25η Αυγούστου: Μια αποφράδα μέρα του 1898 για το Ηράκλειο

25η Αυγούστου: Μια αποφράδα μέρα του 1898 για το Ηράκλειο

Του Γιώργου Παναγιωτάκη ιστορικού ερευνητή

Το Ηράκλειο στην πορεία της ιστορικής του διαδρομής, καθώς και ολόκληρη η Κρήτη, αντιμετώπισε εχθρικές επιβουλές και μακροχρόνιες κατακτήσεις. 

 

Τα ίχνη των κατακτητών που είναι εμφανή και στις μέρες μας, μας αποκαλύπτουν την ταυτότητά τους και μας ξυπνούν μνήμες γεμάτες αίμα και δάκρυ. Μετά από μια εξαντλητική πολιορκία της πόλης που κράτησε 21 ολόκληρη χρόνια (1648-1669) ολόκληρα η Κρήτη, αλλά και όλος σχεδόν ο χερσαίος και νησιωτικός χώρος της Ελλάδας εντάχθηκαν στον κορμό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Είναι εξακριβωμένο ιστορικά, ότι οι πιο άγριοι Τούρκοι της Κρήτης κατοικούσαν στην πόλη του Ηρακλείου και αποτελούσαν πάντα μια αιμοσταγή και απειλητική μάζα. Τα γεγονότα του Ηρακλείου που εκτυλίχτηκαν τον Αύγουστο του 1898 και βύθισαν στο πένθος την πόλη, συντέλεσαν καθοριστικά στην αποδίωξη του τουρκικού στοιχείου από το νησί και στην κατ’επέκταση απελευθέρωση της Κρήτης.

Τα αιματηρά αυτά γεγονότα τα οποία επαναφέρουμε στη μνήμη μας με μορφή μνημοσύνου για τα μαρτυρικά θύματα της 25ης Αυγούστου εξελίχθηκαν κατά τον ακόλουθο συνοπτικό τρόπο:

Από τους ναυάρχους των Μ. Δυνάμεων είχε αποφασιστεί να παραδώσουν οι Τούρκοι τα φορολογικά Γραφεία στους υπαλλήλους του Εκτελεστικού. Στα Χανιά και το Ρέθυμνο με μικρή και ανάξια λόγου αντίδραση παραχώρησαν τα Γραφεία τους. Στο Ηράκλειο αντίθετα οι Τούρκοι πρόβαλαν άρνηση και σκληρή αντίσταση. Ενα τμήμα του αγγλικού στρατού δηλαδή με επικεφαλής τον Αγγλο συνταγματάρχη Reud, που αντικαθιστούσε τον Αγγλο διοικητή Chermside γιατί απουσίαζε με άδεια εκτός Κρήτης, είχε αναλάβει την αντικατάσταση αλλά οι Τούρκοι τους εμπόδισαν. Πέταξαν μάλιστα στη θάλασσα όλα τα καινούρια έντυπα, που θα εξυπηρετούσαν τις ανάγκες των νέων Γραφείων.

Οι σκηνές που ακολούθησαν δεν περιγράφονται. Ο αφηνιασμένος τακτικός στρατός και ο άτακτος τουρκικός όχλος ξεχύθηκαν στους δρόμους, αρχίζοντας μια απάνθρωπη και ανελέητη σφαγή.

Παιδιά, βρέφη, άνδρες και έγκυες γυναίκες θανατώνονται με τον πιο φρικτό τρόπο. Καίνε ακόμα και λεηλατούν ό,τι βρίσκεται στο πέρασμά τους. Μεταξύ των άλλων σκοτώνουν και 17 Άγγλους στρατιώτες κι ένα Άγγλο αξιωματικό. Καίνε το αγγλικό, το γερμανικό, το ισπανικό και το αμερικανικό προξενείο και σκοτώνουν τον υποπρόξενο της Αγγλίας Λυσίμαχο Καλοκαιρινό. Οσα εμπορεύματα και τιμαλφή είχαν συγκεντρωθεί στα προξενείά για μεγαλύτερη ασφάλεια, κάηκαν ή αποτέλεσαν αντικείμενο διαρπαγής από το μαινόμενο τουρκικό όχλο. Το παλιό Βεζίρ Τσαρσί, δηλαδή η σημερινή οδός 25ης Αυγούστου, η ονομασία της οποίας υποδηλώνει την ημέρα που διαπράχθηκαν οι σφαγές, έγινε μεταξύ των άλλων παρανάλωμα του πυρός. Το απόγευμα ένα αγγλικό πολεμικό πλοίο άρχισε να κανονιοβολεί τουρκικές συνοικίες στο Ηράκλειο, αναχαιτίζοντας κάπως τη μανία του τουρκικού όχλου. Μόνο με την κάθοδο του Τούρκου στρατιωτικού διοικητή της πόλης του Ηρακλείου Εντέμ Πασά στο λιμάνι, περιορίστηκαν οι πυροβολισμοί και οι βιαιοπραγίες. Την επόμενη μέρα άλλα εφτά αγγλικά πολεμικά πλοία αγκυροβόλησαν έξω από το λιμάνι του Ηρακλείου. Αγγλικά αγήματα αποβιβάστηκαν και συνέλαβαν τους πρωταίτιους των γεγονότων. Στρατοδικείο με Αγγλους αξιωματικούς και με συνοπτική διαδικασία καταδίκασε σε θάνατο 18 Tουρκοκρητικούς. Οι υπόλοιποι από τους 83 που είχαν συλληφθεί καταδικάστηκαν σε φυλακίσεις ή απελάθηκαν. Τρεις απ’αυτούς καταδικάστηκαν λίγο αργότερα σε θάνατο με απαγχονισμό, για αντιστάθμισμα προφανώς του ολοκαυτώματος των Χριστιανών.Τα πτώματα των Τούρκων παρέμεναν στις αγχόνες και σε κοινή θέα για τρία μερόνυχτα. Τα πάντα μαρτυρούσαν ότι η αποτρόπαιη αυτή εξέγερση ήταν προσχεδιασμένη.

Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων δεν έγινε γνωστός. Οι Τούρκοι προσπάθησαν να μειώσουν τον αριθμό τους, αφού φρόντισαν να περισυλλέξουν και να τοποθετήσουν αυτά σε ομαδικούς τάφους, που άνοιγαν σε απόμερα και αφανή μέρη. Η Εκτελεστική Επιτροπή με ανακοίνωσή της προς το χριστιανικό λαό της Κρήτης, στις 30 Αυγούστου 1898, γράφει: “Εγνωστοποιήσαμεν δια δυο προηγουμένων εγκυκλίων εις τον λαόν ό,τι ήτο τότε γνωστόν δια τα συμβάντα του Ηρακλείου. Δυστυχώς αι έκτοτε ειδήσεις παριστώσιν ακόμη μεγαλυτέραν την καταστροφήν. Από τας 1000-1200 χριστιανικάς ψυχάς, όπου ευρίσκοντο εντός της πόλεως, μόνον 358 ως φαίνεται εσώθησαν. Οι λοιποί εύρον θάνατον μαρτυρικόν. Ολη η κινητή περιουσία των χριστιανών διηρπάγη και μέγας αριθμός οικιών και καταστημάτων παρεδόθησαν εις τας φλόγας. Την στιγμήν αυτήν ουδέ εις χριστιανός ευρίσκεται εις το Ηράκλειον. Μόνο 300 περίπου Ευρωπαίοι στρατιώται κρατούν μιαν γωνίαν του φρουρίου. Η πόλις είναι παραδεδομένη εις την διάθεσιν του όχλου και των Τούρκων στρατιωτών, από τους οποίους πολλοί καθώς εβεβαιώθην επυροβόλουν και κατά των Αγγλων, απεγύμνωναν τα θύματα και ελάμβανον μέρος εις την διαρπαγήν…”.

Περιγράφοντας μια από τις συνηθισμένες σφαγές του Ηρακλείου ο Ν. Καζαντζάκης μας λέει:

“...Το Μεγάλο Κάστρο είχε τέσσερις καστρόπορτες. Kάθε ηλιοβασίλεμα οι Τούρκοι τις κλείδωναν και κανένας δεν μπορούσε πια, όλη τη νύχτα, μήτε να μπει μήτε να βγει οι λιγοστοί χριστιανοί που ήταν μέσα, έπεφταν έτσι στη φάκα· σαν έβγαινε πάλι ο ήλιος, άνοιγαν. Μπορούσαν λοιπόν οι Τούρκοι τη νύχτα, όσο ήταν διπλοκλειδωμένες οι καστρόπορτες, να κάμουν σφαγή γιατί μέσα στην πολιτεία οι Τούρκοι ήταν πιο πολλοί, κι είχαν και το τούρκικο ασκέρι.

Τότε, ύστερα από λίγες μέρες, ήταν που έζησα την πρώτη σφαγή…

Καθόμασταν διπλομανταλωμένοι μέσα στο σπίτι, ο ένας κολλημένος με τον άλλο, η μάνα μου, η αδερφή μου κι εγώ. Γροικούσαμε να περνούν απόξω από την πόρτα μας ξεφρενιασμένοι οι Τούρκοι, να βλαστημούν, να φοβερίζουν, να σπάζουν τις πόρτες και να σφάζουν τους χριστιανούς. Ακούγαμε τις φωνές και το ρόχο των λαβωμένων, τα σκυλιά που γαύγιζαν και μια βουή στον αέρα, σα να γίνουνταν σεισμός. Ο κύρης, πίσω από την πόρτα, με γεμάτο το ντουφέκι, περίμενε, κρατούσε, θυμούμαι, μια μακρουλή πέτρα, “ακόνι” το’λεγε κι ακόνιζε ένα μακρύ μαυρομάνικο μαχαίρι. Περιμέναμε. Μας είχε πει: “Αν σπάσουν την πόρτα οι Τούρκοι και μπούνε μέσα, θα σας σφάξω πρώτα, να μην πέσετε στα χέρια τους”. Κι ήμασταν σύμφωνοι όλοι, η μάνα μου, η αδερφή μου κι εγώ, και περιμέναμε…

Έτσι πέρασε η νύχτα, ξημέρωσε, έπεσε η βουή, ο θάνατος αλάργαρε. Ανοίξαμε με προσοχή την πόρτα, προβάλαμε έξω το κεφάλι, μερικές γειτόνισσες είχαν κρυφανοίξει δειλά το παράθυρο, κι ερευνούσαν το δρόμο…

- Μάνα, ρώτησα, έφυγε η σφαγή;

Η μάνα τρόμαξε.

- Σώπα, μου αποκρίθηκε, σώπα παιδί μου, μη μελετάς τ’όνομά της! Μπορεί να σε ακούσει και να ξαναγυρίσει.

            Έγραψα τη λέξη “σφαγή”, και σηκώθηκε η τρίχα μου, γιατί η λέξη αυτή, τότε που ήμουν παιδί, δεν ήταν πέντε γράμματα της αλφαβήτας, κολλημένα το ένα πλάι στο άλλο, ήταν βουή μεγάλη, και πόδια που κλωτσούσαν τις πόρτες, και πρόσωπα φριχτά, που κρατούσαν ανάμεσα στα δόντια τους ένα μαχαίρι, κι ολούθε στη γειτονιά γυναίκες που σκλήριζαν κι άντρες που πίσω από τις πόρτες, γονατιστοί, γέμιζαν το ντουφέκι. Και μερικές άλλες λέξεις, για μας που ζούσαμε παιδιά την εποχή εκείνη στην Κρήτη, στάζουν αίμα πολύ, και δάκρυο, κι απάνω τους είναι σταυρωμένος αλάκερος λαός, οι λέξες: ελευτερία, Αι Μηνάς, Χριστός, επανάσταση…”.

Η μεγάλη ανθρωποθυσία του Ηρακλείου δεν άφησε ασυγκίνητη την κοινή γνώμη, καθώς και τον Tύπο των Αθηνών. Η εφημερίδα “Εστία” έκανε έκκληση στον αθηναϊκό λαό να βοηθήσει με τον τρόπο του τους πρόσφυγες του Ηρακλείου και να ανακουφίσει στο μέτρο του δυνατού τον ανθρώπινο πόνο.

Στο φύλλο της 31/8/1898 γράφει σχετικά: “Η επίκλησις της “Εστίας” υπέρ του πένθους των ατυχων προσφύγων του Ηρακλείου, ευρίσκει καθ’ημέραν και πλειοτέραν ηχώ εις τας ψυχάς των ευαισθήτων και των φιλανθρώπων.

Σήμερον άλλη διακεκριμένη δέσποινα της πόλεώς μας, η κα Ελμίνα Νάζου, προσελθούσα εις τα γραφεία μας προσέφερε ύφασμα πένθιμον, δια τας χήρας και τα ορφανά, εζήτησε δε και πληροφορίας περί άλλων αναγκών των προσφύγων. 

Μετά από τα αποτρόπαια αυτά γεγονότα ήρθε επιτέλους η ώρα των Μ. Δυνάμεων και ειδικότερα της κραταίας Αγγλίας. Χωρίς την παραμικρή καθυστέρηση, οι πρεσβευτές των Μ. Δυνάμεων στην Κωνσταντινούπολη επέδωσαν τελεσίγραφο στην Πύλη για την ανάκληση του τουρκικού στρατού από την Κρήτη. Η τελεσιγραφική αυτή διακοίνωση όριζε ότι η εκκένωση έπρεπε να γίνει μέσα σε 15 ημέρες και συγκεκριμένα από τις 8 μέχρι τις 23 Οκτωβρίου.

Η απαίτηση της Τουρκίας να παραμείνει τουρκική φρουρά στην Κρήτη δεν έγινε δεκτή και στις παραπάνω ημερομηνίες τα τουρκικά στρατεύματα είχαν αποσυρθεί. Οι οπλοφόροι παρέδωσαν τα όπλα τους τα οποία μεταφέρθηκαν στην Τουρκία. Εκλεισε έτσι μια μαρτυρική περίοδος 253 ετών, που ο κρητικός λαός την σημειώνει ως μια από τις χειρότερες και σκοτεινότερες περιόδους της Iστορίας του.

Με την αναχώρηση του τουρκικού στρατού εγκατέλειψαν την Κρήτη και εκπατρίστηκαν 48.000 μουσουλμάνοι. Παρέμειναν επίσης και 33.000. Η αποχώρηση και των άλλων έγινε σταδιακά μέχρι το 1923 με την ανταλλαγή των πληθυσμών που έφυγαν οι υπόλοιποι 19.181.

ΤΡΙΟΠΕΤΡΑ! ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΡΕΘΥΜΝΗΣ!

ΤΡΙΟΠΕΤΡΑ - ΝΟΜΟΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

Η Τριόπετρα είναι ένα παραδοσιακό παραθαλάσσιο χωριό που βρίσκεται περίπου 52km νότια του Ρεθύμνου και 13km νοτιοανατολικά του χωριού Ακούμια, στους πρόποδες του όρους Σιδέρωτα.

 Μπορεί να φτάσει κάποιος μέσω καλού και ασφαλτοστρωμένου δρόμου, που περνά μέσα από το χωριό Ακούμια. Βρίσκεται στο κεντρικό κομμάτι του αχανούς παραλιακού μετώπου που οι κάτοικοι ονομάζουν Ακουμιανή Γυαλιά, καθώς η περιοχή της Τριόπετρας κάποτε αποτελούσε τα «χειμωνικά» των κατοίκων των Ακουμίων, οι οποίοι είχαν κτίσει μικρές αγροικίες για να περνούν την νύχτα τους κοντά στα κτήματα τους.

ΑΚΟΥΜΙΑ - ΝΟΜΟΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ
ΠΗΓΗ ΦΩΤ - www.theartemis.gr 

Η Τριόπετρα αποτελείται από δύο παραλίες, οι οποίες χωρίζονται μεταξύ τους από μια μικρή χερσόνησο. Στην άκρη της χερσονήσου, μέσα στη θάλασσα, στέκονται τρεις επιβλητικοί βράχοι, από τους οποίους παίρνει το όνομα της η περιοχή.

Η πρώτη παραλία, η Μικρή Τριόπετρα σχηματίζεται νοτιοανατολικά των τριών βράχων, σ’ ένα κλειστό κόλπο με άμμο και αρκετούς βράχους. Στη παραλία υπάρχουν μερικά δωμάτια και ταβερνούλες, ενώ προσφέρονται και ομπρέλες. Επίσης, εδώ υπάρχει το μικρό λιμανάκι της περιοχής, στο νοτιοανατολικό τμήμα της παραλίας, που ονομάζεται Στόμιο. Βορειοανατολικά της παραλίας βρίσκεται το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία, χτισμένο στην κορυφή ενός ψηλού λόφου με υπέροχη θέα σε όλη την περιοχή.

Η Μεγάλη Τριόπετρα σχηματίζεται δυτικά των βράχων. Είναι μία πανέμορφη παραλία με χοντρή άμμο, υπέροχα νερά και δυτικό προσανατολισμό που την κάνει ευάλωτη στους δυτικούς ανέμους.  Είναι αρκετά οργανωμένη, διαθέτοντας δυνατότητα για διαμονή, προσφέροντας  εξαιρετικό φαγητό και φρέσκο ψάρι στις δύο ταβέρνες μπροστά στη θάλασσα και έχει αρκετές ανέσεις για κολύμπι και ηλιοθεραπεία (ξαπλώστρες, ομπρέλες, θαλάσσια σπορ). Είναι αγαπημένος προορισμός για πολλούς επισκέπτες τόσο για την πανέμορφη παραλία με τους τρεις βράχους, όσο και για το φανταστικό θέαμα που προσφέρει το ηλιοβασίλεμα, με τον ήλιο να χάνεται στον ορίζοντα, στα βάθη του Λιβυκού πελάγους.

Η κατασκήνωση δεν επιτρέπεται στην περιοχή. Το δυτικό τμήμα της παραλίας δεν είναι οργανωμένο. O δρόμος πηγαίνει παράλληλα με την ακτογραμμή και φτάνει ως τις Λίγκρες. Οι Λίγκρες είναι μια απέραντη παραλία με χοντρόκοκκη άμμο και φανταστικά βαθειά νερά.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ / ΦΩΤ - Α.Α

ΚΡΗΤΗ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΧΩΡΙΑ

ΧΡΥΣΗ! ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΟΥ ΛΙΒΥΚΟΥ!

Χρυσή Στο «νησί» του Λιβυκού

κείμενο: Χρήστος Κανατάς | φωτπγραφίες: Χρήστος Κανατάς

Παραλίες µαγευτικές και πλανεύτρες. Πεντακάθαρα γαλαζοπράσινα νερά, κοχυλένια άµµος και στο βάθος το κεδρόδασος µε τους υπέροχους
ξυλόγλυπτους σχηµατισµούς και το ασύγκριτο άρωµα του κέδρου.
Απέναντι, επιβλητικά, τα πανύψηλα κρητικά βουνά. Η µοναδικά όµορφη νήσος Χρυσή πραγµατικά τιµά την αξία του ονόµατός της…

Πήρε το όνοµά της από την κατάξανθη άµµο µε τις χρυσαφένιες αποχρώσεις, που καλύπτει το µεγαλύτερο µέρος της. Είναι γνωστή και ως Γαϊδουρονήσι, καθώς παλιά οι Ιεραπετρίτες εγκατέλειπαν στο νησί τα γέρικα γαϊδούρια. Οι ίδιοι όµως το αποκαλούν απλά «Νησί». Η Χρυσή-Γαϊδουρονήσι έχει και ένα δίδυµο αδερφάκι – τη Λευκή-Κουφονήσι, που βρίσκεται λίγο πιο ανατολικά.

• Φτάνοντας…
• Ο γύρος του νησιού
• Τα παράδοξα και τ’ απαγορευµένα

Η πρώτη εντύπωση της Χρυσής δηµιουργείται ήδη από το λιµάνι της Ιεράπετρας, πριν καν ανέβεις στο καραβάκι. Παρότι το νησί είναι ορατό από την Κρήτη, αφού απέχει γύρω στα 15 χλµ., πρέπει να καταβάλεις µεγάλη προσπάθεια για να το εντοπίσεις, γιατί είναι σχεδόν απόλυτα επίπεδο! Το µέσο υψόµετρό του είναι µόλις 10 µ., ενώ το ψηλότερο σηµείο του, όπου έχει φτιαχτεί και ένα δασικό φυλάκιο για να παρατηρείται το κεδρόδασος, είναι στα 30 µ.
Έπειτα από µία ώρα ταξιδιού µε το πλοιάριο, έχεις την τιµή να πατήσεις το πόδι σου στον παρθένο αυτό τόπο. Εδώ δεν υπάρχουν µηχανοκίνητα οχήµατα ούτε και οικήµατα – εκτός από ελάχιστα. ∆υστυχώς, βέβαια, ειδικά τους µήνες Ιούλιο και Αύγουστο, εκτός από εσένα θα καταφθάσουν µε τα καραβάκια και άφθονοι ακόµη επισκέπτες, µε αποτέλεσµα ο συνωστισµός που δηµιουργείται να λαβώνει τη µαγική εικόνα του τόπου.
Μέσα από αµµόλοφους και κέδρους, η πρώτη σου κατεύθυνση είναι η παραλία της Μπελεγρίνας ή της Χρυσής Άµµου, που αποτελεί και την κύρια παραλία του νησιού, στη βόρεια µεριά του. Τα νερά είναι ονειρικά: έχουν τη µαγευτική αυτή γαλάζια απόχρωση που µόνο σε παραλίες όπως τον Σίµο, την Ελαφόνησο ή τον Μπάλο στην Κρήτη µπορείς να απαντήσεις. ∆υστυχώς, όµως, ακόµη κι εδώ το µικρόβιο του τουρισµού έχει αφήσει τα σηµάδια του: οι πολυάριθµες ξαπλώστρες και η καντίνα αποτελούν παραφωνία στην αγνή οµορφιά της ακρογιαλιάς…

Αλλά και πάλι αυτή η θάλασσα είναι απόλαυση! Καθώς το νησί πλησιάζει την τροπική ζώνη, το κολύµπι είναι λύτρωση! ∆εν το χορταίνεις! Και όταν κάποτε αποφασίσεις να αποχωριστείς τη θάλασσα, µπορείς να κάθεσαι µε τις ώρες στην ακτή και να εξερευνάς τον κόσµο των αµέτρητων µικρών κοχυλιών µέχρι ο ήλιος να βασιλέψει. Χιλιάδες κοχυλάκια, που σε πολλά σηµεία σκεπάζουν ολοκληρωτικά την άµµο, δίνουν υπέροχες ανταύγειες στο πυρόξανθο και λευκό χρώµα της υπέροχης αµµουδιάς.
Αν βαρεθείς την πολυκοσµία, έχεις πάντα τη δυνατότητα να αποτραβηχτείς στο δαιδαλώδες κεδρόδασος – το µεγαλύτερο φυσικά διαµορφωµένο του είδους του σε όλη την Ευρώπη. Καταλαµβάνει συνολικά έκταση 350 στρεµµάτων καλύπτοντας µεγάλο µέρος του νησιού, κι αποτελείται από κέδρους του Λιβάνου, µε τη µέση ηλικία των δέντρων να φτάνει τα 200 χρόνια. Τι καλύτερο από το να στήσεις την αιώρα σου κάτω από τους πανύψηλους κορµούς τους
–το ύψος τους µπορεί να φτάνει και τα 10 µέτρα– και να απολαύσεις το διάβασµα ενός βιβλίου ή µια µεσηµεριανή σιέστα. Ραχάτι τροπικό δηλαδή!

Το ηλιοβασίλεµα στην παραλία είναι όπως πάντα παροιµιώδες και σταθερή αξία: Απλά δεν πρέπει να το χάσεις! Και αφού περάσει το µαγικό δίωρο του σούρουπου, γίνεσαι µάρτυρας της εικόνας ενός από τους οµορφότερους νυχτερινούς ουρανούς. Στο νησί δεν υπάρχει ρεύµα, εποµένως και καµία πηγή φωτός. ∆εν θα ξεχάσω τη νυχτερινή µας συνάντηση µέσα στο λαβύρινθο από κέδρους µε µια παρέα, που εκστατικά κοίταζαν τον ουρανό και µας εξοµολογήθηκαν ότι πραγµατικά ένιωθαν πως βρίσκονταν στον παράδεισο…

Κάποια στιγµή που θα βαρεθείς το τροπικό αυτό ραχάτι, µπορεί να θελήσεις να εξερευνήσεις το νησί! Έχει µήκος γύρω στα
5 χλµ. και µέσο πλάτος περίπου 1 χλµ. Περπατώντας δυτικά, έχεις στα δεξιά σου τη θάλασσα και στα αριστερά σου το κεδρόδασος. Το διάβα σου στο αµµουδερό µονοπάτι στολίζεται από κατάλευκα κρινάκια της θάλασσας, που βρίσκονται διάσπαρτα τριγύρω. Περνώντας τον Χατζηβόλακα, τη δεύτερη µεγαλύτερη παραλία του νησιού στα βόρεια, θα συναντήσεις τον Άγιο Νικόλαο –το µοναδικό εκκλησάκι της Χρυσής– το µόνο πηγάδι όπου µπορείς να πλυθείς µε γλυκό νερό και την αλυκή µε τα πορτοκαλοκόκκινα νερά. ∆ίπλα της υπάρχει και το µοναδικό σπίτι του νησιού. Στο τέλος της πορείας προς τα δυτικά συναντάς τον φάρο να ορθώνει το ανάστηµά του στο επίπεδο έδαφος.
Από εκεί συνεχίζεις τον γύρο του νησιού προς τον Νότο. Περνάς από την Κόκκινη Παραλία, που πήρε την ονοµασία της από τα κατακόκκινα βοτσαλάκια της, φτάνεις στο λιµάνι, και συνεχίζοντας ανατολικά τον κύκλο, περνάς από τις νότιες αµµουδιές για να φτάσεις στην ανατολική παραλία µε το ιδιάζον όνοµα «Καταπρόσωπο». Απέναντι ακριβώς, αντικρίζεις το βραχώδες νησάκι που λέγεται Μικρονήσι και αποτελεί καταφύγιο αµέτρητων πουλιών. Τέλος, επιστρέφεις και πάλι στη Χρυσή Άµµο, την παραλία των κοχυλιών.

Όπως σε κάθε παράδεισο, έτσι κι εδώ, υπάρχει κάτι το απαγορευµένο: η ανεπανάληπτη εµπειρία της διαµονής στον πανέµορφο αυτό τόπο, µακριά από την οχλοβοή. Η Χρυσή, όπως και η Γαύδος, στη δυτική πλευρά του Λιβυκού πελάγους, αποτελούσαν παραδοσιακά τους νοτιότερους τόπους ελεύθερης κατασκήνωσης στην Ευρώπη. Τα δάση του κέδρου που χαρακτηρίζουν και τα δύο αυτά νησιά αποτελούν ιδανικό περιβάλλον για τον κατασκηνωτή αφού προσφέρουν άφθονη σκιά και προστασία από τον ήλιο καθ’ όλη τη διάρκεια της ηµέρας. Ιδιαίτερα για τη Χρυσή, το ελεύθερο κάµπινγκ αποτελεί µονόδροµο, εάν θέλεις να διανυκτερεύσεις εκεί, καθώς δεν υπάρχουν ξενοδοχεία ή ενοικιαζόµενα δωµάτια. Τα κτίσµατα είναι –ευτυχώς– ελάχιστα και δεν φιλοξενούν επισκέπτες. Σήµερα δεν είναι λίγες οι επιδροµές των αρχών, είτε για να κάνουν συστάσεις είτε για να µοιράσουν τα αντίστοιχα πρόστιµα στους ελεύθερους κατασκηνωτές. Σε ένα νησί που είναι ενταγµένο στο δίκτυο Natura, είναι λογικό να απαγορεύεται η κατασκήνωση, ακόµη περισσότερο όµως η δόµηση, και φυσικά η λειτουργία των οποιωνδήποτε τουριστικών επιχειρήσεων. Στο λιµανάκι του νησιού υπάρχει ταβερνάκι –που παραδόξως λειτουργεί και το βράδυ– καθώς και οµπρέλες µε ξαπλώστρες που ενοικιάζονται.
Αναλογιστείτε επίσης το εξής: Ποιος είναι µεγαλύτερος κίνδυνος για το φυσικό τοπίο; Οι ελάχιστοι ελεύθεροι κατασκηνωτές ή η «επιδροµή» από τους πρόσκαιρους επισκέπτες που έρχονται καθηµερινά µε τα καραβάκια; Οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι είναι συνήθως και οι κύριοι υπεύθυνοι για την αποψίλωση των παραλιών από τα µικρά κοχύλια, αφού πολλές φορές τους βλέπαµε να φεύγουν από το νησί έχοντας γεµίσει ολόκληρες σακούλες! Θα µπορούσαµε άλλωστε να πούµε πως οι άνθρωποι που θα µείνουν και θα χαρούν τον τόπο, νιώθοντάς τον περισσότερο σαν σπίτι τους, είναι ευνόητο ότι θα τον προστατεύσουν. Εξαιρέσεις βέβαια υπάρχουν πάντοτε. Όπως και να ’χει, εσείς φροντίστε να πάρετε µαζί σας πίσω στην Ιεράπετρα οτιδήποτε έχετε για πέταµα, ώστε να παραµείνει το τοπίο ως έχει και για τους επόµενους…

Χάρτης

Από διεύθυνση:

Βενετικές Πηγές της Κρητικής Ιστορίας 

Σαββούλα Μάλλιου Κριαρά

info@emedi.gr

Φραγκίσκο Μπαρότση για τα Χανιά...

Περιγραφή των Χανίων από το βενετό Ευγενή Φραγκίσκο Μπαρότση, γιό του Ιακώβου, το 1577, ενώ βρισκόταν στο νησί...
Βενετικές Πηγές της Κρητικής Ιστορίας...

---

Λιμάνια του Νομού Χανίων
Η Κρήτη έχει δύο πολύ μεγάλα φυσικά λιμάνια.
Το ένα βρίσκεται στην ανατολική πλευρά, εξήντα μίλια μακριά από τον Χάνδακα και ονομάζεται Σπιναλόγκα.
Το άλλο βρίσκεται στη δυτική πλευρά, ανάμεσα στο Ρέθυμνο και τα Χανιά, απέχει εβδομήντα μίλια από την πόλη του Χάνδακα και ονομάζεται Σούδα.
Και των δύο λιμανιών το στόμιο είναι στενό και με και με βόρειο προσανατολισμό. Το στόμιο της Σπιναλόγκας έχει πλάτος κάτι λιγότερο από μισί μίλι, ενώ της Σούδας ενάμιση μίλι. Επίσης, έχουν και τα δυο στο στόμιό τους τους από μια νησίδα.
Η νησίδα της Σπιναλόγκας βρίσκεται στο μέσο της απόστασης και λέγεται Μαραθονήσι, εκεί ακριβώς που στις μέρες μας χτίζεται το ομώνυμο οχυρό.
Η νησίδα της Σούδας απέχει οκτακόσια εβδομήντα βήματα από την ανατολική ακτή, δηλαδή από μιαν άκρη που βρίσκεται στην αντικρινή πλευρά της νησίδας και ονομάζεται Επωδεμούρι, εκεί ακριβώς που ο Ιάκωβος Φοσκαρίνης κατασκεύασε την προπέλα. Από την άλλη πλευρά, τη δυτική, η νησίδα απέχει διακόσια βήματα από το ακρωτήριο Μελέχας και ονομάζεται Φραρονήσι, πάνω στην οποία στις μέρες μας κατασκευάστηκε το οχυρό της Σούδας.
Το μήκος του λιμανιού της Σπιναλόγκας αρχίζει από τη μεριά του βορρά και απλώνεται προς τα ανατολικά σε απόσταση οκτώ μιλίων.
Το μήκος του λιμανιού της Σούδας εκτείνεται σε απόσταση έξι μιλίων με κατεύθυνση από τα βόρεια προς τα δυτικά, Και τα δύο λιμάνια είναι ασφαλή από κάθε κακοκαιρία και ικανά να ελλιμενίσουν κάθε τύπου πλοία, εμπορικά και πολεμικά, όσα κι αν είναι και γενικά είναι από κάθε άποψη άριστα αγκυροβόλια.
Μετά από το λιμάνι της Σούδας ακολουθούν το λιμάνι της πόλης των Χανίων και πέντε μίλια μακρύτερα προς δυσμάς το λιμάνι της νησίδας του Θοδωρού ή των Αγίων Θεοδώρων, όπου τώρα κατασκευάστηκαν τα δύο μικρά οχυρά που το προστατεύουν. Προχωρώντας ακόμη δυτικότερα απαντά κανείς το λιμάνι της Γραμβούσας, που βλέπει προς τα νότια, εκεί που μόλις πρόσφατα χτίστηκε το ομώνυμο οχυρό που προστατεύει το λιμάνι αυτό. Κατευθυνόμενοι προς τα νότια βρίσκεται το λιμάνι του Λουτρού, στο μέσο της ακτής των Σφακίων.

---

Βουνά του Νομού Χανίων
Τρία είναι τα πιο φημισμένα και ψηλότερα του νησιού, τα Λευκά Όρη, τα Λασιθιώτικα βουνά και η Ίδη.
Στη δυτική πλευρά του νησιού, ανάμεσα στην πόλη των Χανίων και στο Καστέλι Σφακίων, βρίσκονται τα Λευκά 'Ορη που είναι όντως λευκά λόγω του βραχώδους εδάφους τους.

---

Πεδιάδες του Νομού Χανίων
Οι πεδιάδες που υπάρχουν στο διαμέρισμα Χανίων και οι κάμποι είναι πολλοί.
Ο κάμπος του Αλμυρού είναι μεγάλος και βρίσκεται στο εσωτερικό του νησιού με περίμετρο δέκα μίλια. Πάνω στα βουνά των Χανίων είναι άλλη μια πεδιάδα πολύ μεγαλύτερη από την προηγούμενη που ονομάζεται Ομαλός και μια ακόμη μεγαλύτερη, της Κισσάμου, που έχει μήκος είκοσι μίλια και πλάτος αλλού τέσσερα, αλλού πέντε και αλλού έξι μίλια και η οποία καταλήγει στο Καστέλι Κισσάμου. Από τις τρεις αυτές πεδιάδες μόνο ένα μικρό τμήμα τους σπερνόταν παλαιότερα, αν και το έδαφος είναι γόνιμο. Αλλά σήμερα μένει ακαλλιέργητο μόνο ένα ελάχιστο τμήμα τους ύστερα από τα σημαντικά μέτρα που πήρε ο γενικός προβλεπτής Φοσκαρίνης σχετικά με τα ακαλλιέργητα εδάφη του βασιλείου.

---

Η αρχαία πόλη των Χανίων
Στο διαμέρισμα των Χανίων, προς τα δυτικά και σε μικρή απόσταση από το Καστέλι Αποκορώνου, πάνω από την προεξοχή που ονομάζεται Επωδεμούρι, στην κορυφή ενός πολύ ψηλού βουνού υπάρχουν ολόκληροι τοίχοι που περιτρέχουν τον τόπο σε περίμετρο τριών μιλίων. Διακρίνονται πολλές δεξαμενές και κολόνες και ένα πανέμορφο θέατρο ωοειδούς σχήματος. Τα ερείπια αυτά ανήκουν στην φημισμένη πόλη του Μίνωα που ιδρύθηκε από το βασιλιά Μίνωα. Αυτός ο τόπος ονομάζεται ως σήμερα στα ελληνικά Παλαιόκαστρο, που σημαίνει αρχαία πόλη και είναι θέση ιδανική για να χτιστεί στις μέρες μας μια πανέμορφη οχυρωμένη πόλη, η οποία θα ήταν αδύνατο να δεχτεί ποτέ πολιορκία. Μακάρι η πόλη των Χανίων να είχε χτιστεί στην τοποθεσία αυτή για μεγαλύτερη ασφάλεια του Βασιλείου αυτού.
Επίσης, στον Άγιο Γεώργιο Μενιέ σε απόσταση δώδεκα μίλια από τα Χανιά προς τα δυτικά πάνω σε ένα ψηλό βουνό βρίσκονται σε ένα πεδινό ύψωμα τα ερείπια της αρχαιότατης και φημισμένης πόλης Κυδωνίας, που χτίστηκε από τον Κύδωνα. Εκεί πια εντοπίζει κανείς μόνο λίγες κολόνες και μάρμαρα, γιατί το σύνολο του οικοδομικού υλικού μεταφέρθηκε στα Χανιά για την ανοικοδόμηση της πόλης, η οποία για τον λόγο αυτό ονομάστηκε από τους συγχρόνους μου Κυδωνία, επειδή χτίστηκε από τα ερείπια της αρχαίας Κυδωνίας.
Στο Καστέλι Κισσάμου υπάρχουν πολλά ερείπια που αποδεικνύουν ότι στον τόπο εκείνο βρισκόταν μια σημαντική πόλη που ονομαζόταν από τους αρχαίους Κισαμόπολη. Η πόλη αυτή ήταν κατά την αρχαιότητα το λιμάνι της Γραμβούσας, όπΟυ σήμερα έχει κατασκευαστεί το νέο οχυρό.

---

Νησίδες του Νομού Χανίων

• Οι νησίδες του νομού Χανίων είναι η Άκυτος, κείται κοντά στα Χανιά, ονομάζεται σήμερα Άγιοι Θεόδωροι και έχει δύο οχυρά πάνω. Στην αρχαία εποχή βρισκόταν εκεί η πόλη Άκυτος, από την οποία πήρε το όνομά της το νησάκι, από τον Πτολεμαίο ονομάζεται Μήλος.
• Κλαύδος (Γαύδος), η μεγάλη και η μικρή, σήμερα ονομάζονται Γκότσοι, απέναντι από τα Σφακιά.
• Λητώα, βρίσκεται στη νότια πλευρά της Κρήτης, σχεδόν απέναντι από το Καστέλι Πεδιάδας.
• 

---

Οι ποταμοί του Νομού Χανίων
Δυτικά του Αρμυρού ποταμού στο διαμέρισμα Χανίων συναντά κανείς 14 ποταμούς που χύνονται στη Βόρεια θάλασσα.
Με τη σειρά προς τα δυτικά είναι:
Μπούτακας
Καμάρα
Κεραμιώτης
Αρμένισσα
Σούρπο
Κοιλιάρης Κερίτης
Πλατανιάς
Ταυρωνίτης
Σπηλιάς
Ανωπηγιάς
Τυφλός
Ξυδάς
Κλαδισός
Στη νότια θάλασσα στο Νομό Χανίων χύνονται από δυτικά προς τα ανατολικά
Το ποτάμι του Σέλινου
Το ποτάμι των Σφακίων
Το Κομιτιανό ποτάμι
Το κολοκασιανό φαράγγι, που χωρίζει την περιφέρεια Ρεθύμνου και Χανίων στη νότια πλευρά του νησιολύ
Το Σκαλοτιανό φαράγγι
Το Αργουλιανό φαράγγι

---

Χωριά του διαμερίσματος Χανίων
Στη διοίκηση των Χανίων υπάγονται πέντε καστελανίες.
Η κασταλενία Αποκόρωνα βρίσκεται δυτικά των Χανίων σε απόσταση δεκαπέντε μιλίων από τα παράλια, πάνω σε ένα βουνό με μικρό υψόμετρο, απέναντι από το οχυρό της Σούδας.
Η καστελανία Κισσάμου, την οποίαν οι αρχαίοι έλεγαν Κισαμούπολη, είναι εικοσιπέντε μίλια μακριά από τα Χανιά και προς τα βορειοδυτικά και καταλαμβάνει την περιοχή που ορίζεται από το ακρωτήριο Σπάθα και τις Γραμβούσες.
Η καστελανία Σελίνου είναι προς τη θάλασσα, δέκα μίλια μακριά από τα Χανιά προς τα νοτιοανατολικά.
Η καστελανία Αγίου Νικήτα βρίσκεται πενήντα μίλια μακριά από τα Χανιά και προς τα νοτιοανατολικά.
Η καστελανία Σφακίων είναι προς τα νότια, σαράντα μίλια μακριά από τα Χανιά. Εκεί αποστέλλεται ένας προβλέπτης που δίνει αναφορά στις Αρχές των Χανίων και εκλέγεται αποκλειστικά από αυτές.
Όλα τα παραπάνω καστέλια είναι προφυλαγμένα με τείχη. Εξαιρούνται της Πυργιώτισσας και του Μαλεβιζίου που ανήκουν στον διοικητικό έλεγχο των Αρχών του Χάνδακα (το καστέλι Πυργιώτισσας πυρπολήθηκε από τις Φούστες των Τούρκων πειρατών το 1538), του Αγίου Βαλεντίνου και του Αμαρίου, που ανήκουν στη διοικητική εποπτεία του Ρεθύμνου και εκείνου των Σφακίων που υπάγεται στην πόλη των Χανίων.
Χωριά του διαμερίσματος Χανίων
Τα Χανιά έχουν 5 καστελανίες και 272 χωριά
Τα Χανιά έχουν δύο επισκοπές του Αγρίου και της Κισσάμου
Η πόλη των Χανίων με την περιφέρειά της έχει τις παρακάτω ψυχές:
Στρατεύσιμοι: 13.908
Γέροι: 1.850
Παιδιά: 13.657
Γυναίκες: 26.220
Σύνολο: 55.635
Χωριά στην περιφέρεια της πόλης
Αγούστου, Αλικιανού, Αροδωπού (Αρώνι), Ασκορδαλού, Ατζουμπανά των Τζαγκαρόλων, Ατζουμπανά, Κάμποι, Καστριτσοχώρι, Απάνω Κεραμειά, Κεραμειά των Μολινών, Κεραμειά της Παναγ'ίας, Κερατίδα, Λίμνη, Κυρτωμάδω, Νέα Τσικαλαριά, Παλιά Τσικαλαριά, Στέρνες Καλαχάδες, Κοντομαρί, Κουφός, Κουρνοχώρι, Νταμουλαδώ, Νταμουλιανά, Δικασμιό, Δρακιανά, Γαλατάς, Γαρίπα, Γαβρανού, Γεράνι, Χαροδιά, Λάκκοι του Δαρμάριου, Μάλεμε, Μόδι, Μονοδαύλι, Λουτράκι, Φουρνές, Μουρνιές, Απάνου Νεροκούρου, Κάτω Νεροκούρου, Ορθούνι, Παλαμιδιακό, Πατελάρι και Νεόχωρο, Πύργος φυλασσόμενος, Πύργος Πλατανιάς, Πιθάρι, Πλατανιάς, Πρόδρομος, Κουρνοχώρι, Ψαθόγιαννος, Ψείρες, Ψειρόνερο του Μπαρότση, Ρούματα Νέα, Αγία Μαρίνα, Σαρακήνα, Σκαφιδάκια, Σκίδια, Σκινές, Σκονίζος, Συρίλι των Μόρων, Θέρισο, Βατόλακος, Βενεροχώρι, Βόθωνας, Βλαχερονίτισσα, Βρύσες, Βροχώρι του Κουερίνι, Ξενικοχώρι.
Σύνολο: 63
Χωριά της καστελενίας Κισάμου
Αφράτα, Αϊκό Αέρινο, Αϊκό Αμυγδαλοκεφάλι, Αϊκό Κούνενι (Βάθη), Αϊκό Βοράδω (Πλοκαμιανά), Αρμενοχώριο, Αστράτηγος, Άστρικας Αφράτα, Σκουτελιώνας, Κακόπετρος, Καλάθενες Γκιτσιανά, Καλάθενες, Ψαθόγιαννος, Καλυβιανή, Καρεργιανή σπηλιά, Καμάρα Κισάμου, Καμάρα, Κοτσιανά, Καμάρα Ροδωπού (Κουμούλι), Κατραμάδο, Κεφάλα των Ρινιέρ, Κριθαρές, Τσικαλαριά Κισάμου, Κουμούλι, Καναβάς, Νταμουλοχώρι, Δρακοδιανά, Απάνω Δραπανιάς, Έλος Περβόλια, Εξωρούματα Ασπριλιάνος, Φτερέ, Φουρνάδω, Γαϊδαρέα, Γαβαλομούρι, Γλώσσα των Δαμιλάδων, Γριμπιλοχώρι, Λαρδάς, Λουσακιές, Μάκρωνας, Απάνω Μαλάθηρος, Κάτω Μαλάθηρος, Μαραθοκεφάλα, Μελισσουργειό, Μεσαύλια, Μεσόγεια Άγιος Γεώργιος, Μονοπλάτανος, Μούλετε, Μουρί Φαλιέρου, Αγία Άννα Μουσουριανά, Νέμπρος, Νέο Χωριό Μεσόγεια, Νησί Κορνάρου, Νησί Σηρικάρι, Νοχιά, Νοπήγια, Απάνω Παλιόκαστρο, Κάτω Παλιόκαστρο, Πανεύφημος, Περιβολάκια, Πηλά, Επισκοπή Αϊστράτηγος, Πλακάλωνα, Πολεμάρχι, Πόρος, Πρινιακό, Πρόδρομος, Ραβδούχα, Ρόκξα, Ροδωπού, Ρούματα παλιά, Αγία Κυριακή, Άγιοι Πάντες, Σάσαλος, Σκουτελώνας Καπέλο, Σκοτελώνας των Κορνάρων, Σέμπρωνας, Σφακοπηγάδι, Σφηνάρι, Ζυμπραγού, Απάνω Σπηλιά, Κάτω Σπηλιά, Τύλισος, Τοπόλια, Τράχηλος, Βένι, Βρύσες, Απάνω Βουκολιές, Κάτω Βουκολιές, Πέρα Βουκολιές, Βουλγάρω, Βούβες του Μπαρότση, Βούβες των Παπαδόπουλων, Βούβες του Βιάρου.
Σύνολο: 92
Χωριά της καστελανίας Σελίνου
Αχλαδιάκες, Αγριλές, Αηδονοί, Αλιγοί, Ανισαράκι, Ασφεντυλές, Αζογυρές Χάσι, Μπαμπακάδω, Καμπανού, Κακοδίκι, Κάδρος των Βιτζαμάνων, Κάδρος των Βιτζαμάνων, Κάδρος των Τζαγκαρόλων, Καλάμι, ΚΆλαμος, Καλογέρου, Καμάρια, Κατσοματάδω, Κοίτηρος των Τζαγκαρόλων, Τσιτσκιανά, Κοτσιανά, Κοντοκυνήγι και Κεφάλα, Κοπετοί, Κουφαλωτός, Δρυς, Φαλεριανά Άγιος Θόδωρος, Απάνω Φλώρια, Κάτω Φλώρια, και Αμύγδαλο, Φουμουστιανά, Χάσι του Τζώρτζη, Χάσι των Ρενιέρ, Χάσι Άγιος Θόδωρος, Χάσι των Τζαγκαρόλων, Χόντρου, Απάνω Λάκκοι, Λειβαδάς, Μέσα Αρνά (Μποτσιανά/Πλεμενιανά), Μυλωνές, Μονή και Κουστογέρακο, Μουστάκος, Πελεκάνος Κοίτηρος, Πέρα Παπαδιανά, Πλατανές, Ροδοβάνοι, Αγία Ειρήνη, Άγιοι Πατέρες, Σαρακήνα Περάτσο, Σαρακήνα Συρίλι, Σκάφη και Αργαστήρι, Σκαφίδια, Σκλαβοπούλα, Συμπρού, Σπανιάκος Συρίλι, Σπίνα, Στράτοθ, Στροβλές, Τεμένια, Τραχινιάκος, Τρυγόνω, Βραχαλιές, Βελανιδιές Κατάνου, Βλιθιάς, Τζαγκαριάκος.
Σύνολο: 63
Χωριά της καστελανίας Σφακίων
Ανώπολις, Αράδενα, Ασκύφου, Κομητάδες, Σαμαριά, Άγιος Ιωάννης, Αγία Ρουμέλη, Βουβάς
Σύνολο: 8
Χωριά της κασταλανίας Φραγκοκάστελου
Κολοκάσια, Πατσιανός
Σύνολο: 8
Χωριά της καστελανίας Αποκορώνου
Αλίκαμπος, Αρμένοι, Αζογυρομούρι (Αργυρομούρι), Κάινα, Καλαμίτσι, Αμυγδάλι, Καλύβες, Κοπράνα, Καρύδι Χαρκοματάδω, Καρύδι Άγιος Γεώργιος, Κάστελος, Απάνω Κεφαλάς, Κάτω Κεφαλάς, Κερά, Τσιβαράς, Κόλαινα, Κούκος, Κουρκουδιώτης, Κουρνάς, Δράμια, Φυλακή, Φιλίππου, Φρες, Γαβαλοχώρι Αστύρακας, Χάμπαθα, Χρυσόπολη (Ξώπολη), Γωνιά, Μαχαιροί, Μάζα, Μαθές, Νέο Χωριό Ψυχρό, Νίπος, Μπρόσνερο, Πάτημα, Πεμόνια των Πολάνι, Πεμόνια των Μπαρμπαρήγων, Πεμόνια του Μπαρότση, Πεμόνια (Παϊδοχώρι), Πεμόνια των Τζαγκαρόλων, Σκουρτσά, Στύλος, Σούρπο, Βαφές, Βάμος, Ξεροστέρνι, Τζιτζυφές, Αγία Λουκία
Σύνολο: 48

---

Τα προϊόντα της Κρήτης
Η Κρήτη παράγει σιτηρά και όσπρια κάθε είδους, αλάτι, μετάξι, μαλλί, βαμβάκι, τυριά, λινάρι, μέλι, κερί, λάβδανο, υγρή πίσσα, λάδι ελιάς και δάφνης, μαλβαζία με λεπτή γεύση, μοσχάτα καθώς και άλλα πολλών ειδών κρασιά, σπόρους, βελανίδι, χαρούπια, κυπαρίσσια, δίκταμο, που δεν φύεται σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου.

---

Διοίκηση του Νομού Χανίων
Στα Χανιά οι ευγενείς και οι αστοί μοιράζονται τα αξιώματα, διορίζεται ακόμη ένας υπεύθυνος του Ναύσταθμου, που είναι βενετός ευγενής και ως αστυνομικοί δύο αστοί και τέσσερις φρούραρχοι, που είναι αστοί και ένας προβλέπτης στα Σφακιά, βενετός ευγενής εκλεγμένος από τη Διοίκηση του Χάνδακα ως την ανώτερη από ολές αρχή του Βασιλείου.

---

Francesco Barozzi
Ο Francesco Barozzi ήταν βενετοκρητικός ευγενής (1537-1604), συλλέκτης έργων τέχνης, βιβλίων και μαθηματικών οργάνων και λόγιος που διακρίθηκε μεταξύ των συγχρόνων του στη φυσική φιλοσοφία, την αστρολογία, τα μαθηματικά και τη μηχανική. Υπήρξε συγγραφέας πολλών επιστημονικών και φιλοσοφικών έργων καθώς και της πρώτης στη νεότερη εποχή αυτοτελούς αρχαιολογικής, ιστορικής και γεωγραφικής περιγραφής της Κρήτης.

Βιβλιογραφία
Francesco Barozzi, Descrittione dell' isola di Creta, 1577/8, Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη
Διαβάστε, επίσης,
Κρήτη
Χανιά
Διαδρομές στα Λευκά Όρη
Το κρητικό αγρίμι
Μαλοτήρα
Τα οφέλη της τσικουδιάς στην υγεία
Το κρητικό χάπι για το κρυολόγημα και τη γρίπη
Κρητικός Φοίνικας
Η Κρήτη κόμβος της Μεσογείου
Η βεντέτα στην Κρήτη
Τα καλύτερα Ελληνικά τοπικά φαγητά
Οι επίλεκτοι
Χειραφέτηση γυναικών το 2013
Σπάνιες παραδοσιακές συνταγές για όλες τις ασθένειες
www.emedi.gr

ΜΟΥΣΕΙΟ ΔΟΜΗΝΙΚΟΥ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΥ

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος - El Greco Μουσείο Το κτίριο που στεγάζει το Μουσείο αναστηλώθηκε με την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού και από τον Αύγουστο του 1998 άρχισε να λειτουργεί με έκθεση αντιγράφων έργων του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Η παράδοση αναφέρει ότι σε αυτό το σπίτι γεννήθηκε ο μεγάλος ζωγράφος Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco) 1541 - 1614. Αναφέρει ότι γεννήθηκε 25 χλμ. βορειοδυτικά έξω από τον Χάνδακα Ηράκλειο), δίπλα σε ένα βυζαντινό ναό. Η περιοχή αυτή ονομάζεται Θεοτοκιανά και είναι από τους πρώτους οικισμούς του Φόδελε. Η αναστήλωση ξεκίνησε το 1982 και διήρκεσε πέντε χρόνια. Το οίκημα βρέθηκε με σοβαρές φθορές από το χρόνο και αναστηλώθηκε ακριβώς όπως ήταν ο αρχικός του σχεδιασμός. Στο εσωτερικό του υπάρχει φωτογραφικό υλικό από τον ερχομό των καθηγητών του Πανεπιστημίου Βαλιαδολίδ της Ισπανίας στις 27 Ιουλίου 1934, όπου θέλησαν να αποδώσουν φόρο τιμής στο μεγάλο μας ζωγράφο Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και στη γενέτειρά του το Φόδελε. Επιπλέον υπάρχει φωτογραφικό υλικό και πληροφορίες από τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, στο Φόδελε το 1964. Ακόμη θα δείτε πληροφορίες σχετικά με τους απογόνους του Θεοτοκόπουλου, αναπαράσταση της αίθουσας ζωγραφικής (atelier) και 24 έργα του σε μορφή slides. Μετά από έρευνες χρόνων που πραγματο-ποιήθηκαν από Ισπανούς καθηγητές, φοιτητές και με επικεφαλής τον καθηγητή αρχαιολογίας κ. Τόρμο του Πανεπιστημίου Βαλιαδολίδ που συμμετείχαν σε ερευνητικό πρόγραμμα τεχνών και αρχαιολογίας και σε συνεργασία με το ισπανικό Προξενείο στην Ελλάδα, ήρθαν με την έρευνα να επιβεβαιώσουν την παράδοση που αναφέρει ότι το Φόδελε είναι η γενέτειρα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Στις 27 Ιουλίου 1934 οι παραπάνω ερευνητές ήρθαν στο μαγευτικό χωριουδάκι Φόδελε για να αποδώσουν φόρο τιμής στον μεγάλο ζωγράφο και στο μέρος που τον γέννησε. Εφεραν με τα ίδια τους τα χέρια, ως ένδειξη σεβασμού και βαθιάς εκτίμησης στον διακεκριμένο ζωγράφο, μια χάλκινη πλάκα εντοιχισμένη σε ένα κομμάτι βράχου του Τολέδο με χαραγμένες τις παρακάτω φράσεις: Η ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΒΑΛΙΑΔΟΛΙΔ ΠΑΛΜΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΚΑΣΤΙΛΛΙΑΣ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΣΤΟ ΦΟΔΕΛΕ ΤΗΝ ΠΛΑΚΑ ΑΥΤΗ, ΒΓΑΛΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΟ ΒΡΑΧΟ ΤΟΥ ΤΟΛΕΔΟΥ ΕΝΘΥΜΙΟΝ ΤΗΣ ΑΘΑΝΑΤΟΥ ΔΟΞΗΣ ΤΟΥ ΔΟΜΗΝΙΚΟΥ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 1934 Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ο Κρητικός, ο Έλληνας Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco), ο Κρητικός, ο Έλληνας, ο κορυφαίος ζωγράφος. Είναι ο Στρατηγός και ο Παππούς του Καζαντζάκη. Και μόνο το όνομα Έλληνας που του δόθηκε αρκεί να δώσει το μέγεθος του και πόσο μας τιμά. "Μαϊστορας" αγιογράφος καταξιωμένος ήδη σε νεαρή ηλικία στο Χάνδακα, στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα, εγκατέλειψε τη γενέτειρα, όπως τόσοι άλλοι, για την οικουμενική του πορεία. Όμως το πρώτο συστατικό στοιχείο στην τέχνη του το πήρε από τη βυζαντική ζωγραφική, που ο Χάνδακας ήταν τότε το παγκόσμιο κέντρο της. Ανήσυχο πνεύμα, σαν γνήσιος Κρητικός, άνοιξε τα φτερά του για τη Βενετία της Ιταλίας, τη μητρόπολη του πολιτισμού, των γραμμάτων και της τέχνης στην Ευρώπη. Εκεί γνώρισε ένα από τους μεγαλύτερους ζωγράφους της εποχής, τον Τιτσιάνο, και ενσωμάτωσε στη ζωγραφική του κοσμοθεωρία, σαν δεύτερο βασικό στοιχείο το φως (την "Αστραπή") και το χρώμα. Κατέληξε στην Ισπανία, όπου η ζωή του γνώρισε δραματική κορύφωση. Εδώ αναμετρήθηκε με την Ιερή Εξέταση. Η αναμέτρηση ήταν ανάμεσα στο καλό και το κακό, το ηθικό και το ανήθικο, στην ελευθερία και τη μισαλλοδοξία, την πίστη και το φανατισμό. Ήταν η αιώνια αναμέτρηση του Φωτός με το Σκότος. Ο Θεοτοκόπουλος είχε όλα τους πίνακές του, το Φώς και τις αξίες του ανυπότακτου πολιτισμού που τον γέννησε. Σύμφωνα με την παράδοση, ο ζωγράφος υπόγραφε τα έργα του με το επώνυμο Κρής, όταν ήτανε στην Κρήτη και ζωγράφισε αγίους. Το αυθεντικό έργο του "Η βάπτιση" βρίσκεται στο Ιστορικό Μουσείο Ηρακλείου, ύστερα από την αγορά του από τον Δήμο Ηρακλείου με την συνδρομή πολλών Ηρακλειωτών έναντι ενός σημαντικού ποσού, δίνοντας την δυνατότητα στους επισκέπτες του μουσείου να θαυμάσουν ένα από τα ωραιότερα έργα του μεγάλου ζωγράφου. "Τι κι αν πέθανε πριν τριακόσια πενήντα χρόνια, όταν η ουσία της αγωνίας του είναι μια με τη δική μας, όταν η οργή, αυτή που γκρεμίζει και φτιάχνει είναι και σημερινή, όταν την παρουσία του αρχίζει ο αιώνας μας και την αγγίζει". Αυτό σημειώνει το 1964, χρονιά χαρακτηριζόμενη ως "έτος Γκρέκο", η επιτροπή του εορτασμού σ'ένα αφιέρωμα για τα τριακόσια πενήντα χρόνια από το θάνατο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Στα πλαίσια αυτού του εορτασμού η πολιτική και πνευματική ηγεσία της χώρας και ξένη διπλωματία τίμησαν με την παρουσία τους στην πλατεία του χωριού, την τελετή για τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Γκρέκο, που φιλοτέχνησε και χάρισε ο γλύπτης Θ. Απάρτης, στη γενέτειρα του μεγάλου ζωγράφου. Εκεί, δίπλα στον γέρικο πλάτανο, μένει πάντα εντοιχισμένη η πλάκα που προσέφεραν το 1934 οι Ισπανοί εκπρόσωποι του Πανεπιστημίου του Βαλλιαδολίδ, με χαραγμένη τη μορφή του ζωγράφου και την αναμνηστική επιγραφή για το προσκύνημα τους. Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος γεννήθηκε κατά την παράδοση στο Φόδελε Ηρακλείου Κρήτης, το 1541. Θα έρθει στον Χάνδακα για να μαθητεύσει κοντά σε Σιναϊτες μοναχούς. Εδώ θα βρει τις πρώτες εκφραστικές φόρμες του και 25 χρονών περίπου, γύρω στα 1566, "μαϊστρος" ζωγράφος θα αναζητήσει την τύχη του και την ανάδειξη του ταλέντου του σε άλλους ορίζοντες. Πρώτος σταθμός η Βενετία όπου μένει για 4 χρόνια. Εδώ θα του δοθεί η ευκαιρία να μαθητεύσει κοντά στον Τιτσιάνο και να δουλέψει κοντά σε μεγάλους ζωγράφους της ώριμης αναγέννησης όπως ο Τιντορέττο, ο Βερονέζε, ο Μπασάνο κ.α. Επόμενος σταθμός είναι η Ρώμη όπου φτάνει το 1570. Θα ασχοληθεί εδώ και με την αρχιτεκτονική και τη γλυπτική. Το 1577 θα φύγει για την Ισπανία, πρώτα στην Μαδρίτη και στην συνέχεια στο Τολέδο για να ζωγραφίσει το εικονοστάσιο του Σάντο Ντομίγκο ελ Αντιγκόνο. Εδώ θα μεγαλουργήσει το ταλέντο του και θα σταματήσει να δουλεύει μόνο όταν πεθάνει το 1614. Στο έργο του, το κύριο μέσο έκφρασης είναι το χρώμα. Ο ζωγράφος εγκαταλείπει βαθμιαία τα ζεστά χρώματα που αγαπούν οι συνάδελφοί του αυτήν την εποχή και χρησιμοποιεί ψυχρά χρώματα σε πρασινογάλαζους τόνους με σεληνιακές ανταύγειες. Τα ψυχρά χρώματα, ο σκληρός φωτισμός, η ελεύθερη πινελιά, υπογραμμίζουν το βαθύτερο περιεχόμενο των έργων του και το ξεχωρίζουν από τις δημιουργίες της αναγέννησης και του μανιερισμού. Γενικώς πάντως το έργο του εντάσσεται μέσα στα πλαίσια του μανιεριστικού κινήματος ενώ με τα τελευταία έργα του εκδηλώνει εξπρεσιονιστικές τάσεις, για τις οποίες θεωρείται πρόδρομος σε μοντέρνα κινήματα. Το έργο του Γκρέκο αναφέρεται κυρίως σε θρησκευτικά θέματα, περιλαμβάνει ωστόσο και ένα μεγάλο αριθμό πορτραίτων. Στα κατάλοιπά του βρέθηκαν 115 πίνακες, 15 σκίτσα και 150 σχέδια. Το Μουσείο είναι επισκέψιμο καθημερινά, από τις 9 το πρωί μέχρι τις 7 το απόγευμα.