργιος Συλλαμιανάκης, στο βιβλίο του "Αγιος Μηνάς" το 1939, πως όχι μόνο οι Χριστιανοί θεωρούσαν προστάτη της πόλης τον Αγιο Μηνά αλλά και οι Τούρκοι, οι οποίοι αντίκριζαν τον Αγιο με φόβο και σεβασμό.

Για τη σχέση του Ηρακλείου με τον προστάτη άγιο του έγραψε και ο Καζαντζάκης:
"... Ολάκερη η πολιτεία ήταν ένα φρούριο, η κάθε ψυχή ήταν κι αυτή ένα φρούριο αιώνια πολιορκούμενο κι είχε καπετάνιο ένα Αγιο, τον "Αγιο Μηνά, τον προστάτη του Μεγάλου Κάστρου. Ενας Αγιος που δεν έμενε μόνο στο εικόνισμά του, κατέβαινε κάθε νύχτα, έβγαινε περιπολία. Σφαλνούσε τις πόρτες, όσες είχαν ξεχάσει οι Χριστιανοί ανοιχτές, σφύριζε στους νυχτοπαρωρίτες να γυρίσουν πια στα σπίτια τους, στέκουνταν απόξω από τις πόρτες κι αφουκράζονταν ευχαριστημένος όταν άκουγε τραγούδι...
....Κι όταν οι Τούρκοι ακόνιζαν τα μαχαίρια τους κι ετοιμάζουνταν να ριχτούν στους Χριστιανούς, πετιόταν ο Αϊ-Μηνάς πάλι από το κόνισμά του να διαφεντέψει τους Καστρινούς...
....Δεν ήταν μονάχα άγιος ο Αϊ-Μηνάς, ήταν ο καπετάνιος τους, καπετάν Μηνά τον έλεγαν και του πήγαιναν κρυφά τ' άρματά τους να τα βλογήσει...".

Θαύματα του αγίου αναφέρονται και σε πιο πρόσφατες εποχές, όπως το ότι ο Αγιος Μηνάς προστάτευσε το ναό του από τον σφοδρό βομβαρδισμό του Ηρακλείου στις 23 Μαίου 1941. Σήμερα έξω από το ναό εκτίθεται η βόμβα που έπεσε στο ναό αλλά δεν εξερράγη.

Αγιος Μηνάς, ο καθεδρικός ναός

Ο επιβλητικός ναός του Αγίου Μηνά, ένας από τους μεγαλύτερους στην Ελλάδα, θεμελιώθηκε στις 25 Μαρτίου 1862 ως εκδήλωση ευγνωμοσύνης των Ηρακλειωτών για την προστασία που πρόσφερε ο Αγιος στην πόλη. Η θέση στην οποία χτίστηκε, λέγεται ότι υποδείχθηκε από έναν καλόγερο, στον οποίο παρουσιάστηκε ο Άγιος Μηνάς σε όραμα.
Αρχιτέκτονας του ναού ήταν ο ηπειρώτης Αθανάσιος Μούσης, ο οποίος είχε αναλάβει επίσης τον Αγιο Τίτο και τους στρατώνες στην Πλατεία Ελευθερίας, το κτίριο που στεγάζει σήμερα την Νομαρχία Ηρακλείου και τα Δικαστήρια.
Η ανοικοδόμησή του ναού σταμάτησε στη διάρκεια της επανάστασης του 1866 και συνεχίστηκε το 1883. Η προσπάθεια για την ανέγερση του ναού σε τόσο δύσκολους καιρούς υποστηρίχτηκε από όλους τους Ηρακλειώτες με ενθουσιασμό.
Αναφέρεται στην εφημερίδα "Ηράκλειο" της εποχής εκείνης, ότι στο λιμάνι του Ηρακλείου έφτασε ιστιοφόρο που μετέφερε οικοδομικά υλικά για το κτίσιμο του ναού. Ωστόσο η επιτροπή που είχε αναλάβει την ανέγερση του ναού, δεν είχε τα χρήματα για να πληρώσει εργάτες να μεταφέρουν τα υλικά από το καράβι στον τόπο της οικοδομής. Το γεγονός αυτό πληροφορήθηκαν οι μαθητές του Ηρακλείου, που με ενθουσιασμό προσφέρθηκαν να ξεφορτώσουν το καράβι και να μεταφέρουν τα υλικά. Στήθηκε έτσι μια ανθρώπινη αλυσίδα από το λιμάνι μέχρι τον Αγιο Μηνά, που με τραγούδια ολοκλήρωσε την κοπιαστική εργασία.
Τα εγκαίνια του ναού έγιναν με μεγαλοπρέπεια το 1895 επί μητροπολίτη Τιμόθεου Καστρινογιαννάκη. Αν και η Κρήτη βρίσκονταν ακόμα υπό τουρκική κατοχή, οι γιορτές για τα εγκαίνια του Αγίου Μηνά κράτησαν 3 μέρες και ολόκληρο το Ηράκλειο είχε γίνει αγνώριστο από τους στολισμούς και τον λαμπρό φωτισμό.
"Σπίτια, σοκάκια και τσαρσά τώρα μορφίσαν όλα,
τώρα που ξετελεύτηκε Αη Μηνάς στη χώρα.
Σαββάτ' αργά και Κυριακή η νύχτα ήτο μέρα απού τα φώτα που 'φτανε και ρίκταν στον αέρα.
Λάμπες, φανάρια και κεριά, χρωματιστά κανδήλια όλη η χώρα ήφεγγε σαν να 'τον μέρα ίδια".

Γιατί το Μηνάς είναι σπάνιο όνομα στο Ηράκλειο

Το όνομα Μηνάς είναι σπάνιο στο Ηράκλειο, και αυτό ακούγεται περίεργο για μια πόλη που έχει τον Αγιο Μηνά σαν προστάτη της. Η αιτία βρίσκεται σε μια παλιά ιστορία, που ελάχιστοι θυμούνται πια.
Τον καιρό του τούρκικου ζυγού ήταν συνηθισμένο να αφήνουν τα νόθα παιδιά στα σκαλιά της εκκλησίας του Αγίου Μηνά. Η εκκλησία φρόντιζε τα παιδιά αυτά, και στα αγόρια έδινε το όνομα Μηνάς, μια και βρέθηκαν μπροστά στην εκκλησία του αγίου. Ετσι για πολλά χρόνια, το όνομα Μηνάς στο Ηράκλειο δήλωνε ότι αυτός που το έφερε ήταν νόθος, οπότε όλοι απέφευγαν να δώσουν στο παιδί τους το όνομα αυτό.

Οι άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες του Ρεθύμνου (28 Οκτωβρίου 1824)

Οι Αγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος

Οι Άγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος  γεννήθηκαν και έζησαν στις Μέλαμπες Ρεθύμνου. ΄Ηταν όλοι τους έγγαμοι, ενάρετοι στο βίο και  Κρυπτοχριστιανοί.

Χριστιανοί δηλαδή γνήσιοι, υποκρινόμενοι ότι είχαν ασπασθεί τον Μωαμεθανισμό.  Κρυπτοχριστιανούς στα χρόνια της τουρκοκρατίας εκτός από την Κρήτη συναντούμε και στην Μ.Ασία, τον Πόντο, την Μακεδονία κ.α. Την κρυφή αυτή  αλλά καλά φυλαγμένη χριστιανική τους  πίστη όμως όλοι οι κρυπτοχριστιανοί  ζητούσαν ευκαιρία να αποκαλύψουν σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου  «Ος δ’ αν ομολογήσει με έμπροσθεν των ανθρώπων ομολογήσω καγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν ουρανοίς».

Γι’ αυτό και όταν το 1821 οι Έλληνες και οι Κρήτες πήραν τα όπλα ενάντια στους Τούρκους , πήραν μέρος και οι Τέσσερεις Μάρτυρες «πολεμήσαντες γενναία υπερ πίστεως και πατρίδος». Το 1824 ως γνωστόν κατεστάλη η επανάσταση στην Κρήτη. Τότε και οι Τούρκοι συνέλαβαν τους Αγίους 4 Μάρτυρες και τους οδήγησαν στον Μεχμέτ, Τούρκο Πασά του Ρεθύμνου, ο οποίος προσπάθησε με υποσχέσεις να τους πείσει να επιστρέψουν στον Μωαμεθανισμό.

Η απάντηση όμως των Αγίων ήταν γενναία και σταθερή «Εμείς χριστιανοί γεννηθήκαμε και χριστιανοί θα  αποθάνομε». Η φρικτή φυλακή και τα βασανιστήρια μέχρι την τελική καταδίκη τους στον δι’ αποκεφαλισμού  θάνατο ήταν η συνέχεια.

Στη θέση Μεγάλη Πόρτα του Ρεθύμνου στις 28 Οκτωβρίου 1824 οι Θείοι Μάρτυρες «το αίμα αυτών εθελουσίως δια την του Κυρίου πίστιν εξέχεαν».Τα ιερά τους λείψανα χριστιανοί  ενταφίασαν πλάι στον Ι. Ν.  του Αγίου Γεωργίου στα Περβόλια του Ρεθύμνου. Σήμερα  ιερά λείψανα τους  ευρίσκονται στην Ι.Μ  Αρκαδίου, το Ρέθυμνο, τις Μέλαμπες, Αθήνα κ.α.

Ο ναός των αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων στο Ρέθυμνο, στο σημείο της εκτέλεσής τους

Οι Αγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος

O νέος τρίκλιτος ναός των Tεσσάρων Nεομαρτύρων Aγγελή, Mανουήλ, Γεωργίου και Nικολάου έχει οικοδομηθεί στη θέση παλαιότερων, ανατολικά της ομώνυμης πλατείας και κοντά στον χώρο του μαρτυρίου τους. O πρώτος ναός, που ήταν πολύ μεγαλύτερος, θεμελιώθηκε το 1905 από τον επίσκοπο Pεθύμνης και Aυλοποτάμου Διονύσιο Kαστρινογιαννάκη, αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Tο 1947 κατεδαφίστηκε ως ετοιμόρροπος. Στη θέση του οικοδομήθηκε ένας πολύ μικρότερος ναός, ο οποίος επίσης κατεδαφίστηκε το 1972. Στην ίδια θέση οικοδομήθηκε ο σημερινός ναός, ο οποίος εγκαινιάστηκε στις 28 Δεκεμβρίου 1975. Tο κεντρικό κλίτος είναι αφιερωμένο στους Aγίους Tέσσερις Mάρτυρες (28 Oκτωβρίου), το βόρειο στους Aγίους Tεσσαράκοντα Mάρτυρες (9 Mαρτίου) και το νότιο στους Αγίους Δέκα Mάρτυρες της Kρήτης (23 Δεκεμβρίου).

 

Oι Tέσσερις Nεομάρτυρες μαρτύρησαν το 1824 και καταξιώθηκαν αμέσως ως Άγιοι στη συνείδηση των Xριστιανών. Πολύ νωρίς, ίσως και από τον επόμενο χρόνο του μαρτυρίου τους, οι Pεθυμνιώτες χριστιανοί τελούσαν λειτουργίες, αφιερωμένες στη μνήμη τους. Kι αργότερα τους αναγνώρισαν ως προστάτες της σύγχρονης πόλης.

Στο τέμπλο του ναού υπάρχουν εικόνες του Φώτη Kόντογλου, ο Iησούς Xριστός, η Παναγία, ο Iωάννης ο Πρόδρομος και οι Tέσσερις Mάρτυρες, χρονολογημένες το 1955.

Σε περίτεχνη λειψανοθήκη, που βρίσκεται στο Iερό Bήμα του ναού, φυλάσσονται οι τίμιες Kάρες των τριών από τους Tέσσερις Nεομάρτυρες.

 

H παλαιότερη γνωστή φορητή εικόνα των Aγίων Tεσσάρων Mαρτύρων φυλάσσεται στον Mητροπολιτικό ναό και είναι «Ποίημα Iωάννου Φρανγκοπούλου Zακυνθίου, 1836».

Στον υπόγειο χώρο του ναού υπάρχει το παρεκκλήσι του Oσίου Σάββα του Hγιασμένου (5 Δεκεμβρίου), λειτουργεί ευρύχωρη αίθουσα διαλέξεων και άλλων δραστηριοτήτων.

Τι είναι οι νεομάρτυρες. Στο χριστιανισμό ονομάζονται «μάρτυρες» οι άνθρωποι που πεθαίνουν, επειδή αρνούνται ν’ αλλάξουν θρησκεία. Ο χριστιανισμός έχει εκατομμύρια μάρτυρες κάθε ηλικίας και φύλου, από την αρχή της ύπαρξής του μέχρι σήμερα. Όλοι οι μάρτυρες είναι άγιοι, επειδή αυτό που τους παρακίνησε στο μαρτύριο δεν ήταν κάποιος στενοκέφαλος φανατισμός, αλλά η αγάπη τους για το Χριστό.
Ονομάζονται «μάρτυρες» επειδή δίνουν τη μαρτυρία τους για τη χριστιανική τους πίστη, αλλά και επειδή υφίστανται «μαρτύρια» (θάνατο και πιθανόν βασανιστήρια, συχνά μάλιστα ιδιαιτέρως φρικιαστικά) στην προσπάθεια των διωκτών τους να τους κάνουν ν’ αλλάξουν πίστη. Η ονομασία αυτή υπάρχει στην Αγία Γραφή, όπου ο Χριστός προλέγει ότι οι χριστιανοί θα γίνουν «μάρτυρές Του» σε όλο τον κόσμο (Πράξ. 1, 8) και στη συνέχεια ο Πέτρος δίνει μαρτυρία για τον Ιησού ως Χριστό και Κύριο (Πράξ. 2, 14-36). Απευθυνόμενος ο Παύλος προς τον Ιησού κατά την προσευχή του στο Πράξ. 22, 17-21, χαρακτηρίζει τον άγιο Στέφανο «μάρτυρά Του» (στ. 20). Έτσι από την αρχή του χριστιανισμού ονομάζουμε «αγίους μάρτυρες» τους ανθρώπους που θανατώθηκαν για την πίστη τους στο Χριστό.
«Νεομάρτυρες» ονομάζουμε τους αγίους μάρτυρες που θανατώθηκαν για την πίστη τους τελευταίους αιώνες. Η εποχή της Τουρκοκρατίας για τον ελληνικό χώρο (περ. 1453 έως 1912, κατά περιοχές) είναι γεμάτη νεομάρτυρες. Πρόκειται κατά κανόνα για απλούς καθημερινούς ανθρώπους, ευσεβείς, που πιέστηκαν ν’ ασπαστούν το Ισλάμ από κάποιους φανατικούς μουσουλμάνους και, όταν αρνήθηκαν, συκοφαντήθηκαν στις οθωμανικές αρχές ότι δήθεν έβρισαν το Μωάμεθ ή ότι υποσχέθηκαν να γίνουν μουσουλμάνοι και μετά υπαναχώρησαν και γενικά για «εγκλήματα» θρησκευτικού χαρακτήρα. Κάποιοι άλλοι συκοφαντήθηκαν με τον ίδιο τρόπο από προσωπικούς τους εχθρούς, ενώ κάποιες κοπέλες από μουσουλμάνους που τις ποθούσαν, ενώ εκείνες απέκρουαν τις ερωτικές τους προτάσεις. Υπάρχουν και κάποιοι που ασπάστηκαν το Ισλάμ για μερικά χρόνια και στη συνέχεια μετάνιωσαν, έκλαψαν νιώθοντας τον εαυτό τους προδότη του Χριστού, και, αφού προσευχήθηκαν και πήραν ευλογία κάποιου σοφού χριστιανού ιερέα, παρουσιάστηκαν στις οθωμανικές αρχές και διακήρυξαν πως είναι ξανά χριστιανοί.
Όλοι αυτοί –άντρες και γυναίκες– καταδικάστηκαν σε θάνατο. Πολλοί βασανίστηκαν πρώτα με απίστευτη αγριότητα (μήπως κι αλλάξουν πίστη) και τελικά αποκεφαλίστηκαν ή απαγχονίστηκαν ή ανασκολοπίστηκαν (παλουκώθηκαν, κοινώς «σουβλίστηκαν») ή γδάρθηκαν ζωντανοί ή κρεμάστηκαν στα τσιγκέλια (μεγάλα τσιγκέλια, πάνω στα οποία τους έριχναν και τους άφηναν καρφωμένους μέρες, ώσπου να ξεψυχήσουν) ή κάηκαν ζωντανοί. Μάλιστα η εκτέλεσή τους έγινε δημόσια, ως εορταστικό «θέαμα».

Σύγχρονο θεατρικό έργο με θέμα την ιστορία των Τεσσάρων Μαρτύρων, σε κρητική ποίηση του Ρεθυμνιώτη δασκάλου ειδικής αγωγής & θεατρικού συγγραφέα Γεωργίου Καλογεράκη

Θαυμαστά σημεία. Πολλοί νεομάρτυρες έλαβαν από το Θεό, μετά το θάνατό τους, μεγάλο θαυματουργικό χάρισμα, ενώ πολλών η εκτέλεση συνοδεύτηκε από θεϊκά σημεία, που έγιναν ορατά από χριστιανούς και μουσουλμάνους. Αυτά είναι που μας ενδιαφέρουν στο κείμενό μας.
Το πιο συνηθισμένο σημείο είναι ότι το σώμα του μάρτυρα φωτιζόταν από ουράνιο φως κάθε νύχτα για λίγο καιρό. Στο βιβλίο Νέον Μαρτυρολόγιον (εκδ. Αστήρ, 1993, σελ. 201-208), στο οποίο ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτηςσυγκέντρωσε κείμενα για νεομάρτυρες γραμμένα από ανθρώπους που είδαν με τα μάτια τους το μαρτύριό τους, αναφέρονται εμφανίσεις τέτοιου ουράνιου φωτός […].

Το γιαταγάνι των αγίων Τεσσάρων Νεομαρτύρων

Το 1824 αποκεφαλίστηκαν στο Ρέθυμνο, μετά από βασανιστήρια, τέσσερις νέοι άντρες από το χωριό Μέλαμπες της επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Ο Γεώργιος, ο Αγγελής, ο Μανουήλ και ο Νικόλαος. Συγγενείς μεταξύ τους, ήταν κρυπτοχριστιανοί, δηλαδή χριστιανοί που παρίσταναν τους μουσουλμάνους από το φόβο των φανατικών Τουρκοκρητικών (όπως πολλοί στην Κρήτη κατά την Τουρκοκρατία, καθώς είπαμε). Όταν όμως ξέσπασε η επανάσταση του 1821 (στην οποία η Κρήτη συμμετείχε ενεργά), εκδήλωσαν ανοιχτά τη χριστιανική τους ιδιότητα.

Συνελήφθησαν λοιπόν με την κατηγορία ότι ήταν μουσουλμάνοι που αρνήθηκαν την πίστη τους, οδηγήθηκαν πεζοί στο Ρέθυμνο, δικάστηκαν και βασανίστηκαν. Αφού διακήρυξαν την πίστη τους με τα λόγια «Γεώργιος εγεννήθηκα, Γεώργιος θα ποθάνω», «Αγγελής εγεννήθηκα» κ.τ.λ., αποκεφαλίστηκαν ως δημόσιο θέαμα στις 28 Οκτωβρίου 1824. Οι χριστιανοί έθαψαν τα σώματά τους στην αυλή του ναού του αγ. Γεωργίου, στα Περιβόλια, που είναι σήμερα νεκροταφειακός ναός, και τις νύχτες έβλεπαν στον τάφο τους φως «σαν από αναμμένες λαμπάδες». Ο λαός τους τίμησε αμέσως ως αγίους και σήμερα στον τόπο του μαρτυρίου τους στέκει προς τιμήν τους περικαλλής ναός. Εορτάζουν στις 28 Οκτωβρίου.

Την ημέρα του αποκεφαλισμού τους όμως, ο Τούρκος δήμιος πήγε στο σπίτι του και σκούπισε το ματωμένο γιαταγάνι του με μια πετσέτα. Η τυφλή μητέρα του, χωρίς να έχει ιδέα για τα γεγονότα, άγγιξε την πετσέτα και αιφνιδίως επανήλθε το φως της! Ρώτησε το γιο της για την προέλευση του αίματος και, όταν έμαθε για τη σφαγή των μαρτύρων, του είπε: «Να ξέρεις πως αυτοί οι άνθρωποι ήταν άγιοι».

Έτσι εκείνη η μουσουλμανική οικογένεια φύλαξε το γιαταγάνι ως ιερό κειμήλιο. Πέρασε από χέρι σε χέρι και, εκατό χρόνια μετά, όταν έφευγαν οι μουσουλμάνοι με την ανταλλαγή των πληθυσμών, κάποιος απόγονός τους το παρέδωσε σε χριστιανικά χέρια. Σήμερα φυλάσσεται στον ιερό ναό του αγίου Νικολάου στη Σπλάντζια, μέσα την παλιά πόλη των Χανίων, όπου οι τέσσερις άγιοι τιμώνται με ιδιαίτερη λαμπρότητα.

Απολυτίκιον
Ήχος δ’.
Της Κρήτης γεννήματα και Λάμπης θρέμματα, τους τετραρίθμους Νεομάρτυρας ανευφημήσωμεν, Γεώργιον, Αγγελήν, Μανουήλ και Νικόλαον, ούτοι γαρ δια πίστιν του Κυρίου σφαγέντες, το αίμα αυτών εθελουσίως εν τη Ρεθύμνη εξέχεαν, διο και παρρησίαν έχοντες προς Χριστόν, πρεσβεύουσιν αεί, υπέρ των ψυχών ημών.

Οι Αγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος

Οι Άγιοι 4 Μάρτυρες οι εν Κρήτη-Γεώργιος, Μανουήλ

Οι Άγιοι 4 Μάρτυρες οι εν Κρήτη-Γεώργιος, Μανουήλ

 Πηγές:  o-nekros.blogspot.gr –  saint.gr 

Οι Άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες από τις Μέλαμπες Ρεθύμνου

• Οκτώβριος 27, 2015

Οι Άγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος γεννήθηκαν και έζησαν στις Μέλαμπες Ρεθύμνου.

΄Ηταν όλοι τους έγγαμοι, ενάρετοι στο βίο και Κρυπτοχριστιανοί. Χριστιανοί δηλαδή γνήσιοι, υποκρινόμενοι ότι είχαν ασπασθεί τον Μωαμεθανισμό. Κρυπτοχριστιανούς στα χρόνια της τουρκοκρατίας εκτός από την Κρήτη συναντούμε και στην Μ.Ασία, τον Πόντο, την Μακεδονία κ.α. Την κρυφή αυτή αλλά καλά φυλαγμένη χριστιανική τους πίστη όμως όλοι οι κρυπτοχριστιανοί ζητούσαν ευκαιρία να αποκαλύψουν σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου «Ος δ’ αν ομολογήσει με έμπροσθεν των ανθρώπων ομολογήσω καγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν ουρανοίς».

Γι’ αυτό και όταν το 1821 οι Έλληνες και οι Κρήτες πήραν τα όπλα ενάντια στους Τούρκους , πήραν μέρος και οι Τέσσερεις Μάρτυρες «πολεμήσαντες γενναία υπερ πίστεως και πατρίδος». Το 1824 ως γνωστόν κατεστάλη η επανάσταση στην Κρήτη. Τότε και οι Τούρκοι συνέλαβαν τους Αγίους 4 Μάρτυρες και τους οδήγησαν στον Μεχμέτ, Τούρκο Πασά του Ρεθύμνου, ο οποίος προσπάθησε με υποσχέσεις να τους πείσει να επιστρέψουν στον Μωαμεθανισμό.

Η απάντηση όμως των Αγίων ήταν γενναία και σταθερή «Εμείς χριστιανοί γεννηθήκαμε και χριστιανοί θα αποθάνομε». Η φρικτή φυλακή και τα βασανιστήρια μέχρι την τελική καταδίκη τους στον δι’ αποκεφαλισμού θάνατο ήταν η συνέχεια.
Στη θέση Μεγάλη Πόρτα του Ρεθύμνου στις 28 Οκτωβρίου 1824 οι Θείοι Μάρτυρες «το αίμα αυτών εθελουσίως δια την του Κυρίου πίστιν εξέχεαν».Τα ιερά τους λείψανα χριστιανοί ενταφίασαν πλάι στον Ι. Ν. του Αγίου Γεωργίου στα Περβόλια του Ρεθύμνου.

Σήμερα ιερά λείψανα τους ευρίσκονται στην Ι.Μ Αρκαδίου, το Ρέθυμνο, τις Μέλαμπες, Αθήνα κ.α.

Ο ναός των αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων στο Ρέθυμνο,

στο σημείο της εκτέλεσής τους

O νέος τρίκλιτος ναός των Tεσσάρων Nεομαρτύρων Aγγελή, Mανουήλ, Γεωργίου και Nικολάου έχει οικοδομηθεί στη θέση παλαιότερων, ανατολικά της ομώνυμης πλατείας και κοντά στον χώρο του μαρτυρίου τους. O πρώτος ναός, που ήταν πολύ μεγαλύτερος, θεμελιώθηκε το 1905 από τον επίσκοπο Pεθύμνης και Aυλοποτάμου Διονύσιο Kαστρινογιαννάκη, αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Tο 1947 κατεδαφίστηκε ως ετοιμόρροπος. Στη θέση του οικοδομήθηκε ένας πολύ μικρότερος ναός, ο οποίος επίσης κατεδαφίστηκε το 1972. Στην ίδια θέση οικοδομήθηκε ο σημερινός ναός, ο οποίος εγκαινιάστηκε στις 28 Δεκεμβρίου 1975. Tο κεντρικό κλίτος είναι αφιερωμένο στους Aγίους Tέσσερις Mάρτυρες (28 Oκτωβρίου), το βόρειο στους Aγίους Tεσσαράκοντα Mάρτυρες (9 Mαρτίου) και το νότιο στους Αγίους Δέκα Mάρτυρες της Kρήτης (23 Δεκεμβρίου).

Oι Tέσσερις Nεομάρτυρες μαρτύρησαν το 1824 και καταξιώθηκαν αμέσως ως Άγιοι στη συνείδηση των Xριστιανών. Πολύ νωρίς, ίσως και από τον επόμενο χρόνο του μαρτυρίου τους, οι Pεθυμνιώτες χριστιανοί τελούσαν λειτουργίες, αφιερωμένες στη μνήμη τους. Kι αργότερα τους αναγνώρισαν ως προστάτες της σύγχρονης πόλης.

Στο τέμπλο του ναού υπάρχουν εικόνες του Φώτη Kόντογλου, ο Iησούς Xριστός, η Παναγία, ο Iωάννης ο Πρόδρομος και οι Tέσσερις Mάρτυρες, χρονολογημένες το 1955.

Σε περίτεχνη λειψανοθήκη, που βρίσκεται στο Iερό Bήμα του ναού, φυλάσσονται οι τίμιες Kάρες των τριών από τους Tέσσερις Nεομάρτυρες.

H παλαιότερη γνωστή φορητή εικόνα των Aγίων Tεσσάρων Mαρτύρων φυλάσσεται στον Mητροπολιτικό ναό και είναι «Ποίημα Iωάννου Φρανγκοπούλου Zακυνθίου, 1836».

Στον υπόγειο χώρο του ναού υπάρχει το παρεκκλήσι του Oσίου Σάββα του Hγιασμένου (5 Δεκεμβρίου), λειτουργεί ευρύχωρη αίθουσα διαλέξεων και άλλων δραστηριοτήτων.

•  

---

Η ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΑΓΙΟΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Τρίτη, 28 Ιουλίου 2015

Η ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΑΓΙΟΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Το ανδρικό μοναστήρι είναι αφιερωμένο στην Αγία Ειρήνη τη Χρυσοβαλάντου, στο Ηράκλειο. Μπαίνοντας από την κεντρική είσοδο του ναού, ανάμεσα στις συνηθισμένες τοιχογραφίες υπάρχουν και κάποιες που τραβούν αμέσως την προσοχή των επισκεπτών. Αντρικές φιγούρες με... κρητικές παραδοσιακές στολές, με βράκα, στιβάνια, σαρίκι στο κεφάλι και φωτοστέφανο! Ιντα άγιοι είναι αυτοί, μωρέ;

«Είναι οι άγιοι της Κρήτης» μας ενημερώνει η Αριστέα (μια ενημερωμένη προσκυνήτρια) η οποία είναι γέννημα-θρέμμα Ηρακλειώτισσα. «Οι πιστοί εδώ στην Κρήτη τους αγαπούν και τους τιμούν πάντα στη γιορτή τους, ενώ δεν είναι και λίγες οι εκκλησίες που χτίζονται προς τιμήν τους. Μάλιστα, ο καθένας από αυτούς έχει ξεχωριστό βίο, σπάνιο σε ήθος» μας εξηγεί.

Δημιουργοί των μοναδικών αυτών αγιογραφιών είναι ο Μανώλης Κιαγιαδάκης μαζί με τη σύζυγό του Ράνια που προσπαθούν όλα αυτά τα χρόνια να αποδώσουν με το καλύτερο, δυνατό αισθητικό αποτέλεσμα όχι μόνο τις σπουδαιότερες στιγμές της Ορθοδοξίας μας, αλλά και τα πρόσωπα που μαρτύρησαν.

Οπως σημειώνει μάλιστα ο καλλιτέχνης, χρειάστηκε να περάσει πολλές ώρες στο Μουσείο του Ηρακλείου έτσι ώστε να μελετήσει τις λεπτομέρειες των παραδοσιακών στολών και να τις αποτυπώσει με ακρίβεια. Ακόμη και στο... ύψος της βράκας το οποίο εξαρτάται ανάλογα με το βίο και το επάγγελμα του καθενός.

««Τις συγκεκριμένες αγιογραφίες τις δημιουργήσαμε τη δεκαετία του '80, όταν χτίστηκε η εκκλησία της Αγίας Ειρήνης της Χρυσοβαλάντου. Μας ζητήθηκε από το τότε συμβούλιο κι εμείς προσπαθήσαμε να τις αποτυπώσουμε όσο πιο πιστά μπορούσαμε, καθώς δεν υπήρχαν αντίστοιχες εικόνες, παρά μόνο κάποιες αναφορές για το βίο των αγίων» μας λέει ο κ. Κιαγιαδάκης κι εξηγεί ότι φορούν όλοι κρητικές στολές γιατί κατάγονταν από την Κρήτη.

«Είναι ουσιαστικά νέοι άγιοι, γι' αυτό και λέγονται νεομάρτυρες. Ολοι έζησαν από το 1600 μέχρι και τα τέλη του 1800. Η αγάπη όμως των ντόπιων για τα πρόσωπά τους ήταν τόσο μεγάλη που ανάγκασε το Οικουμενικό Πατριαρχείο να αποφασίσει την αγιοποίησή τους. Από τότε όλες οι εκκλησίες εδώ στην Κρήτη ζητούν να τις αγιογραφήσουμε».

Αγιος Γεώργιος ο Κρητικός

Ο νεομάρτυρας Αγιος Γεώργιος ο Κρητικός καταγόταν από το χωριό Αλικιανός της Κυδωνίας και γεννήθηκε στις 24 Μαΐου 1846. Ο άγιος, κατά την επανάσταση της Κρήτης το 1866, συνελήφθη μαζί με άλλους πολεμιστές από τους Τούρκους, οι οποίοι προσπάθησαν να τον αναγκάσουν να αλλαξοπιστήσει. Ομως ο άγιος αρνήθηκε να προδώσει την πίστη του με αντάλλαγμα να σώσει τη ζωή του. Βασανίστηκε σκληρά και θανατώθηκε με αποκεφαλισμό το 1867. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 7 Φεβρουαρίου.

Ο Αγιος Εμμανουήλ
Ο Αγιος Εμμανουήλ ήταν Σφακιανός και οι Τούρκοι προσπάθησαν να τον κάνουν μωαμεθανό με το ζόρι. Κατάφερε όμως να δραπετεύσει και να πάει να ζήσει στη Μύκονο. Παντρεύτηκε, απέκτησε έξι παιδιά και συνέχισε να ζει ως καλός χριστιανός. Ομως η γυναίκα του τον πρόδωσε και αυτός έφυγε με τα παιδιά του. Ο αδερφός της γυναίκας του θέλοντας να τον εκδικηθεί τον πρόδωσε στον Τούρκο πλοίαρχο του νησιού. Ο μουσουλμάνος ηγεμόνας τον καταδίκασε σε θάνατο και ζήτησε να τον εκτελέσουν. Ο δήμιος αρνήθηκε και τότε ένας άλλος αξιωματικός θανάτωσε τον άγιο με αποκεφαλισμό, στις 15 Μαρτίου 1792. Οι Τούρκοι έδεσαν το λείψανό του με πέτρες και το έριξαν στη θάλασσα. Η μνήμη του εορτάζεται τη μέρα του μαρτυρίου του.

Αγιος Μύρωνας ο νεομάρτυρας
Ο Αγιος Μύρωνας καταγόταν από το Ηράκλειο και στο επάγγελμα ήταν ράφτης. Οι Τούρκοι τον συκοφάντησαν ότι προσπάθησε να αποπλανήσει μια μουσουλμάνα και του έθεσαν τότε το δίλημμα του εξισλαμισμού ή του θανάτου. Ο άγιος δεν απαρνήθηκε την πίστη του, βασανίστηκε σκληρά και φυλακίστηκε. Για δεύτερη φορά τού ζητήθηκε να απαρνηθεί τον χριστιανισμό, όμως δεν το έκανε και οι Τούρκοι τον κρέμασαν. Αναφέρεται επίσης ότι καθώς οδηγούταν προς την αγχόνη, έσκυψε και φίλησε τα πόδια του πατέρα του που παρακολουθούσε το μαρτύριό του. Ο άγιος άφησε την τελευταία του πνοή το 1793 και η μνήμη του γιορτάζεται στις 20 Μαρτίου.

Οι Αγιοι Τέσσερις
Από το Ρέθυμνο κατάγονταν οι Αγιοι Αγγελής, Μανουήλ, Γεώργιος και Νικόλαος, γνωστοί και ως «οι τέσσερις μάρτυρες». Ηταν συγγενείς που κατά την Επανάσταση του 1821 πολέμησαν τους Τούρκους στην κεντρική Ελλάδα. Οταν επέστρεψαν όμως στην Κρήτη, τους κατήγγειλαν στον Μεχμέτ Πασά σαν μουσουλμάνους που αποστάτησαν. Οι τέσσερις μάρτυρες συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στο Ρέθυμνο. Αρνήθηκαν να υποκύψουν στις πιέσεις και να απαρνηθούν την πίστη τους, βασανίστηκαν και αποκεφαλίστηκαν μπροστά στη Μεγάλη Πόρτα της πόλης, στις 28 Οκτωβρίου 1824. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους τη μέρα του μαρτυρίου τους, ενώ οι κάρες των τριών από τους τέσσερις φυλάσσονται στον ομώνυμο ναό του Ρεθύμνου.

Ο Αγιος Μάρκος 
Φρικτά βασανίστηκε στη Σμύρνη και ο Αγιος Μάρκος που καταγόταν επίσης από την Κρήτη. Εξισλαμίστηκε βίαια από τους Τούρκους, όμως μπόρεσε να φύγει και να πάει στη Σμύρνη και λίγο μετά στην Κωνσταντινούπολη. Οι Τούρκοι τον βρήκαν, τον συνέλαβαν και τον βασάνισαν ζητώντας του να απαρνηθεί την πίστη του. Ομως, ο Αγιος Μάρκος είπε «όχι» και αποκεφαλίστηκε στις 14 Μαΐου 1643. Το λείψανό του το παρέλαβαν χριστιανοί της Σμύρνης και το έθαψαν στο ναό της Αγίας Φωτεινής της πόλης. Η μνήμη του γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Μαΐου.

Αναρτήθηκε από ΚΡΗΤΗ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΧΩΡΙ

Η Παναγιά του Χάνδακα…η «ξενιτεμένη» μας…!

13.01.2015 00:15

13 Ιανουαρίου, μια μεγάλη γιορτή για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς , αυτή της Παναγιάς της Μεσοπαντίτισσας, που λατρεύτηκε στην Candia ή στον Χάνδακα για πολλούς αιώνες μέχρι και την περίοδο της Τουρκοκρατίας και ας είχε ξενιτευτεί η εικόνα της μακριά από την πόλη που τιμήθηκε όσο πουθενά μέχρι τότε…

Της Ελένης Μπετεινάκη**
Τούτη τη φορά προσπάθησα να δικαιολογήσω  τον εαυτό μου για την άγνοια ύπαρξης της μικρής εκκλησίας. Αφού, είπα, κυκλοφορώ με ένα ποδήλατο, είχα έναν λόγο να μην γνωρίζω πως μέσα στην καρδιά της πόλης μας, μέσα σε ένα ιδιωτικό παρκινγκ, υπάρχει τούτο δω το μικρό εκκλησάκι, παρεκκλήσι του αγίου Τίτου , αφιερωμένο στην ξενιτεμένη μας Παναγιά, την Μεσοπαντίτισσα… Ένα μικρό κουκλίστικο εκκλησάκι, που χτίστηκε με την φροντίδα και την αγάπη δυο ανθρώπων*, ήταν η αιτία να ψάξω ξανά, τα κουτιά της ιστορίας, να βρω , να μάθω, να θαυμάσω για άλλη μια φορά τον πλούτο της πόλη μας. Να νοιώσω πίκρα για όλους εκείνους που ευθύνονται για τον ξενιτεμό ανθρώπων και πολύτιμων πραγμάτων του παρελθόντος μας. Την ίδια στιγμή να θυμηθώ πως κάποτε, που δεν ήξερα, βρέθηκα κι εγώ στην Βενετία,στο Μεγάλο Κανάλι, στον Ναό της Santa Maria Della Salute και θαύμασα την εικόνα της Παναγιάς . Τότε δεν ήξερα, έψαξα όμως και έμεινα άφωνη όταν συνειδητοποίησα πως ήταν δική μας αυτή η εικόνα…
Και σήμερα γιορτάζεις  πάλι…Παναγία μου…ξενιτεμένη, ξεριζομένη από τον τόπο σου, που ευτύχησες όμως να μην χαθείς, να πάρεις θέση περίλαμπρη, εκεί που βρίσκεσαι τώρα, κι εμείς, εδώ, να σε θυμούμαστε …γιατί κανένας δεν πρέπει να  ξεχνά, την ιστορία του τόπου του.
Πάρκαρα το ποδήλατό μου, στην είσοδο του παρκινγκ κι άρχισε να ξετυλίγεται για μια ακόμα φορά η ιστορία…
«…Πλιό παρακάλια δε γροικώ κʼ εσφάγηκʼ η καρδιά μου
κʼ εμίσεψες, Παρθένα μου, Μεσοπαντίτισσά  μου…» Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής

13 Ιανουαρίου, μια μεγάλη γιορτή για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς , αυτή της Παναγιάς της Μεσοπαντίτισσας, που λατρεύτηκε στην Candia ή στον Χάνδακα για πολλούς αιώνες μέχρι και την περίοδο της Τουρκοκρατίας και ας είχε ξενιτευτεί η εικόνα της μακριά από την πόλη που τιμήθηκε όσο πουθενά μέχρι τότε…
Λένε πως πήρε τ΄όνομα της επειδή τη γιόρταζαν στο μεσοδιάστημα από τις γιορτές των Χριστουγέννων ως την Υπαπαντή…
Μια παράδοση θέλει τούτη την εικόνα, την «ξενιτεμένη»,  της Παναγιάς της Μεσοπαντίτισσας  να ήρθε στην Κρήτη τον καιρό της εικονομαχίας  από τους πιστούς για να την σώσουν από το μένος των εικονομάχων. Την έφτιαξαν λένε αγιογράφοι, ίσως ο ίδιος ο Ευαγγελιστής Λουκάς ,  και στη συνέχεια βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όμως κάνεις δεν είναι σίγουρος αν τούτη είναι η  καταγωγή της. Μια άλλη ιστορία λέει πως ήταν κειμήλιο του Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Τίτου της Γόρτυνας και πως την έσωσαν οι κάτοικοι μαζί με την κάρα του Αγίου Τίτου πάνω στις κορυφές της Ίδης όταν ήρθαν στο νησί οι Σαρακηνοί στα 825 μ.Χ. Η πιο τεκμηριωμένη απόδειξη είναι πως βρισκόταν ήδη στην  Κρήτη στο β΄ μισό του 14^ου αιώνα όταν οι  Κρήτες ορκίστηκαν πίστη και αφοσίωση στη Γαληνότατη Δημοκρατία της Βενετίας  μόνο μπροστά στην εικόνα της. Από τότε κοσμούσε τον ιερό Ναό του Αγίου Τίτου του Χάνδακα κι εκεί έμεινε ως τον Αύγουστο του 1669 που φυγαδεύτηκε μαζί με την κάρα και άλλα κειμήλια της πόλης από τους Ενετούς στην Βενετία για να σωθούν από τα χέρια των Τούρκων.  Ο Francisco Morossini  την φόρτωσε μαζί με χίλιους δυο « θησαυρούς» στα πέντε πλοία που ξεκίνησαν ένα πρωί από το λιμάνι του Χάνδακα  για να καταφέρουν να φτάσουν μόνο τα τρία στον προορισμό τους έχοντας μέσα την πολύτιμη εικόνα της Παναγιάς , της αιώνιας Μάνας που κρατά αγκαλιά τον Γιό της. Από τότε αν και τοποθετήθηκε αρχικά στον Ναό του Αγίου Μάρκου  με ειδικό διάταγμα της Γερουσίας μεταφέρθηκε και βρίσκεται  οριστικά στο Ναό της Santa Maria Della Salute στο Μεγάλο Κανάλι της Βενετιάς.
Για το χτίσιμο της εκκλησίας ,που είναι αφιερωμένη στην Παναγία της Υγείας,  λένε πως ευθύνεται η μεγάλη επιδημία της πανούκλας   το καλοκαίρι του 1630 και που κράτησε  μέχρι το 1631 και που σκότωσε σχεδόν το ένα τρίτο του πληθυσμού. Στην πόλη 46.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους , ενώ στην λιμνοθάλασσα ο αριθμός ήταν πολύ μεγαλύτερος περίπου 94.000. Άρχισαν οι προσευχές και οι λατανίες  και πίστεψαν πως μόνο η Παναγία κατάφερε να ανακόψει το θανατικό. Η  Ενετική Γερουσία στις 22 Οκτωβρίου 1630, αποφάσισε ότι μια νέα εκκλησία θα κατασκευαστεί  στην Παναγία που θεωρήθηκε  προστάτης της Βενετίας .Αποφασίστηκε, επίσης, ότι η Γερουσία θα επισκέπτεται  την εκκλησία κάθε χρόνο στις 21 Νοεμβρίου αφού θα ήταν αφιερωμένη στη γιορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου  και η ονομασία της θα ήταν  Festa della Madonna della Salute . Αυτό περιελάμβανε διέλευση από το Μεγάλο Κανάλι σε μια ειδικά κατασκευασμένη πλωτή γέφυρα και εξακολουθεί να είναι ένα σημαντικό γεγονός στη Βενετία  ακόμα και ως τις μέρες μας. Σ’  αυτόν τον ναό σε περίοπτη θέση τοποθετήθηκε η εικόνα της Παναγίας της Μεσοπαντίτισσας ανάμεσα σε εικόνες μεγάλων ζωγράφων.
Η ιστορία της εικόνας στα χρόνια των Ενετών στην Candia είναι λίγο πολύ γνωστή. Μια άλλη παράδοση θέλει την Παναγία  να μεσολαβεί σε σύναψη ειρήνης ανάμεσα στους δύο λαούς και εξαιτίας αυτού του γεγονότος να παίρνει την προσωνυμία Μεσοπαντίτισσα. Λατρευόταν από τους Χριστιανούς σχεδόν καθημερινά από το 1379 και κάθε Τρίτη σύμφωνα με μια παλιά συνήθεια γινόταν λιτανεία  στις γειτονιές και τα σοκάκια της πόλης για να ευλογήσει τα σπίτια και τις εργασίες των ανθρώπων . Ήταν επικαλυμμένη με χρυσά και ασημένια φύλλα και στολισμένη με πολύτιμα πετράδια και κατά την  περιφορά της την ακολουθούσαν πάρα πολλές γυναίκες ξυπόλητες εκπληρώνοντας έτσι τάματα. Οι πιστοί προσέφεραν ελεημοσύνες.
Ο Γερμανός περιηγητής Wolfgand Stockman, όταν είχε επισκεφτεί την Κρήτη στα 1606, γράφει στα ταξιδιωτικά του κείμενα του πως χάρη στις θαυματουργικές ιδιότητες της εικόνας, όταν στο νησί υπήρχε μεγάλο πρόβλημα λειψυδρίας με δεήσεις και προσευχές  στη Χάρη της, πάντα ερχόταν η πολυπόθητη βροχή. Ορθόδοξοι και  καθολικοί , γράφει, πίστευαν και λάτρευαν την εικόνα όπως φαίνεται και από  μια επιστολή του Δούκα της Κρήτης στα τέλη του 16^ου αιώνα, που  ο ανώτατος διοικητικός αξιωματούχος της Κρήτης ενημέρωνε τον Δόγη της Βενετίας πως η Παναγιά είχε κάνει το θαύμα της και είχε θεραπεύσει έναν ανάπηρο στρατιώτη από το Μιλάνο.
Ο περίφημος κρητικός ποιητής Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής γράφει στον έμμετρο κρητικό του πόλεμο :
«Και τη Μεσοπαντίτισσαν όλοι παρακαλούσα,
την Τρίτη που τη βγάνασι μʼ ευλάβεια ʼκλουθούσα,
κʼ ελέγασι: “Παρθένα μου, τώρα βοήθησέ μας,
κι άγωμε ομπρός εις το Χριστό, συχώρεση έπαρέ μας”.»

Λιτανεία γινόταν επίσης και την ημέρα κάθε μεγάλης γιορτής. Η Εικόνα ήταν ένα σύμβολο ομόνοιας και συμφιλίωσης ανάμεσα  σε Λατίνους και Κρητικούς, για αυτό και  σ΄αυτές τις λιτανείες ήταν  ακολουθούμενη και από Ορθόδοξους αλλά και από Καθολικούς. Η περιφορά της συνεχίστηκε και στη διάρκεια της πολιορκίας του Χάνδακα. Σʼ αυτήν προσεύχονταν οι κάτοικοι της πόλης για να τους βοηθήσει νʼ αντέξουν, όπως περιγράφει χαρακτηριστικά ο Μπουνιαλής.
 «Δέομαι με τα δάκρυα, Θεέ, απάκουσέ με,
κι από τα τόσα βάσανα οπού ʼχω λύτρωσέ με
εις τʼ άδικο που μʼ εύρηκε τόσους καιρούς και χρόνους
 κʼ έχω πληγές εις την καρδιά αμέτρητες και πόνους.
Κʼ εσύ, ω υπερθαύμαστη κυρία Μαριάμ μου,
 ξελύτρωσέ με τη φτωχή, Μεσοπαντίτισσά μου∙

 Η Χρύσα Μαλτέζου σε έρευνα και κείμενό της, γράφει πως την περίοδο του Κρητικού Πολέμου πως  η περιφορά της εικόνας γινόταν δύο φορές την εβδομάδα, κάθε Τρίτη και Σάββατο. Επίσης με απόφαση της Τοπικής Διοίκησης του νησιού στα 1539 είχε παραχωρηθεί, χωρίς να διευκρινίζονται οι λόγοι στους κατοίκους του χωριού Αμπρούσα που βρισκόταν στα περίχωρα του Χάνδακα να έχουν μόνο αυτοί το προνόμιο και δικαίωμα να σηκώνουν την εικόνα της για την περιφορά της. Στο διάστημα της θητείας τους οι οκτώ χωρικοί που επιλέγονταν είχαν απαλλαχθεί από κάθε είδους αγγαρεία.                   Μάλιστα, αναφέρει, πως υπάρχουν ακόμα και ονόματα στα αρχεία που διασώθηκαν, αυτών που μετέφεραν την θαυματουργή εικόνα  και πως πολλοί από αυτούς παραμονές της Τούρκικης ολοκληρωτικής κατάκτησης του Χάνδακα λόγω τρομερού πανικού αλλαξοπίστησαν, πέρασαν στο άλλο στρατόπεδο κι ας ήταν εκλεγμένοι χωρικοί που υποβάσταζαν την εικόνα.
Από τις ελεημοσύνες  που δίνονταν  κατά τη διάρκεια της λιτανείας μαζεύονταν αρκετά μεγάλα χρηματικά ποσά και χαρακτηριστική είναι  η αναφορά σε ένα γεγονός του 1659 που ο θησαυροφύλακας του ναού του Αγίου Τίτου που διαχειριζόταν όλα τα χρήματα , έδωσε κατόπιν εντολή του αρχιεπισκόπου Giovanni Querini , 100 ρεάλια  σαν δάνειο στον  Γενικό προνοητή  Barbaro.
Η σύνδεση του Αγίου Τίτου με την εικόνα της Παναγίας της Μεσοπαντίτισσας  φαίνεται από το λάβαρο του Francisco Morossini  με τις παραστάσεις που εικονίζονται πάνω του και που σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο Correr της Βενετίας.

Τις παραμονές του μισεμού της εικόνας και λίγο πριν την οριστική παράδοση του Χάνδακα στους Τούρκους  ο Μπουνιαλής γράφει:
«Άδειασαν την Τριμάρτυρο και τʼ άλλα όλα εκείνα
και το Χριστό του Κεφαλά, κι Αγιάν Αικατερίνα.
Το Άγιον Αίμα πιάνουσι τότες και κασελιάζου,
και τη Μεσοπαντίτισσα και λείψανα φυλάσσου∙
τους Άγιους Δέκα να χαλούν, κι όσες εικόνες ήτο
τρίγυρα εκεί στην εκκλησά που λέγαν Άγιο Τίτο».

Σήμερα πια στην πόλη μας το Ηράκλειο η εικόνα της Παναγίας της Μεσοπαντίτισσας υπάρχει μόνο σε αντίγραφα. Δύο βρίσκονται στην εκκλησία του Αγίου Τίτου και ένα στο μικρό του  παρεκκλήσι που είναι αφιερωμένο στη μνήμη της. *Βρίσκεται στην οδό Κόσμων και Θησέως και κτίστηκε το 2006 με δαπάνη των Χαρίτωνος και Μαλβίνας Παπαδάκη. Γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 13 Ιανουαρίου…
Άναψα ένα κερί στη Χάρη της… χαμογέλασα λίγο πικρά… κούνησα το κεφάλι μου, πήρα το ποδήλατο μου κι έφυγα. Κατέβηκα για μια ακόμα φορά στο λιμάνι, περνώντας από την οδό της Πλάνης. Σταμάτησα στην πλατεία του αγίου Τίτου. Τούτη η εκκλησιά, πόση ιστορία, πόσα θάματα, πόση χαρά και πίκρα δεν έχει από τα θεμέλια μέχρι τον υπέροχο τρούλο της. Κατηφόρισα κάτω χαμηλά, στα ερείπια της Πύλης του Μόλου κι αγνάντεψα τον Κούλε για μια ακόμα φορά.
Σαν να μου φάνηκε πως έβλεπα εκείνο το καράβι με τους θησαυρούς του Χάνδακα να αλαργεύει , με μαύρη σημαία, βαριά να κυματίζει, να χάνεται στον ορίζοντα…
Άγριος καιρός σήμερα, φυσάει , κύματα πολλά …
«…Κ΄εμίσεψες, Παρθένα μου, Μεσοπαντίτισσά  μου…»!

**H Eλένη Μπετεινάκη είναι εκπαιδευτικός


ΠΗΓΕΣ :
 “Περί την χρονολόγησιν της εικόνος Παναγίας της Μεσοπαντιτίσσης”,Μαρία Θεοχάρη, Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών
 Ιστορία της Κρήτης, Θεοχάρη Δετοράκη, 1990
Η τελευταία περίοδος της πολιορκίας του Μ. Κάστρου, Ν.Στυαρινίδη,1979
Ο Κρητικός Πόλεμος 1645-1669, Χρυσούλα Τζομπανάκη, 2008
Ενοριακό Δελτίο Ιερά Αρχιεπισκοπής Κρήτης – Ενορία Αγίου Τίτου, 2007
«Κι εμίσεψες Παρθένα μου», Χρύσα Μαλτέζου, εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Μαρίνου Τζάνε Μπουνιαλή του Ρεθυμναίου, “Ο Κρητικός Πόλεμος 1645-1669”, επιμέλεια Στυλιανός Αλεξίου – Μάρθα Αποσκίτη, εκδόσεις Στιγμή, 1995,
Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ
Cretalive.gr
Χάνδακας, η πόλη και τα τείχη, Χρυσούλα Τζομπανάκη, ΕΚΙΜ 1996
zhtunteanagnostes.blogspot.gr

---

---

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Το εκκλησάκι του Αγίου Υακίνθου στα Ανώγεια της Κρήτης.

- +

04 07 '13 11:00

Άγιος Υάκινθος: Ο δικός μας ερωτικός άγιος

Έρχεται από την Κρήτη και γιορτάζεται στις 3 Ιουλίου

«[…]Ο Άγιος Υάκινθος ανοίγει παραθύρια
Σμίγει τα στήθια, τα κορμιά, και χτίζει τα γιοφύρια
Ν’ αγαπηθούν οι άνθρωποι, να ομορφύνει ο κόσμος
Ν’ ανθίσει ο βασιλικός, η ρίγανη, κι ο δυόσμος…».
Με αυτούς τους στίχους απαντά ο Αλκίνοος Ιωαννίδης στον ξενόφερτο καθολικό Άγιο των ερωτευμένων, Βαλεντίνο, σε ένα τραγούδισμα του Έλληνα θεού του έρωτα, που έρχεται από την Κρήτη και γιορτάζεται στις 3 Ιουλίου κάθε χρόνο, την ημερομηνία που μαρτύρησε για την αγάπη του Χριστού.
Ο Άγιος Υάκινθος υπήρξε, σύμφωνα με την Ορθόδοξη Εκκλησία, θαλαμηπόλος του αυτοκράτορα Τραϊανού, ο οποίος του ζήτησε να απαρνηθεί τον Χριστό. Εκείνος αρνήθηκε και φυλακίστηκε 12 χιλιόμετρα νότια από τα Ανώγεια της Κρήτης, στην ορεινή περιοχή Φούρνοι, όπου του έδιναν φαγητά ποτισμένα με το αίμα ζώων που είχαν θυσιαστεί σε είδωλα (ειδωλόθυτα). Ο Άγιος αρνήθηκε το φαγητό επί σαράντα ημέρες και τελικά πέθανε από ασιτία το 98 μ.Χ., σε ηλικία 20 ετών. Οι φρουροί του βρήκαν στο κελί του αγγέλους που κρατούσαν λαμπάδες να τον στεφανώνουν. Ο αυτοκράτορας Τραϊανός, κατά την ελληνορθόδοξη παράδοση, έδωσε εντολή να πετάξουν το λείψανό του στα θηρία, αλλά το φύλασσαν άγγελοι και τα θηρία δεν το πείραξαν. Τελικά, το λείψανο ετάφη στην πατρίδα του, την Καισάρεια, από έναν συγκλητικό που του ξαναέδωσε το φως του.
Παράλληλα, το όνομα Υάκινθος είναι συνυφασμένο και με τα πανάρχαια ήθη. Προς τιμήν του γίνονταν κάθε χρόνο γιορτές στην Τύλισσο, στη Μεσσηνία και τη Σπάρτη. Γιόρταζαν το θάνατο και την ανάστασή του, καθώς θεωρούνταν ένας προελληνικός θεός της βλάστησης και της γονιμότητας.
Η σύγχρονη λατρεία του Αγίου ξεκινά από τα Ανώγεια της Κρήτης, με τα Υακίνθεια, και εξαπλώνεται σιγά – σιγά σε όλη την Ελλάδα. Θεωρείται ο Άγιος του έρωτα, των αγνών αισθημάτων, της δημιουργίας και της έμπνευσης. Ειδικότερα, όσοι προτιμούν να γιορτάζουν τον, κατά την κρητική παράδοση, Έλληνα Άγιο της αγάπης επισκέπτονται το ναό του Αγίου Υακίνθου, ένα λιτό, κυκλικό, πέτρινο κρητικό ναό που είναι κτισμένος σε υψόμετρο 1.200, στον Ψηλορείτη.
Στα Υακίνθεια, σε ένα συγκερασμό της αρχαιοελληνικής και της χριστιανικής γιορτής, κάθε καλοκαίρι, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, τιμώνται η νιότη και η αγάπη, με πλούσιες πολιτιστικές εκδηλώσεις, που διαρκούν τρεις ημέρες. Έχουν εξελιχθεί, μάλιστα, σε θεσμό και αποτελούν πόλο έλξης επισκεπτών και μουσικών από την Κρήτη και άλλες περιοχές της Ελλάδας, αλλά και όλη τη Μεσόγειο.
«Ο Άγιος Υάκινθος με τον Βαλεντίνο δεν είναι διαφορά αντίθεσης, απλά διαφορά. Στον Βαλεντίνο κόβουνε τα τριαντάφυλλα και τα προσφέρουνε για αγάπη στα κορίτσια τους. Εμείς παίρνουμε το χέρι του κοριτσιού και το οδηγούμε εκεί που είναι τα τριαντάφυλλα και του τα δείχνουμε, δεν τα κόβουμε ποτέ. Ο Άγιος Υάκινθος δεν είναι ο Άγιος των ερωτευμένων, αλλά εκείνων που έχασαν και εκείνων που ελπίζουν να βρουν. Ο έρωτας έτσι κι αλλιώς είναι θεϊκή επίσκεψη και η ζωή, γενικότερα, μια γιορτή, όπου είμαστε όλοι καλεσμένοι. Επτακόσιες είκοσι χιλιάδες (720.000) ώρες που είναι τα 80 χρόνια ζωής δεν είναι αρκετές για να γεράσουμε. O Άγιος Υάκινθος είναι ο άγιος της μοναξιάς, του συγκρατημένου πάθους», λέει ο τραγουδοποιός Λουδοβίκος των Ανωγείων, διοργανωτής των Υακινθείων από το 1998.
Θεϊκή επίσκεψη, ανάμνηση ή προσδοκία, ο έρωτας σήμερα ντύνεται τα γιορτινά του και υμνείται είτε εν χορδαίς και οργάνοις είτε με το ταπεινό άναμμα ενός κεριού και τις μύχιες επιθυμίες για το καλωσόρισμά του.

23 Δεκεμβρίου: Οι Άγιοι Δέκα μάρτυρες, οι εν Κρήτη…

OἱἍγιοι Δέκα Μάρτυρες, ἱερά εἰκόνα τοῦἹ. Ἐνοριακοῦ ΝαοῦἉγ. Δέκα τῆς ὁμώνυμης Κώμης, ἔργο Κων. Πετράκη 1851.Στό πίσω μέρος τῆς εἰκόνας ὑπάρχει σημείωση ὁὁποία λέει γιά τή θαυματουργό αὐτή εἰκόνα ὅτι τήν ἡμέρα τοῦ Πάσχα 1μ.μ. τοῦἔτους 1986, διασώθηκε θαυμαστῶς ἀπό πυρκαϊά

Οι Άγιοι Δέκα Μάρτυρες, έζησαν στην Κρήτη τον 3ο αιώνα μ.Χ.

            Από αυτούς, οι μεν Θεόδουλος, Σατορνίνος, Εύπορος, Γελάσιος και Ευνικιανός, ήταν από τη Γορτυνία της Κρήτης.

Ο Ζωτικός, από την Κνωσό. 

Ο Αγαθόπους από το λιμένα Πανούρμου. 

Ο Βασιλειάδης (ή Βασιλείδης) από την Κυδωνιά. 

Ο Ευάρεστος και ο Μόβιος (ή Πόμπιος, ή Πόντιος) από το Ηράκλειο.

            Όλοι μαρτύρησαν τον 3ο αιώνα μ.Χ., όταν αυτοκράτορας ήταν ο Δέκιος.
Και οι δέκα με πολύ ζήλο εργάζονταν για τη διάδοση του Ευαγγελίου στο νησί.
Καταγγέλθηκαν στον Έπαρχο Κρήτης, που ήταν συνώνυμος του αυτοκράτορα, ονομαζόταν δηλαδή κι αυτός Δέκιος.

            Ο Έπαρχος, όταν είδε την ανθηρή νεότητά τους και το αρρενωπό τους παράστημα, προσπάθησε να τους παρασύρει με πολλές υποσχέσεις εγκόσμιων απολαύσεων και ηδονών. 

Αλλά όταν είδε ότι τίποτα δεν πετύχαινε, διέταξε να τους μαστιγώσουν, και κατόπιν τους λιθοβόλησαν.

Οι γενναίοι μάρτυρες του Χριστού υπέμειναν ηρωικά τα βασανιστήρια, ενθυμούμενοι τα λόγια του ψαλμωδού:
"Ανδρίζεσθε και κραταιούσθω η καρδία υμών, πάντες οι ελπίζοντες επί Κύριον". (Ψαλμ. Λ’, 25).

Δηλαδή, να έχετε γενναίο και ανδρείο φρόνημα, και η καρδιά σας ας γίνεται κραταιά και ατρόμητη, όλοι εσείς που ελπίζετε στον Κύριο.

Κατόπιν, με διαταγή του Έπαρχου, οι στρατιώτες έκοψαν με τα ξίφη τους τις τίμιες κεφαλές των Δέκα χριστιανών Αγίων.

Ειδικό αφιέρωμα για τους Αγίους Δέκα στη σελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Γορτύνης και Αρκαδίας: http://www.imga.gr/enories/ag_deka.html

ΑΓΙΟΣ ΜΗΝΑΣ Ο ΠΟΛΙΟΥΧΟΣ ΑΓΙΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ /

ΑΓΙΟΣ ΜΗΝΑΣ Ο ΠΟΛΙΟΥΧΟΣ ΑΓΙΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ /

Στα παλιά εκείνα ηρωικά χρόνια, το Μεγάλο Κάστρο δεν ήταν ένα μπουλούκι σπίτια, μαγαζιά και στενοσόκακα, στριμωγμένα σ' ένα ακρογιάλι της Κρήτης, μπροστά από ένα ακατάπαυστα αγριεμένο πέλαγο κι οι ψυχές που τοκατοικούσαν δεν ήταν ακέφαλο ή πολυκέφαλο ρέμπελο τσούρμο από άντρες και γυναικόπαιδα που σπατάλευαν όλο τους τον αγώνα στις καθημερινές έγνοιες του ψωμιού, του παιδιού, της γυναίκας.

Αγραφτη, αυστηρή τάξη τους κυβερνούσε, κανένας δε σήκωνε αντάρτικο κεφάλι στο σκληρό απάνω του νόμο. Κάποιος πάνω από το κεφάλι του έδινε προσταγές. Ολάκερη η πολιτεία ήταν ένα φρούριο, η κάθε ψυχή ήταν κι αυτή ένα φρούριο αιώνια πολιορκούμενο κι είχε καπετάνιο ένα Αγιο, τον "Αγιο Μηνά, τον προστάτη του Μεγάλου Κάστρου...", γράφει ο Καζαντζάκης στην αναφορά του στο Γκρέκο.

Ενας Αγιος που δεν έμενε μόνο στο εικόνισμά του, κατέβαινε κάθε νύχτα, "...έβγαινε περιπολία. Σφαλνούσε τις πόρτες, όσες είχαν ξεχάσει οι Χριστιανοί ανοιχτές, σφύριζε στους νυχτοπαρωρίτες να γυρίσουν πια στα σπίτια τους, στέκουνταν απόξω από τις πόρτες κι αφουκράζονταν ευχαριστημένος όταν άκουγε τραγούδι...

....Κι όταν οι Τούρκοι ακόνιζαν τα μαχαίρια τους κι ετοιμάζουνταν να ριχτούν στους Χριστιανούς, πετιόταν ο Αϊ-Μηνάς πάλι από το κόνισμά του να διαφεντέψει τους Καστρινούς...

....Δεν ήταν μονάχα άγιος ο Αϊ-Μηνάς, ήταν ο καπετάνιος τους, καπετάν Μηνά τον έλεγαν και του πήγαιναν κρυφά τ' άρματά τους να τα βλογήσει...".

Ετσι, όταν το Πάσχα στις 18 τ' Απρίλη του 1826, οι Τούρκοι αποφάσισαν να σφάξουν τους Καστρινούς που είχαν μαζευτεί στην εκκλησία του, για να γιορτάσουν την Ανάσταση, ήταν απόλυτα φυσικό να γίνει το θαύμα.

"Αίφνης πολιός τις γέρων εμφανίζεται μεταξύ αυτών έφιππος περιτρέχων τον ναόν και μετά γυμνού του ξίφους αποδιώκων αυτούς. Ευθύς δε οι βάρβαροι περιδεείς ετράπησαν εις φυγήν, καταληφθέντες υπό φόβου ακατανοήτου, και ούτως εματαιώθη το καταχθόνιον αυτών σχέδιον δια της προστασίας του Μεγαλομάρτυρος Μηνά, όστις ενεφανίσθη υπό το πρόσωπον του ολιού γέροντος...". (Ν. Ζευγαδάκης).

Δίκαια λοιπόν η πόλη την Τρίτη της Διακαινησίμου εορτάζει πανηγυρικά το θαύμα του Αγίου Μηνά, ο οποίος και με άλλα θαύματα φανέρωσε και φανερώνει τη δύναμη και την προστασία του. Μην ξεχνάμε πως ο ναός δενέπαθε τίποτε στους βομβαρδισμούς των Γερμανών, γιατί οι βόμβες που έπεσαν πάνω του δεν εξερράγησαν ποτέ.

"Τον φρουρόν Ηρακλείου δεύτε νυν άπαντες, Ορθοδόξων τε άμα τον αντιλήπτορα, ευφημήσωμεν, πιστοί, Μηνάν τον ένδοξον, ότι κατήσχυνε λαμπρώς τας ορδάς των ασεβών συντρίψας τούτων τα τόξα, πρεσβεύει δε τω Κυρίω ελεηθήναι τας ψυχάς ημών" (Από την ακολουθία της Τρίτης της Διακαινησίμου).

Αναφέρει ο Γεώργιος Συλλαμιανάκις, στο βιβλίο του "Αγιος Μηνάς" το 1939, πως όχι μόνο οι Χριστιανοί θεωρούσαν προστάτη της πόλης τον Αγιο Μηνά αλλά και οι Τούρκοι, οι οποίοι αντίκριζαν τον Αγιο με φόβο και σεβασμό.

Πολλοί πήγαιναν τάματα στη χάρη του, μάλιστα η επιφανής αλλά και φανατική οικογένεια Τσαλικάκη, που το σπίτι της ήταν κοντά στην εκκλησία, αντελήφθη "ιδίοις όμμασιν" τον Αγιο την ώρα του θαύματος.

"...Εκτοτε δε απέστελλε κατ' έτος, ένα ασκόν πλήρη εκλεκτού ελαίου εις τον Αγιον. Τούτο εξηκολούθησε πράττουσα η εν λόγω οικογένεια, μέχρι της εξ Ηρακλείου αναχωρήσεως των Τούρκων, κατά την ανταλλαγήν των πληθυσμών, αποκαλούσα πάντοτε τον Αγιον Μηνά, "Ο καλός μας γείτονας...".

Μεγάλη λοιπόν η χάρη του Αγίου Μηνά, μεγάλη και η διάθεση των Ηρακλειωτών να χτίσουν ανάλογο ναό αφιερωμένο στον πολιούχο. Πολλά περιστατικά διηγούνται για την αγάπη όλων των κατοίκων της πόλης στον Αγιο.

Χαρακτηριστική είναι η διήγηση από τον ίδιο συγγραφέα του παρακάτω περιστατικού: "...Είχε αφιχθεί εις τον λιμένα Ηρακλείου φορτίον τούβλων δι' ιστιοφόρου προοριζόμενου δια την οικοδομίαν του Αγίου Μηνά. Η επί της ανεγέρσεως επιτροπή ευρισκομένη εις στενόχωρον οικονομικήν κατάστασιν, ανέλαβε την εκφόρτωσιν επί ζημίαν της προόδου των εργασιών. Πληροφορηθείς τούτο ο μαθητόκοσμος ανέλαβεν αφ' εαυτού την εκφόρτωσιν και μεταφοράν μη δεχθείς μάλιστα ουδεμίαν παρέμβασν επικουρικήν. Και ήτο πράγματι συγκινητικόν το θέαμα μιας αλύσεως μαθητών, από του λιμένος μέχρι της εκκλησίας, δια της οποίας μετεφέρθη άπαν το υλικόν επί των χειρών και της ράχεως, μετά της μεγαλυτέρας δε χαράς και των ασμάτων. Πάντα δε ταύτα υπό τα έκπληκτα βλέμματα και τον θαυμασμόν των Τούρκων. Τοιουτοτρόπως εκτός της ικανοποιήσεως την οποίαν ησθάνθη ο μαθητόκοσμος, ότι εξεπλήρωσε ένα θρησκευτικό καθήκον, ωφελήθη και ο Αγιος την δαπάνην της μεταφοράς...".

Συγκλονιστικές είναι οι περιγραφές των εγκαινίων του μεγαλοπρεπούς ναού. Γράφει η τότε τοπική εφημερίδα "ΗΡΑΚΛΕΙΟΝ".

Αμφιβάλλομεν αν άλλοτε ποτέ το Ηράκλειον είδε θρησκευτικήν πανήγυριν ούτω λαμπράν και επιβάλλουσαν, οία υπήρξε η της παρελθούσης Κυριακής επί τοις εγκαινίοις του νεοδομήτου καθερικού ναού του Αγίου Μηνά. Απειρον ήτο το πλήθος το πανταχόθεν της νήσου συρρεύσαν όπως παραστή εις την μεγαλοπρεπή τελετήν... Ο ενθουσιασμός των πανηγυριστών ήτο απερίγραπτος... Η καρδία αυτών επληρούτο χαράς και δεν εκορένυντο αποθαυμάζοντες το κάλλος και το μέγεθος αυτού. Οι οφθαλμοί πάντων επληρούντο δακρύων χαράς, θερμαί δε ευχαριστίαι ανεπέμπτοντο νοερώς προς τον Υψιστον". Και συνεχίζει ο αρθρογράφος: "...Ο εγκαινιασθείς ναός του Αγίου Μηνά θεωρείται, ως και είναι όντως, λαϊκόν δημιούργημα και η φιλοκαλλία του λαού επιθυμεί να συντελέση και εις την πλουσίαν διακόσμησιν του δημιουργήματος αυτού. Αλλως δε ο πολιούχος της ημετέρας πόλεως. Αγιος Μηνάς, είναι λίαν προσφιλής ου μόνον εν τη πόλει μας αλλά και εν πάση τη νήσω...".

Τόσος υπήρξε ο ενθουσιασμός των κατοίκων της Κρήτης στα εγκαίνια του ναού του Αγίου Μηνά, που οι τελετές δεν εξαντλήθηκαν σε μια μέρα. Επί τρεις μέρες η Κρήτη πανηγύριζε και το Ηράκλειο είχε αλλάξει όψη από τις πολυάριθμες αψίδες, τις επιγραφές και τους φωτισμούς."Σπίτια, σοκάκια και τσαρσά τώρα μορφίσαν όλα,

τώρα που ξετελεύτηκε Αη Μηνάς στη χώρα.

Σαββάτ' αργά και Κυριακή η νύχτα ήτο μέρα απού τα φώτα που 'φτανε και ρίκταν στον αέρα.Λάμπες, φανάρια και κεριά, χρωματιστά κανδήλια όλη η χώρα ήφεγγε σαν να 'τον μέρα ίδια". Κεντρικός άξονας της τελετής και των αισθημάτων των ημερών εκείνων ο τότε Μητροπολίτης Τιμόθεος Καστρινογιαννάκης, άρχισε τον πανηγυρικό λόγο του με το "Εάν ούτοι σιωπήσουσι οι λίθοι κεκράξονται...".

ΜΙΚΡΟΣ ΑΓΙΟΣ ΜΗΝΑΣ

Παρέδωσε έτσι το μνημείο στις επόμενες γενιές με πίστη και πάθος. Αφησε ανοιχτούς τους κρίκους της κοινωνικής ισορροπίας για τους επερχόμενους. Ενα μνημείο έχει τη δύναμη να συνδέει τις γενιές, να κρατα το λόγο της συνοχής και να ορίζει την αρμονία ζωής που χαρίζει η κοινή πείρα και η κοινή προσευχή. Το λαϊκό αίσθημα γνωρίζει δια μέσου των αιώνων τη μεγάλη αξία του σημείου αναφοράς της πόλης του. Γι' αυτό ξέρει να το χαιρετίζει με δάκρυα χαράς και συγκίνησης.

"...Και πολλοί, οι είδοσαν τον οίκον τον πρώτον και τούτον τον οίκον εν οφθαλμοίς αυτών, έκλαιον φωνής μεγάλης...".

Εσδρας 3, 13

Ενας ναός είναι μαρτυρία της πίστης και της ευσέβειας των πατέρων μας. Με το κτίσμα εξαγγέλλουν στους απογόνους τη ζωντανή συνέχεια της ιστορίας. Η μια γενιά διαδέχεται την άλλη και τα μνημεία είναι τα ίχνη της διάβασης των προηγουμένων. Βιβλία ανοιχτά του πολιτισμού, των ηθών, της ζωής αυτών που θέλησαν να μην είναι τόσο πρόσκαιρο το πέρασμά τους, αλλά να έχει διάρκεια.

ΕΣΩΤΕΙΚΟ ΙΚΡΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ

Ενας ναός δε μαρτυρεί μόνο τη χαρά και την πίστη αυτών που τον έκτισαν αλλά και τα κοινά βάσανα, τους στεναγμούς, τις δυσκολίες και τις ανάγκες της κοινότητας. Το κοινό αίσθημα, την αίγλη της εποχής, την αρμονία των αισθημάτων, την υψηλή αισθητική και τις προτρέχουσες ανάγκες ομολογούν ο Παρθενώνας, οι Δελφοί, η Αγία Σοφία, οι ιερές κατακόμβες.

Αν εντείνομε την προσοχή μας και προσηλώσομε την ακοή μας μέσα στη σιγή του ναού, θα ακούσομε πως έζησαν οι περασμένες γενιές. Αν συγκεντρώνονταν μέσα στη θαλπωρή του, καταπιεσμένοι από εξωτερικούς και εσωτερικούς κινδύνους, διωγμένοι από κατακτητές, πονεμένοι από πένθη, για να βρουν παρηγοριά και προστασία.

Ο μεγαλοπρεπής ναός που ανήκει εξίσου σ' όλους τους κατοίκους της πόλης, διδάσκει αυτό που λέει ο Απόστολος Παύλος, Εφεσ. 2-22 "Ούτω και υμείς οικοδομείσθε εις κατοικητήριον του Θεού εν πνεύματι", την "εις αλλήλους αγάπη... εν παντί", την ομόνοια, τη συνεργασία, την αλληλοβοήθεια, την κοινή μητέρα. Ετσι ο λαός οδηγείται στην ειρηνική συνύπαρξη και στην αρμονική συμβίωση. Για τη συγκατοίκηση ο ναός προσφέρει ως μέτρο το κάλλος και την αρμονία.

"Και νυν, Κύριε, έστωσαν οι οφθαλμοί σου ανεωγμένοι εις την δέησιν του τόπου τούτου". Παραλειπόμενα Β6.

Οταν η κοινότητα σύσσωμη χτίζει ένα ναό, παρακαλεί το Θεό να προσέξει την προσευχή της.

Η ύπαρξη του κεντρικού ιερού ήταν πάντα συνυφασμένη με την ύπαρξη του ελληνικού πνεύματος. Στα κεντρικά ιερά συγκεντρωθηκε κατά καιρούς ο καλλιτεχνικός πλούτος, οι διαλεχτές ποιότητες στην έκφραση και στη μορφή. Τα κτίρια, τα γλυπτά, τα ζωγραφικά έργα, τα αφιερώματα, οι ύμνοι έπρεπε να είναι τέτοια ώστε να αρέσουν στο Θεό. Να τον κάνουν να καμαρώνει για το σπίτι Του. Το ίδιο ακριβώς πνεύμα από τους προϊστορικούς, τους ιστορικούς χρόνους της αρχαίας Ελλάδας πέρασε στους βυζαντινούς και νεώτερους χρόνους. Ετσι στα ιερά και στους ναούς συγκεντρώθηκε ό,τι καλογέννησε η λαϊκή ψυχή. Αυτό που χαρίζεται στο Θεό, είναι αντίδωρο για την προσφορά του.

"Κι είναι δικό σου δόξασμα δικός σου πλούτος είναι, πνεύμα καλό, που σ' άρεσε φωνή να μου χαρίσεις".

Δ. Σολωμός

Ο Αγιος Μηνάς ο πολιούχος της πόλης μας, είναι γέννημα ενός τέτοιου πνεύματος. Λέγεται ότι "κάθε Θεός έχει διαλέξει τον τόπο του. Δεν πάει οποιοσδήποτε Θεός σ' οποιοδήποτε τόπο". Αυτό συνέβη με το Ηράκλειο. Ο άρχοντας ο Αγιος Μηνάς, ο δυνατός πολεμιστής του κακού, ο άκαμπτος στο μαρτύριο, ο ασυμβίβαστος, ο αποφασιστικός στις επεμβάσεις του διάλεξε το Ηράκλειο. Ενα τόπο που έσφυζε από ζωή και κίνηση, από αρχοντιά και υπερηφάνεια, από ανθρωπιά και καλαισθησία.

Ο χαρακτήρας ενός τόπου έχει απόλυτη σχέση με το χαρακτήρα του δικού του προστάτη. Αυτή η αναλογία δίδει σταθερότητα και διάρκεια στο ύφος και στο ήθος της πόλης, αν βέβαια οι κάτοικοι συνεχίζουν να συγκεντρώνονται με εσωτερική διάθεση και δημιουργική ευσέβεια στο Ναό Του.

Ενα μνημείο αποκτά αξία, ότανμπαίνει μέσα στη ζωή και την ιστορία του τόπου, και μπορεί να γίνει με το χρόνο ο καλύτερος ερμηνευτής του παρελθόντος.

Ας αναλογιστούμε πότε χτίστηκε ο πολιούχος μας.

Θεμέλιος λίθος το 1862, εγκαίνια του 1895, μια περίοδος με διαρκείς επαναστάσεις, σφαγές, κακουχίες, ανέχεια. Ομως ο ναός χτίζεται ευπρεπής, ανάλογος με την αξιοπρέπεια και το φρόνημα των πατέρων μας.

Να γιατί η μεγαλοπρέπεια του ναού δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αρχοντιά. Δίνει το αίσθημα που κρύβει το μεγαλείο της αλήθειας. Το οικοδόμημα θέλει ελευθερία χώρου, πλατεία για τη συγκέντρωση την κοινή, των πόλεων. Δεν θέλει ασφυκτικές περιχαρακώσεις. Η ομορφιά είναι το μέτρο της οικοδομής. Ξένη η εκμετάλλευση του τόπου. Το ευτελές που ακολουθεί συνήθως το κέρδος και τις σκοπιμότητες λείπει. Η υπερηφάνεια της γενιάς που χτίζει το μνημείο, αποτυπώνεται στο κτίσμα.

Ενας μεγαλοπρεπής ναός στην ορθόδοξη αντίληψη σημαίνει διάθεση συλλογική, φιλική, αγάπη των συμπολιτών. Να μαζευτούμε όλοι τις ίδιες μέρες για την κοινή αργία, για το συνεορτασμό.

Μαζί στο πένθος, μαζί στην ανάσταση.

Οι καμπάνες καλούν στην κοινή χαρά, στον κοινό κίνδυνο, σ' αυτό που δεν είναι συνασπισμός παροδικών συμφερόντων αλλά ομολογία κοινής πίστης για πράγματα και αισθήματα που έχουν διάρκεια.

Η κοινότητα συγκεντρώνεται ολόκληρη για να λειτουργηθεί, να συν-κοινωνήσει, να συναποφασίσει πως το έργο της εβδομάδας που έρχεται θα είναι ζωή για όλους και όχι φθορά.

Ο θάνατος θα ξεπεραστεί αφού το σώμα του ζώντος Χριστού πέρασε από το κοινό ποτήρι του ναού στις ψυχές και τα σώματα των συμπολιτών.

Ετσι από την προσωπική κοινωνία πάμε στη συλλογική. Ο ναός του πολιούχου μιας πόλης, όπως και κάθε ναός, συμβάλλει στα βήματα της ενότητας, είναι το σημείο αναφοράς της πόλης. Ο τόπος όπου συντελείται η κοινή προσευχή την ώρα του κινδύνου ή της νίκης. Ο χώρος όπου ακούγονται οι ύμνοι της χαράς και της λύπης, οι σιωπηλές και κραυγαλέες ανάγκες μας, οι ανατάσεις και τα δάκρυά μας. Αφετηρία σχέσεων και αποφάσεων. Σημείο που συγκεντρώνει το ύφος και το ήθος της κοινότητας. Η κοινή αποδοχή του Ναού, η πίστη στον Αγιο προσφέρουν κριτήρια στις σχέσεις μας και γεννούν ενέργειες που αποσκοπούν στο κοινό καλό. Δεν είναι τυχαίο που ο Πλάτων θέλει θεϊκή τη σύσταση της πόλης. Είναι γεγονός πως οι μεγάλοι πολιτισμοί αναπτύχθηκαν πάντοτε γύρω από ένα ιερό κέντρο.

Σε μια εποχή που πλεονάζει η μοναξιά και η αλλοτρίωση είναι ανεξέλεγκτη, εορτασμοί όπως αυτός (για τα εκατό χρόνια απότα εγκαίνια του ναού) του Αγίου Μηνά, είναι ένα κοινωνικό αγαθό. Η αυστηρότητα και η τρυφερότητα του Αγίου Μηνά, η αρχοντιά και η παλληκαριά του, η προστασία και η φιλία του, η ζωντάνια και η σταθερότητά του παρουσιάζονται πάλι μπροστά μας, για να μην υστερήσομε στη συνέχεια της ιστορίας του τόπου μας.

(Πρωτοδημοσιεύθηκε στο τεύχος "Ο Στρατηλάτης Αγιος Μηνάς", που εξέδωσε το 1995 η εφημερίδα "Αλλαγή" για τα 100 χρόνια από τα εγκαίνια του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Μηνά).

ΠΗΓΗ - ΚΑΙΡΑΤΟΣ

ΑΡΘΡΟ - ΝΙΚΟΣ ΚΟΠΙΔΑΚΗΣ

ΦΩΤ - Εκρος αεροφωτογραφίας - ΑΝΤΩΝΗΣ ΓΕΝΝΑΡΑΚΗΣ

ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΕΣ ΦΩΤ - ΒΙΚΕΛΑΙΑ εκτος 2 πρωτες 

( προσωπικο αρχείο Αντώνης Γενναράκης )

Αναρτήθηκε από ΚΡΗΤΗ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΧΩΡΙΑ στις Τρίτη, Νοεμβρίου 11, 2014