Η μεγάλη σφαγή τον Αύγουστο του 1898 στο Μεγάλο Κάστρο

25 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1898 ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

Σήμερα δεν είναι ημέρα για πολλά λόγια. Σήμερα στεκόμαστε νοερά μπροστά στη μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν στο Μεγάλο Κάστρο, στις 25 Αυγούστου 1898. Σαν σήμερα, πριν από 128 χρόνια, η πόλη του Ηρακλείου έζησε μία από τις πιο τραγικές ημέρες της νεότερης ιστορίας της. Η Κρήτη βρισκόταν ακόμη κάτω από την οθωμανική κυριαρχία. Οι Μεγάλες Δυνάμεις είχαν επιβάλει ένα μεταβατικό καθεστώς Αυτονομίας και στο Ηράκλειο επρόκειτο να εγκατασταθούν χριστιανοί φορολογικοί υπάλληλοι. Το πρωινό της 25ης Αυγούστου η ένταση κορυφώθηκε. Η επίθεση του ένοπλου μουσουλμανικού όχλου, με τη σύμπραξη και την παρότρυνση των οθωμανικών αρχών, μετατράπηκε σε γενικευμένη σφαγή του άμαχου χριστιανικού πληθυσμού. Άνθρωποι δολοφονήθηκαν. Σπίτια και καταστήματα λεηλατήθηκαν. Ολόκληρες συνοικίες παραδόθηκαν στη φωτιά. Το Μεγάλο Κάστρο βυθίστηκε στο αίμα και στον τρόμο. Ανάμεσα στα θύματα ήταν και ο Λυσίμαχος Καλοκαιρινός, Βρετανός υποπρόξενος στο Ηράκλειο, καθώς και Άγγλοι στρατιώτες. Ο Δήμος Ηρακλείου καταγράφει 18 Άγγλους στρατιώτες μεταξύ των θυμάτων, ενώ άλλες ιστορικές πηγές αναφέρουν 17· γι' αυτό κρατούμε εδώ την ασφαλή αναφορά στους Άγγλους στρατιώτες χωρίς να επιβαρύνουμε τη μνήμη με μια αμφισβητούμενη λεπτομέρεια. Και όταν η φωτιά έσβησε, έμεινε πίσω μια πόλη γεμάτη νεκρούς. Τα σώματα που είχαν μείνει άταφα περισυλλέγονταν μέσα στις επόμενες ημέρες. Μεταφέρονταν στη σιναΐτικη μονή του Αγίου Ματθαίου, όπου ενταφιάστηκαν σε κοινό τάφο. Η εικόνα των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να περισυλλέξουν τα διαμελισμένα σώματα των νεκρών είναι από τις πιο σκληρές σελίδες της ιστορίας της πόλης. Κι έτσι, κάτω από τη γη του Μεγάλου Κάστρου, έμειναν άνθρωποι που δεν πρόλαβαν να δουν την ελευθερία της Κρήτης. Δεν γνωρίζουμε σήμερα όλα τα ονόματά τους. Δεν γνωρίζουμε με απόλυτη ακρίβεια ούτε τον αριθμό όλων των θυμάτων.

Γνωρίζουμε όμως ότι ήταν εκατοντάδες. Και αυτό αρκεί για να σκύψουμε το κεφάλι. Η 25η Αυγούστου δεν έμεινε μόνο ως ημέρα πένθους. Τα γεγονότα συγκλόνισαν την Ευρώπη και αποτέλεσαν καταλυτικό σημείο στην εξέλιξη του Κρητικού Ζητήματος. Η οθωμανική παρουσία στην Κρήτη έφτασε πλέον στο τέλος της και, λίγους μήνες αργότερα, άρχισε η περίοδος της Κρητικής Πολιτείας. Σήμερα, στο Ηράκλειο, στον περίβολο του Ιερού Ναού του Αγίου Τίτου, βρίσκεται το μνημείο: «ΤΩΝ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΣΦΑΓΙΑΣΘΕΝΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ»

Εκεί κάθε χρόνο τελείται επιμνημόσυνη δέηση. Και εκεί πρέπει να επιστρέφει η μνήμη μας. Όχι για να αναζωπυρώνουμε το μίσος. Αλλά για να μην επιτρέψουμε στη λήθη να σβήσει τους ανθρώπους. Γιατί πίσω από τη λέξη «σφαγή» υπήρχαν πατέρες και μητέρες. Παιδιά. Οικογένειες. Άνθρωποι που είχαν ένα σπίτι, μια δουλειά, μια ζωή. Και μέσα σε λίγες ώρες τα έχασαν όλα. Σήμερα τους θυμόμαστε. Με σεβασμό. Με συγκίνηση. Με σιωπή. Και με την ευχή να μη χρειαστεί ποτέ ξανά ένας λαός να πληρώσει με τόσο αίμα το δικαίωμά του να είναι ελεύθερος. Αιωνία η μνήμη των Μαρτύρων της 25ης Αυγούστου 1898. Αιωνία η μνήμη όλων των αθώων θυμάτων. Και πάνω από το Μεγάλο Κάστρο, που ξαναχτίστηκε και προχώρησε μέσα στον χρόνο, ας μένει πάντοτε χαραγμένη η μνήμη εκείνων που δεν πρόλαβαν να δουν την ελευθερία. Δεν τους ξεχνούμε. 🕯️🇬🇷 25 Αυγούστου 1898 — 25 Αυγούστου 2026