ΑΡΧΑΝΕΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

Οι Αρχάνες Ηρακλείου σε 34 παλιές φωτογραφίες

Ο Κωστής Γριβάκης ξεκίνησε ένα group της ιστορικής κωμόπολης στο Facebook για να μαζέψει φωτογραφίες της καθημερινότητάς της. Να το αποτέλεσμα!

«Οι φίλοι μου οι Ερακλειώτες με πήγανε να δω τις Αρχάνες και τις κληματαριές τους. Είναι ένα θέαμα που πουθενά αλλού δεν μπορείς να το δης (…). Εκεί είναι οι πραγματικοί ναοί του Διόνυσου. (…) Μπορείτε να περπατάτε ώρες κάτω απ” τον αδιάσπαστο θόλο των αμπελόφυλλων, και να μη σας βρίσκει ο ήλιος του θέρους, και από παντού να κρεμάζουν γιρλάντες τα βλαστάρια, και από παντού να κρέμουνται τα Αρχανιώτικα σταφύλια».
(Απόσπασμα από τα «Ταξιδιωτικά» του Στρατή Μυριβήλη.)

1944. H μαγειρική γινόταν έξω από το σπίτι όπως και τα μαγειρικά σκεύη φυλάγονταν στην οροφή της παράγκας. Δύσκολες εποχές.

Φωτογραφία από τη δεκαετία του ’40

Ο Κωστής Γριβάκης εξηγεί πώς ξεκίνησαν όλα:
Με αυτή τη μικρή παράγραφο-προτροπή ξεκίνησα την ομάδα Αρχάνες-Αrchanes.
«Η σελίδα αυτή ανήκει σε όλους όσους γεννήθηκαν, μεγάλωσαν, έζησαν σαν μόνιμοι κάτοικοι ή περιστασιακοί, εργάστηκαν, παντρεύτηκαν η απλά αγάπησαν σ” αυτόν τον ιστορικό τόπο. Ανοίξτε λοιπόν τα συρτάρια, τα παλιά άλμπουμ με τις φωτογραφίες, ρωτήστε τις γιαγιάδες, τους παππούδες σας για ιστορίες, για οτιδήποτε μπορεί να συμπληρώσει το παζλ των Αρχανών και θα προσπαθήσουμε μαζί να το λύσουμε… και αν δε λυθεί δε χάλασε και ο κόσμος!»
Σκοπός μου ήταν οι δημότες (και όχι μόνο) της κωμόπολης των Αρχανών δείτε που είναι οι Αρχάνες Ηρακλείου  να αγαπήσουν ξανά από την αρχή τον τόπο τους για όλους τους σωστούς λόγους. Η ανταπόκριση ξεπέρασε κάθε προσδοκία μου, αναρτήθηκαν περισσότερες από 1500 φωτογραφίες (ως τώρα) που μέσα τους κρύβουν όλη την ιστορία του τόπου. Για πρώτη φορά το facebook μού φάνηκε χρήσιμο. Η μέρα μας γέμισε με συγκινητικά σχόλια για τις παραδόσεις, τις φιλίες, το ντύσιμο, την εργασία, τη συμπεριφορά των προγόνων μας αλλά και την δικιά μας, που όλοι μα όλοι τα είχαμε ξεχάσει.
Σαν project λοιπόν είναι άκρως επιτυχημένο και εγώ λίγο πιο περήφανος για την καταγωγή μου, αλλά και γιατί κατάφερα σε μια τόσο δύσκολη εποχή να κάνω τόσους πολλούς ανθρώπους χαρούμενους με ένα τόσο απλό πράγμα, όπως είναι ένα φωτογραφικό άλμπουμ, έστω και αν αυτό είναι ηλεκτρονικό.

Η μεταφορά του σταυρού στο όρος Γιούχτας (φωτογραφία από την Ελένη Καλοχριστιανάκη)

Η τοποθέτηση του σταυρού στην κορυφή του όρους Γιούχτας (φωτογραφία από την Ελένη Καλοχριστιανάκη)

14 Νοεμβρίου 1964. Οι πρώτες ανασκαφές στην Τουρκογειτονιά

1949. Ένα μικρό ενθύμιο

Δεκαετία του 80. Η περιφορά του Επιτάφιου

Δεκαετία του 60

1978. Η Βίκυ Μοσχολιού σε αποκριάτικο χορό στις Αρχάνες

Η συλλογή της σταφίδας

Δεκαετία του 80

Δεκαετία του 50. Σχολική εκδρομή

Δεκαετία του 80. Αρχανιώτης τεχνίτης του σιδήρου

Το παλιό ξενοδοχείο ΔΙΑΣ στις Αρχάνες. (Φωτογραφία από τον Μένο Μαρκοδημητράκη)

Δεκαετία του 70. Μαθητές και ποδοσφαιριστές

Τα Φημισμένα αμπέλια των Αρχανών την δεκαετία του 90

Περίπου το 1897

Δεκαετεία του 50

Δεκαετεία του 40

Σχολική εκδρομή

Δεκαετία του 70

Η κυρία Ευσεβία

1935

1952. Βόλτα με κάθε είδους όχημα…

Δεκαετία του 80

Από τα γυρίσματα αμερικάνικης ταινίας με θέμα τον κρητικό γάμο. Δεκαετία του 60

Δεκαετία του 60

Δεκαετία του 50

60 χρόνια ΚΚΕ

Η πιο χαριτωμένη σχολική φωτογραφία που τραβήχτηκε ποτέ

Δεκαετία του 50

Αρχές του 20ου αιώνα

1956

Το παλιό παντοπωλείο την δεκαετεα του 50 και ξανά η ίδια φωτογραφία την δεκαετία του 90

«Μιαν άλλη μέρα πήγαμε οι τρεις φίλοι εκδρομή σ’ένα αρχοντοχώρι, ξακουστό για τ’αμπέλια τον, δυο ώρες μακριά από το Κάστρο. Ήταν απλωμένο στα πόδια του ιερού βουνού, του Γιούχτα, όπου είχε θαφτεί, λεν, ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων, ο Δίας…»
(Νίκου Καζαντζάκη, Αναφορά στον Γκρέκο, 30.11.1924.)
Πηγή: lifo.gr

Το έθιμο για την Κρητική Τσικουδιά

Κάθε Οκτώβριο, μετά τον τρύγο και τα πατήματα για τον μούστο και το φρέσκο κρασί, σειρά έχει η παρασκευή της τσικουδιάς…
Η λέξη τσικουδιά προέρχεται από τα τσίκουδα, δηλαδή τα υπολείμματα της μουστοποίησης των σταφυλιών -τσάμπουρα, φλούδες και κουκούτσια. Στην Κρήτη ονομάζεται τσικουδιά ή ρακή. Ξεχωρίζει από όλα τα άλλα τσίπουρα διότι αποτελεί απόσταγμα μόνον από τα τσίκουδα, χωρίς την προσθήκη κανενός άλλου αρωματικού φυτού.
Ο θεσμός του ρακοκάζανου θεσμοθετήθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο γύρω στο 1920 όπου και δόθηκαν άδειες για τα ρακοκάζανα στους Κρητικούς αγρότες, προκειμένου να έχουν τη δυνατότητα παραγωγής τσικουδιάς από τα σταφύλια που παρήγαγαν.
Τα γλέντια ακόμη και την ώρα της παραγωγής της τσικουδιάς στις κρητικές καζανιές είναι ονομαστά. Γύρω από τη «ρούμπα» (το σωληνάκι, απ΄ όπου βγαίνει η πρώτη ρακή), συγκεντρώνονται μέλη οικογενειών, παρέες, καλεσμένοι – φίλοι και γλεντάνε. Φρεσκοαποσταγμένη τσικουδιά ρέει άφθονη στα ποτήρια της παρέας που συμμετέχει στο γλέντι.

Χαρώ την την παρέα μας, να “τανε κι” άλλη τόση
μα υπάρχει μπόλικη ρακή μέχρι να ξημερώσει.

Η ρακή στην Κρήτη, είναι στην ουσία ένα εργαλείο «επικοινωνίας». Δεν υπάρχει νοικοκυριό στην Κρήτη, χωρίς ένα μπουκάλι ρακί ή τσικουδιά άμεσα διαθέσιμο κάθε στιγμή. Μ΄ αυτήν ξεκινούν τα γλέντια και οι χαρές, υποδέχονται οι Κρητικοί τους επισκέπτες, μ΄ αυτήν χωρατεύουν στα καφενεία ή κάνουν τις σοβαρές τους κουβέντες. Συνοδεύεται από κρητικούς παραδοσιακούς μεζέδες, συνήθως ξηρούς καρπούς, μα για τους γνώστες πάει καλύτερα με οφτές πατάτες, ελιές, λάχανο ωμό, αγγουράκι, χοχλιούς και παξιμάδια.
Για τον επισκέπτη – τουρίστα που θα παραβρεθεί σε ρακοκάζανο, είναι μια μοναδική εμπειρία που σπάνια συναντά και σίγουρα θα θυμάται, με ένα μπουκάλι τσικουδιά που θα πάρει μαζί του φεύγοντας, την κρητική παράδοση και φιλοξενία.

Τα ρακοκάζανα του Νοεμβρίου στην Κρήτη

Μήνας Νοέμβριος και στην Κρήτη τα ρακοκάζανα όπως κάθε χρόνο, κάνουν την εμφάνιση τους.
Αν βρεθείτε στην Κρήτη αυτό το μήνα, ψάξτε σε κάποιο ορεινό χωριό της ενδοχώρας και σίγουρα θα βρείτε κάποια παρέα να αποστάζει το παραδοσιακό ποτό των Κρητών με το ίδιο απαράλλακτο τρόπο όπως εδώ και χρόνια.
Η ρακή ή τσικουδιά συνοδεύει πάντα τις κοινωνικές εκδηλώσεις των Κρητικών. Είτε με παρέα είτε μοναχοί, οι Κρητικοί μοιράζονται πόνους και χαρές με το διάφανο, μυρωδάτο οινόπνευμα. Οπότε και η παραγωγή της τσικουδιάς δεν θα μπορούσε παρά να κατέχει σημαντική θέση στην αγροτική ζωή των Κρητικών.
Τα «καζανέματα», όπως λέγονται, γίνονται σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους όπου περίοπτη θέση κατέχει φυσικά το καζάνι. Το καζάνι ποικίλει σε διαστάσεις αναλόγως την δυναμική απόσταξης του. Η διαδικασία όμως είναι πάντα η ίδια. Το καζάνι αποτελείται από 3 βασικά μέρη. Την βάση ή τσουκάλι, το καπάκι και ένα σωλήνα όπου μεταφέρεται ο ατμός, τον λουλά.

Ρακοκάζανο

Η τσικουδιά είναι ποτό μονής απόσταξης, σε αντίθεση με το ούζο και το τσίπουρο. Τα στράφυλλα ή τσίκουδα, δηλαδή τα πατημένα σταφύλια (φλούδια και σπόροι) που προορίζονται για την τσικουδιά, μετά το πάτημα φυλάσσονται για περίπου 40 μέρες σε βαρέλια όπου «βράζουν» γίνεται η ζύμωση. Όταν έρθει η ώρα του καζανιού, η παραγωγή της τσικουδιάς, μπαίνουν στο καζάνι μαζί με νερό. Από κάτω ανάβουν την φωτιά με ξύλα, όπου τα στράφυλλα αρχίζουν να ψιλοβράζουν. Η φωτιά δεν πρέπει να ναι ούτε πολύ δυνατή ούτε χαλαρή.
Η ένταση της είναι σημαντική ώστε να μην τσουδίστουν (καούν) τα στράφυλλα και η τσικουδιά καπνιστεί, πάρει μια άσχημη μυρωδιά. Η απόσταξη συνεχίζεται μπροστά στα μάτια μας. Το καζάνι αρχίζει να βράζει, το οινόπνευμα που έχουν τα στράφυλλα λόγω των υψηλών σακχάρων εξατμίζεται. Ο ατμός κυκλοφορεί στο σωλήνα που ξεκινάει από το καζάνι. Λόγο της διαφοράς της θερμοκρασίας (ψυχρό νερό που κυκλοφορεί εξωτερικά στο σύστημα του σωλήνα) στην πορεία ψύχεται και υγροποιείται όπου και καταλήγει μέσω του σωλήνα σε ένα πήλινο κιούπι σταγόνα, σταγόνα η «πρωτόρακη».

Αυτοσχέδιο σπιτικό καζάνι

Η φετινή ρακή. Εκεί συλλέγεται το δυνατό ποτό με ιδιαίτερη υπομονή. Το «αφεντικό», αυτός που «κάνει» το καζάνι, (αυτός που παράγει) μετράει τους βαθμούς του αποστάγματος (γράδα) και αναλόγως προσθέτει νερό. Όταν οι βαθμοί του ποτού κατέβουν στο επιθυμητό επίπεδο, το καζάνι ολοκληρώνεται. Συνήθως το καζάνι κλείνει περίπου στους 18 βαθμούς ή και πιο χαμηλά. Κάποιοι προτιμούν να κρατήσουν και κάποια μπουκάλια με 20-21 βαθμούς γιατί η ποιότητα της τσικουδιάς είναι ανώτερη, μιας και τα στράφυλλα έχουν βράσει λιγότερο χρόνο, έχουν υποστεί μικρότερη επεξεργασία.
Η νέα τσικουδιά σε αυτή την φάση είναι ιδιαίτερα δυνατή και στα παραδοσιακά καζάνια, όπου δεν υπάρχει το στάδιο της ψύξης, η ράκη βγαίνει σχεδόν καυτή. Σας συμβουλεύω να μην δοκιμάσετε πέρα τους δέοντος και αν θέλετε να συνεχίσετε με την περσινή τσικουδιά που σίγουρα θα υπάρχει κάπου γύρω.

Μέτρημα γράδων (αλκοολικών βαθμών) τσικουδιάς

Η οικιακή απόσταξη αλκοολούχων ποτών δεν είναι νόμιμη. Η παραδοσιακή απόσταξη όπως συναντιέται σήμερα γίνεται σε «καζάνια» χώρους όπου υπάρχει άδεια από το κράτος. Το έθιμο του ρακοκάζανου θεσμοθετήθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο το 1920 όπου και δόθηκαν άδειες για τα ρακοκάζανα στους Κρητικούς αγρότες. Ο ιδιοκτήτης της άδειας κατέχει και τον χώρο που φιλοξενείται το καζάνι. Παραδοσιακά οι άδειες μεταβιβάζονται από πατέρα σε γιο. Αν κάποιος βέβαια θέλει μπορεί να «πωλήσει» την άδεια καζανιού σε κάποιον χωριανό του, όπως ακριβώς λειτουργούν και οι άδειες ταξί στις πόλεις. Το σίγουρο είναι ότι στις μέρες μας η έκδοση άδειας καζανιού είναι περιορισμένη (κλειστή όπως λένε) οπότε ψάξτε μήπως κατέχετε κάποια άδεια από την εποχή των προπάππων σας.
Στο καζάνι όμως δεν είναι τόσο η οικονομική δραστηριότητα που το κάνει σημαντικό, πέρα από κάποιο επιπλέον εισόδημα. Πάνω απ’ όλα, είναι κοινωνικό φαινόμενο και παράδοση. Γύρω από ένα καζάνι μπορούν να βρεθούν από 2 έως 100 άτομα. Λόγου της ιδιαιτερότητας, στην παραγωγή της τσικουδιάς το καζάνι μπορεί να μείνει ανοιχτό μια, δύο ή και παραπάνω μέρες αναλόγως την ποσότητα των στραφυλών που έχει φέρει προς απόσταξη ο «πελάτης».

Αυτό επιτρέπει ένα ολοήμερο γλέντι όπου οι καλεσμένοι κάνουν την παρουσία τους οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας. Οπότε ο κόσμος συσσωρεύεται, μέχρι να έρθει η μέθη.. Μαντινάδες, χορός, ερασιτέχνες μουσικοί, βάζουν τις καλύτερες προδιαγραφές για την έκβαση της βραδιάς. Οι ευχές που ακούγονται από τα κόκκινα πρόσωπα είναι κάποιες φορές πρωτότυπες και αντανακλούν την ιδιοσυγκρασία και την ετοιμολογία των Κρητικών της ενδοχώρας. «Καλόπιοτη» «πάντα σε χαρές» «καλοξόδευτη» «του χρόνου τα διπλά» «με καλό να χηρέψουμε»
Το τραπέζι στα ρακοκάζανα μπορεί να ναι λιτό ή υπερβολικό. Σε κάθε περίπτωση τοπικά παραδοσιακά προϊόντα σίγουρα θα κάνουν την εμφάνιση τους είτε ως μεζέδες είτε ως κυρίως πιάτο. Τα κάρβουνα και η χόβολη της φωτιάς του καζανιού φυσικά δίνουν την λύση είτε ως εστίες μαγειρέματος είτε ως θέρμανση.. πέρα της τσικουδιάς.
Πατάτες οφτές, δηλαδή ολόκληρες πατάτες με την φλούδα ψημένες στην καυτή στάχτη, απάκια και λουκάνικα στα κάρβουνα, άφθονο αντικρυστό (ψημένο αντίκρυ της φωτιάς) ντόπιο κατσίκι, συνοδεύουν την πρωτόρακη.
Τα πιο όμορφα και γνήσια χρώματα που συναντά κανείς στα αυτοσχέδια τραπέζια, είναι τα εποχικά Κρητικά προϊόντα. Φρέσκα καρύδια, κάστανα, ρόδια, μήλα και κυδώνια. Σε ένα από τα καζάνια που μας φιλοξένησαν στο Ρέθυμνο, στην επαρχία Αμαρίου, γευτήκαμε ψημένο κυδώνι στην φωτιά .. Δεν θυμάμαι αν μέθυσα από την τσικουδιά ή από την γεύση του ψημένου φρούτου.
Πηγή: kritigr.gr

Οι άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες του Ρεθύμνου (28 Οκτωβρίου 1824)

Οι Αγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος

Οι Άγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος  γεννήθηκαν και έζησαν στις Μέλαμπες Ρεθύμνου. ΄Ηταν όλοι τους έγγαμοι, ενάρετοι στο βίο και  Κρυπτοχριστιανοί.

Χριστιανοί δηλαδή γνήσιοι, υποκρινόμενοι ότι είχαν ασπασθεί τον Μωαμεθανισμό.  Κρυπτοχριστιανούς στα χρόνια της τουρκοκρατίας εκτός από την Κρήτη συναντούμε και στην Μ.Ασία, τον Πόντο, την Μακεδονία κ.α. Την κρυφή αυτή  αλλά καλά φυλαγμένη χριστιανική τους  πίστη όμως όλοι οι κρυπτοχριστιανοί  ζητούσαν ευκαιρία να αποκαλύψουν σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου  «Ος δ’ αν ομολογήσει με έμπροσθεν των ανθρώπων ομολογήσω καγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν ουρανοίς».

Γι’ αυτό και όταν το 1821 οι Έλληνες και οι Κρήτες πήραν τα όπλα ενάντια στους Τούρκους , πήραν μέρος και οι Τέσσερεις Μάρτυρες «πολεμήσαντες γενναία υπερ πίστεως και πατρίδος». Το 1824 ως γνωστόν κατεστάλη η επανάσταση στην Κρήτη. Τότε και οι Τούρκοι συνέλαβαν τους Αγίους 4 Μάρτυρες και τους οδήγησαν στον Μεχμέτ, Τούρκο Πασά του Ρεθύμνου, ο οποίος προσπάθησε με υποσχέσεις να τους πείσει να επιστρέψουν στον Μωαμεθανισμό.

Η απάντηση όμως των Αγίων ήταν γενναία και σταθερή «Εμείς χριστιανοί γεννηθήκαμε και χριστιανοί θα  αποθάνομε». Η φρικτή φυλακή και τα βασανιστήρια μέχρι την τελική καταδίκη τους στον δι’ αποκεφαλισμού  θάνατο ήταν η συνέχεια.

Στη θέση Μεγάλη Πόρτα του Ρεθύμνου στις 28 Οκτωβρίου 1824 οι Θείοι Μάρτυρες «το αίμα αυτών εθελουσίως δια την του Κυρίου πίστιν εξέχεαν».Τα ιερά τους λείψανα χριστιανοί  ενταφίασαν πλάι στον Ι. Ν.  του Αγίου Γεωργίου στα Περβόλια του Ρεθύμνου. Σήμερα  ιερά λείψανα τους  ευρίσκονται στην Ι.Μ  Αρκαδίου, το Ρέθυμνο, τις Μέλαμπες, Αθήνα κ.α.

Ο ναός των αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων στο Ρέθυμνο, στο σημείο της εκτέλεσής τους

Οι Αγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος

O νέος τρίκλιτος ναός των Tεσσάρων Nεομαρτύρων Aγγελή, Mανουήλ, Γεωργίου και Nικολάου έχει οικοδομηθεί στη θέση παλαιότερων, ανατολικά της ομώνυμης πλατείας και κοντά στον χώρο του μαρτυρίου τους. O πρώτος ναός, που ήταν πολύ μεγαλύτερος, θεμελιώθηκε το 1905 από τον επίσκοπο Pεθύμνης και Aυλοποτάμου Διονύσιο Kαστρινογιαννάκη, αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Tο 1947 κατεδαφίστηκε ως ετοιμόρροπος. Στη θέση του οικοδομήθηκε ένας πολύ μικρότερος ναός, ο οποίος επίσης κατεδαφίστηκε το 1972. Στην ίδια θέση οικοδομήθηκε ο σημερινός ναός, ο οποίος εγκαινιάστηκε στις 28 Δεκεμβρίου 1975. Tο κεντρικό κλίτος είναι αφιερωμένο στους Aγίους Tέσσερις Mάρτυρες (28 Oκτωβρίου), το βόρειο στους Aγίους Tεσσαράκοντα Mάρτυρες (9 Mαρτίου) και το νότιο στους Αγίους Δέκα Mάρτυρες της Kρήτης (23 Δεκεμβρίου).

 

Oι Tέσσερις Nεομάρτυρες μαρτύρησαν το 1824 και καταξιώθηκαν αμέσως ως Άγιοι στη συνείδηση των Xριστιανών. Πολύ νωρίς, ίσως και από τον επόμενο χρόνο του μαρτυρίου τους, οι Pεθυμνιώτες χριστιανοί τελούσαν λειτουργίες, αφιερωμένες στη μνήμη τους. Kι αργότερα τους αναγνώρισαν ως προστάτες της σύγχρονης πόλης.

Στο τέμπλο του ναού υπάρχουν εικόνες του Φώτη Kόντογλου, ο Iησούς Xριστός, η Παναγία, ο Iωάννης ο Πρόδρομος και οι Tέσσερις Mάρτυρες, χρονολογημένες το 1955.

Σε περίτεχνη λειψανοθήκη, που βρίσκεται στο Iερό Bήμα του ναού, φυλάσσονται οι τίμιες Kάρες των τριών από τους Tέσσερις Nεομάρτυρες.

 

H παλαιότερη γνωστή φορητή εικόνα των Aγίων Tεσσάρων Mαρτύρων φυλάσσεται στον Mητροπολιτικό ναό και είναι «Ποίημα Iωάννου Φρανγκοπούλου Zακυνθίου, 1836».

Στον υπόγειο χώρο του ναού υπάρχει το παρεκκλήσι του Oσίου Σάββα του Hγιασμένου (5 Δεκεμβρίου), λειτουργεί ευρύχωρη αίθουσα διαλέξεων και άλλων δραστηριοτήτων.

Τι είναι οι νεομάρτυρες. Στο χριστιανισμό ονομάζονται «μάρτυρες» οι άνθρωποι που πεθαίνουν, επειδή αρνούνται ν’ αλλάξουν θρησκεία. Ο χριστιανισμός έχει εκατομμύρια μάρτυρες κάθε ηλικίας και φύλου, από την αρχή της ύπαρξής του μέχρι σήμερα. Όλοι οι μάρτυρες είναι άγιοι, επειδή αυτό που τους παρακίνησε στο μαρτύριο δεν ήταν κάποιος στενοκέφαλος φανατισμός, αλλά η αγάπη τους για το Χριστό.
Ονομάζονται «μάρτυρες» επειδή δίνουν τη μαρτυρία τους για τη χριστιανική τους πίστη, αλλά και επειδή υφίστανται «μαρτύρια» (θάνατο και πιθανόν βασανιστήρια, συχνά μάλιστα ιδιαιτέρως φρικιαστικά) στην προσπάθεια των διωκτών τους να τους κάνουν ν’ αλλάξουν πίστη. Η ονομασία αυτή υπάρχει στην Αγία Γραφή, όπου ο Χριστός προλέγει ότι οι χριστιανοί θα γίνουν «μάρτυρές Του» σε όλο τον κόσμο (Πράξ. 1, 8) και στη συνέχεια ο Πέτρος δίνει μαρτυρία για τον Ιησού ως Χριστό και Κύριο (Πράξ. 2, 14-36). Απευθυνόμενος ο Παύλος προς τον Ιησού κατά την προσευχή του στο Πράξ. 22, 17-21, χαρακτηρίζει τον άγιο Στέφανο «μάρτυρά Του» (στ. 20). Έτσι από την αρχή του χριστιανισμού ονομάζουμε «αγίους μάρτυρες» τους ανθρώπους που θανατώθηκαν για την πίστη τους στο Χριστό.
«Νεομάρτυρες» ονομάζουμε τους αγίους μάρτυρες που θανατώθηκαν για την πίστη τους τελευταίους αιώνες. Η εποχή της Τουρκοκρατίας για τον ελληνικό χώρο (περ. 1453 έως 1912, κατά περιοχές) είναι γεμάτη νεομάρτυρες. Πρόκειται κατά κανόνα για απλούς καθημερινούς ανθρώπους, ευσεβείς, που πιέστηκαν ν’ ασπαστούν το Ισλάμ από κάποιους φανατικούς μουσουλμάνους και, όταν αρνήθηκαν, συκοφαντήθηκαν στις οθωμανικές αρχές ότι δήθεν έβρισαν το Μωάμεθ ή ότι υποσχέθηκαν να γίνουν μουσουλμάνοι και μετά υπαναχώρησαν και γενικά για «εγκλήματα» θρησκευτικού χαρακτήρα. Κάποιοι άλλοι συκοφαντήθηκαν με τον ίδιο τρόπο από προσωπικούς τους εχθρούς, ενώ κάποιες κοπέλες από μουσουλμάνους που τις ποθούσαν, ενώ εκείνες απέκρουαν τις ερωτικές τους προτάσεις. Υπάρχουν και κάποιοι που ασπάστηκαν το Ισλάμ για μερικά χρόνια και στη συνέχεια μετάνιωσαν, έκλαψαν νιώθοντας τον εαυτό τους προδότη του Χριστού, και, αφού προσευχήθηκαν και πήραν ευλογία κάποιου σοφού χριστιανού ιερέα, παρουσιάστηκαν στις οθωμανικές αρχές και διακήρυξαν πως είναι ξανά χριστιανοί.
Όλοι αυτοί –άντρες και γυναίκες– καταδικάστηκαν σε θάνατο. Πολλοί βασανίστηκαν πρώτα με απίστευτη αγριότητα (μήπως κι αλλάξουν πίστη) και τελικά αποκεφαλίστηκαν ή απαγχονίστηκαν ή ανασκολοπίστηκαν (παλουκώθηκαν, κοινώς «σουβλίστηκαν») ή γδάρθηκαν ζωντανοί ή κρεμάστηκαν στα τσιγκέλια (μεγάλα τσιγκέλια, πάνω στα οποία τους έριχναν και τους άφηναν καρφωμένους μέρες, ώσπου να ξεψυχήσουν) ή κάηκαν ζωντανοί. Μάλιστα η εκτέλεσή τους έγινε δημόσια, ως εορταστικό «θέαμα».

Σύγχρονο θεατρικό έργο με θέμα την ιστορία των Τεσσάρων Μαρτύρων, σε κρητική ποίηση του Ρεθυμνιώτη δασκάλου ειδικής αγωγής & θεατρικού συγγραφέα Γεωργίου Καλογεράκη

Θαυμαστά σημεία. Πολλοί νεομάρτυρες έλαβαν από το Θεό, μετά το θάνατό τους, μεγάλο θαυματουργικό χάρισμα, ενώ πολλών η εκτέλεση συνοδεύτηκε από θεϊκά σημεία, που έγιναν ορατά από χριστιανούς και μουσουλμάνους. Αυτά είναι που μας ενδιαφέρουν στο κείμενό μας.
Το πιο συνηθισμένο σημείο είναι ότι το σώμα του μάρτυρα φωτιζόταν από ουράνιο φως κάθε νύχτα για λίγο καιρό. Στο βιβλίο Νέον Μαρτυρολόγιον (εκδ. Αστήρ, 1993, σελ. 201-208), στο οποίο ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτηςσυγκέντρωσε κείμενα για νεομάρτυρες γραμμένα από ανθρώπους που είδαν με τα μάτια τους το μαρτύριό τους, αναφέρονται εμφανίσεις τέτοιου ουράνιου φωτός […].

Το γιαταγάνι των αγίων Τεσσάρων Νεομαρτύρων

Το 1824 αποκεφαλίστηκαν στο Ρέθυμνο, μετά από βασανιστήρια, τέσσερις νέοι άντρες από το χωριό Μέλαμπες της επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Ο Γεώργιος, ο Αγγελής, ο Μανουήλ και ο Νικόλαος. Συγγενείς μεταξύ τους, ήταν κρυπτοχριστιανοί, δηλαδή χριστιανοί που παρίσταναν τους μουσουλμάνους από το φόβο των φανατικών Τουρκοκρητικών (όπως πολλοί στην Κρήτη κατά την Τουρκοκρατία, καθώς είπαμε). Όταν όμως ξέσπασε η επανάσταση του 1821 (στην οποία η Κρήτη συμμετείχε ενεργά), εκδήλωσαν ανοιχτά τη χριστιανική τους ιδιότητα.

Συνελήφθησαν λοιπόν με την κατηγορία ότι ήταν μουσουλμάνοι που αρνήθηκαν την πίστη τους, οδηγήθηκαν πεζοί στο Ρέθυμνο, δικάστηκαν και βασανίστηκαν. Αφού διακήρυξαν την πίστη τους με τα λόγια «Γεώργιος εγεννήθηκα, Γεώργιος θα ποθάνω», «Αγγελής εγεννήθηκα» κ.τ.λ., αποκεφαλίστηκαν ως δημόσιο θέαμα στις 28 Οκτωβρίου 1824. Οι χριστιανοί έθαψαν τα σώματά τους στην αυλή του ναού του αγ. Γεωργίου, στα Περιβόλια, που είναι σήμερα νεκροταφειακός ναός, και τις νύχτες έβλεπαν στον τάφο τους φως «σαν από αναμμένες λαμπάδες». Ο λαός τους τίμησε αμέσως ως αγίους και σήμερα στον τόπο του μαρτυρίου τους στέκει προς τιμήν τους περικαλλής ναός. Εορτάζουν στις 28 Οκτωβρίου.

Την ημέρα του αποκεφαλισμού τους όμως, ο Τούρκος δήμιος πήγε στο σπίτι του και σκούπισε το ματωμένο γιαταγάνι του με μια πετσέτα. Η τυφλή μητέρα του, χωρίς να έχει ιδέα για τα γεγονότα, άγγιξε την πετσέτα και αιφνιδίως επανήλθε το φως της! Ρώτησε το γιο της για την προέλευση του αίματος και, όταν έμαθε για τη σφαγή των μαρτύρων, του είπε: «Να ξέρεις πως αυτοί οι άνθρωποι ήταν άγιοι».

Έτσι εκείνη η μουσουλμανική οικογένεια φύλαξε το γιαταγάνι ως ιερό κειμήλιο. Πέρασε από χέρι σε χέρι και, εκατό χρόνια μετά, όταν έφευγαν οι μουσουλμάνοι με την ανταλλαγή των πληθυσμών, κάποιος απόγονός τους το παρέδωσε σε χριστιανικά χέρια. Σήμερα φυλάσσεται στον ιερό ναό του αγίου Νικολάου στη Σπλάντζια, μέσα την παλιά πόλη των Χανίων, όπου οι τέσσερις άγιοι τιμώνται με ιδιαίτερη λαμπρότητα.

Απολυτίκιον
Ήχος δ’.
Της Κρήτης γεννήματα και Λάμπης θρέμματα, τους τετραρίθμους Νεομάρτυρας ανευφημήσωμεν, Γεώργιον, Αγγελήν, Μανουήλ και Νικόλαον, ούτοι γαρ δια πίστιν του Κυρίου σφαγέντες, το αίμα αυτών εθελουσίως εν τη Ρεθύμνη εξέχεαν, διο και παρρησίαν έχοντες προς Χριστόν, πρεσβεύουσιν αεί, υπέρ των ψυχών ημών.

Οι Αγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος

Οι Άγιοι 4 Μάρτυρες οι εν Κρήτη-Γεώργιος, Μανουήλ

Οι Άγιοι 4 Μάρτυρες οι εν Κρήτη-Γεώργιος, Μανουήλ

 Πηγές:  o-nekros.blogspot.gr –  saint.gr 

Οι Άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες από τις Μέλαμπες Ρεθύμνου

• Οκτώβριος 27, 2015

Οι Άγιοι Τέσσερεις Μάρτυρες Γεώργιος, Αγγελής, Μανουήλ και Νικόλαος γεννήθηκαν και έζησαν στις Μέλαμπες Ρεθύμνου.

΄Ηταν όλοι τους έγγαμοι, ενάρετοι στο βίο και Κρυπτοχριστιανοί. Χριστιανοί δηλαδή γνήσιοι, υποκρινόμενοι ότι είχαν ασπασθεί τον Μωαμεθανισμό. Κρυπτοχριστιανούς στα χρόνια της τουρκοκρατίας εκτός από την Κρήτη συναντούμε και στην Μ.Ασία, τον Πόντο, την Μακεδονία κ.α. Την κρυφή αυτή αλλά καλά φυλαγμένη χριστιανική τους πίστη όμως όλοι οι κρυπτοχριστιανοί ζητούσαν ευκαιρία να αποκαλύψουν σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου «Ος δ’ αν ομολογήσει με έμπροσθεν των ανθρώπων ομολογήσω καγώ έμπροσθεν του Πατρός μου του εν ουρανοίς».

Γι’ αυτό και όταν το 1821 οι Έλληνες και οι Κρήτες πήραν τα όπλα ενάντια στους Τούρκους , πήραν μέρος και οι Τέσσερεις Μάρτυρες «πολεμήσαντες γενναία υπερ πίστεως και πατρίδος». Το 1824 ως γνωστόν κατεστάλη η επανάσταση στην Κρήτη. Τότε και οι Τούρκοι συνέλαβαν τους Αγίους 4 Μάρτυρες και τους οδήγησαν στον Μεχμέτ, Τούρκο Πασά του Ρεθύμνου, ο οποίος προσπάθησε με υποσχέσεις να τους πείσει να επιστρέψουν στον Μωαμεθανισμό.

Η απάντηση όμως των Αγίων ήταν γενναία και σταθερή «Εμείς χριστιανοί γεννηθήκαμε και χριστιανοί θα αποθάνομε». Η φρικτή φυλακή και τα βασανιστήρια μέχρι την τελική καταδίκη τους στον δι’ αποκεφαλισμού θάνατο ήταν η συνέχεια.
Στη θέση Μεγάλη Πόρτα του Ρεθύμνου στις 28 Οκτωβρίου 1824 οι Θείοι Μάρτυρες «το αίμα αυτών εθελουσίως δια την του Κυρίου πίστιν εξέχεαν».Τα ιερά τους λείψανα χριστιανοί ενταφίασαν πλάι στον Ι. Ν. του Αγίου Γεωργίου στα Περβόλια του Ρεθύμνου.

Σήμερα ιερά λείψανα τους ευρίσκονται στην Ι.Μ Αρκαδίου, το Ρέθυμνο, τις Μέλαμπες, Αθήνα κ.α.

Ο ναός των αγίων Τεσσάρων Μαρτύρων στο Ρέθυμνο,

στο σημείο της εκτέλεσής τους

O νέος τρίκλιτος ναός των Tεσσάρων Nεομαρτύρων Aγγελή, Mανουήλ, Γεωργίου και Nικολάου έχει οικοδομηθεί στη θέση παλαιότερων, ανατολικά της ομώνυμης πλατείας και κοντά στον χώρο του μαρτυρίου τους. O πρώτος ναός, που ήταν πολύ μεγαλύτερος, θεμελιώθηκε το 1905 από τον επίσκοπο Pεθύμνης και Aυλοποτάμου Διονύσιο Kαστρινογιαννάκη, αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Tο 1947 κατεδαφίστηκε ως ετοιμόρροπος. Στη θέση του οικοδομήθηκε ένας πολύ μικρότερος ναός, ο οποίος επίσης κατεδαφίστηκε το 1972. Στην ίδια θέση οικοδομήθηκε ο σημερινός ναός, ο οποίος εγκαινιάστηκε στις 28 Δεκεμβρίου 1975. Tο κεντρικό κλίτος είναι αφιερωμένο στους Aγίους Tέσσερις Mάρτυρες (28 Oκτωβρίου), το βόρειο στους Aγίους Tεσσαράκοντα Mάρτυρες (9 Mαρτίου) και το νότιο στους Αγίους Δέκα Mάρτυρες της Kρήτης (23 Δεκεμβρίου).

Oι Tέσσερις Nεομάρτυρες μαρτύρησαν το 1824 και καταξιώθηκαν αμέσως ως Άγιοι στη συνείδηση των Xριστιανών. Πολύ νωρίς, ίσως και από τον επόμενο χρόνο του μαρτυρίου τους, οι Pεθυμνιώτες χριστιανοί τελούσαν λειτουργίες, αφιερωμένες στη μνήμη τους. Kι αργότερα τους αναγνώρισαν ως προστάτες της σύγχρονης πόλης.

Στο τέμπλο του ναού υπάρχουν εικόνες του Φώτη Kόντογλου, ο Iησούς Xριστός, η Παναγία, ο Iωάννης ο Πρόδρομος και οι Tέσσερις Mάρτυρες, χρονολογημένες το 1955.

Σε περίτεχνη λειψανοθήκη, που βρίσκεται στο Iερό Bήμα του ναού, φυλάσσονται οι τίμιες Kάρες των τριών από τους Tέσσερις Nεομάρτυρες.

H παλαιότερη γνωστή φορητή εικόνα των Aγίων Tεσσάρων Mαρτύρων φυλάσσεται στον Mητροπολιτικό ναό και είναι «Ποίημα Iωάννου Φρανγκοπούλου Zακυνθίου, 1836».

Στον υπόγειο χώρο του ναού υπάρχει το παρεκκλήσι του Oσίου Σάββα του Hγιασμένου (5 Δεκεμβρίου), λειτουργεί ευρύχωρη αίθουσα διαλέξεων και άλλων δραστηριοτήτων.

•  

---