Το Ροζ Μαξιλάρι — Κρήτη, Μάης 1937

Το χωριό σκαρφαλωμένο στις ρίζες του Ψηλορείτη. Ασβεστόχτιστα σπίτια, ελιές ασημιές, και ο αέρας να μυρίζει θυμάρι και θάλασσα. Μάης. Τα χωράφια ήταν γεμάτα σούλα — εκείνο το άγριο τριφύλλι που ανέβασες. Ροζ-μωβ, με ασημί χνούδι. Όταν φυσούσε, τα χωράφια έμοιαζαν με θάλασσα στο δειλινό. Η Κυρά-Αργυρώ, 60 χρονών. Χήρα. Μαυροφορεμένη από τα 25 της. Το πρόσωπό της σαν χάρτης της Κρήτης — βαθιές χαρακιές από ήλιο, αέρα, και δάκρυα. Ήξερε όλα τα βότανα, όλες τις βαφές, όλα τα γιατρικά. Η Ελένη, 18 χρονών. Εγγονή της. Θα παντρευόταν τον Σεπτέμβρη. Ο γαμπρός, βοσκός στα Αστερούσια. Της είχε φέρει δαχτυλίδι ασημένιο. Η προίκα: Δύο κασέλες. Σεντόνια, πετσέτες, φλοκάτες. Μα έλειπε το πιο σημαντικό — τα μαξιλάρια. Μάης, στο χωράφι. «Σήκω, Ελένη,» είπε η Αργυρώ χαράματα. «Πάμε για σούλα.» Πήραν τα δρεπάνια και κατέβηκαν. Το χωράφι ήταν ροζ. Χιλιάδες λουλούδια, σαν να είχε χιονίσει ροζ. «Γιατί τη μαζεύουμε, γιαγιά; Δεν τρώγεται,» ρώτησε η Ελένη. Η Αργυρώ χαμογέλασε. Πρώτη φορά την έβλεπε να χαμογελάει. «Γιατί από αυτήν θα φτιάξουμε τον ύπνο σου.» Έκοβαν μέχρι το μεσημέρι. Τα χέρια τους έγιναν ροζ από τη γύρη. Τα μανίκια, τα ποδιά, όλα. Γύρισαν φορτωμένες. Το βράδυ, στην αυλή. Η Αργυρώ είχε το καζάνι στη φωτιά. Έριξε μέσα τη σούλα. Το νερό έγινε μωβ-ροζ, σαν κρασί. Το σπίτι μύρισε άνοιξη. «Φέρε το πλουμί,» είπε. Η Ελένη έφερε το καλάθι. Λευκό πλουμί, μαζεμένο από τον Ιούλιο. Αφράτο σαν σύννεφο. Η Αργυρώ το βούτηξε στο καζάνι. Το ανακάτεψε με ξύλο. Έλεγε και μια ευχή, σιγανά: «Να ‘ναι ροζ ο ύπνος της. Να ‘ναι γλυκά τα όνειρα. Να ‘ναι χρωματιστή η ζωή που της έδωσα μαύρη.» Όταν το έβγαλε, ήταν αυτό. Dusty rose. Μωβ του δειλινού. Με ασημί άκρες. Σαν το λουλούδι. Σαν το χωράφι. Η Ελένη έβαλε τα χέρια της μέσα. Ήταν ζεστό, μαλακό, ζωντανό. «Γιαγιά,» ψιθύρισε. «Είναι το πιο όμορφο πράγμα που είδα.» «Είναι η Κρήτη, κόρη μου. Η Κρήτη βάφει ακόμα και τα πούπουλα.» Ιούλης, το γέμισμα. Έραβαν τα μαξιλάρια. Δύο μεγάλα, για την προίκα. Η Αργυρώ έβαζε το ροζ πλουμί μέσα, χούφτα-χούφτα. «Ξέρεις γιατί το βάφω, Ελένη;» ρώτησε. «Όχι.» «Γιατί όταν παντρεύτηκα εγώ, το 1895, κοιμήθηκα σε άσπρο μαξιλάρι. Άσπρο σαν το σάβανο. Και η ζωή μου βγήκε άσπρη — χωρίς χρώμα. Πόλεμοι, φτώχεια, χηρεία. Εσύ να κοιμάσαι στα ροζ. Να ξεγελάσεις τη μοίρα.» Η Ελένη έκλαψε. Πρώτη φορά έβλεπε τη γιαγιά να μιλάει για τον εαυτό της. Σεπτέμβρης, ο γάμος. Η προίκα φορτώθηκε στα μουλάρια. Καραβάνι για το σπίτι του γαμπρού. Πάνω-πάνω, τα δύο ροζ μαξιλάρια. Όλο το χωριό βγήκε να τα δει. «Τι χρώμα είναι αυτό, Αργυρώ;» ρώτησαν οι γυναίκες. «Είναι το χρώμα της σούλας. Είναι το χρώμα της Κρήτης τον Μάη. Είναι το χρώμα που δίνω στην εγγονή μου, γιατί εγώ δεν το είχα.» Το βράδυ, στο νέο της σπίτι, η Ελένη έπεσε στο μαξιλάρι. Μύριζε σούλα, μύριζε ήλιο, μύριζε γιαγιά. Κοιμήθηκε και είδε όνειρο: Ένα χωράφι ροζ, και τη γιαγιά νέα, 20 χρονών, να τρέχει μέσα με λυμένα μαλλιά. Σήμερα, 2026. Τα μαξιλάρια χάθηκαν. Το σπίτι γκρεμίστηκε. Η Ελένη πέθανε 95 χρονών, το 2014. Μα κάθε Μάη, στα χωράφια της Κρήτης, η σούλα ανθίζει. Ροζ, μωβ, με ασημί χνούδι. Κι αν σκύψεις και την μυρίσεις, θα σου πει την ιστορία. Για μια γιαγιά που έκλεψε χρώμα από το λουλούδι, για να το δώσει στην εγγονή της. Γιατί στην Κρήτη, ακόμα και η φτώχεια βάφεται. Και ο ύπνος, μερικές φορές, είναι ροζ. Πηγή Ομφαλός της γης ΙΙ